ശ്രീനഗർ, 2026 ഒക്ടോബർ 16 –

ജമ്മു കശ്മീരിലെ പള്ളികളിൽ വെള്ളിയാഴ്ച പ്രാർത്ഥനയ്ക്കുമുമ്പ് നടത്തുന്ന മതപ്രഭാഷണങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ വിഷയം നിശ്ചയിക്കാനുള്ള വഖഫ് ബോർഡിന്റെ നീക്കം വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിവാദമായി. വഖഫ് ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള പള്ളികളിലും ആരാധനാലയങ്ങളിലും ഒരേ വിഷയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രസംഗം നടത്തണമെന്ന നിർദേശമാണ് പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായത്. ഒക്ടോബർ 11ന് ശ്രീനഗറിലെ വഖഫ് ബോർഡ് ഓഫീസിൽ നടന്ന യോഗത്തിലാണ് നിർദേശം മുന്നോട്ടുവച്ചത്. മതനേതാക്കളും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും ശക്തമായി എതിർത്തതോടെ നിർബന്ധിത ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ബോർഡ് വിശദീകരിച്ചു.

ബിജെപി നേതാവും ജമ്മു കശ്മീർ വഖഫ് ബോർഡ് അധ്യക്ഷയുമായ ദരക്ഷൻ അന്ദ്രാബിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് യോഗം നടന്നത്. ബോർഡുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നൂറുകണക്കിന് പള്ളികളിലെ ഇമാമുമാരും മതപ്രഭാഷകരും യോഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങളുടെ പൊതുവായ വിഷയങ്ങൾ തീരുമാനിക്കാൻ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതരെയും ഇമാമുമാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി പ്രത്യേക സമിതി രൂപീകരിക്കാനാണ് തീരുമാനം. ലഹരിമരുന്ന് ഉപയോഗം, വിവാഹം വൈകുന്നത്, സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഒരേ സന്ദേശം നൽകുകയാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് അന്ദ്രാബി വിശദീകരിച്ചു.

കശ്മീരിലെ പള്ളികൾക്ക് മതപരമായ പ്രാധാന്യത്തിനൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രവുമുണ്ട്. സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ സംഭവങ്ങളും വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങളിൽ പതിവായി ചർച്ച ചെയ്യാറുണ്ട്. ഓരോ പള്ളിയിലെയും മതനേതാക്കൾക്ക് പ്രസംഗവിഷയം സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനിക്കാനുള്ള രീതിയാണ് ഇതുവരെ നിലനിന്നിരുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വഖഫ് ബോർഡ് പൊതുവായ വിഷയം നിശ്ചയിക്കുന്നത് മതസ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കുള്ള ഇടപെടലാണെന്നാണ് വിമർശനം.

ഒരേ വിഷയത്തിൽ പ്രസംഗം നടത്തണമെന്ന നിർദേശം

ഒക്ടോബർ 11ന് നടന്ന യോഗത്തിൽ വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ വിഷയം നിശ്ചയിക്കാൻ പ്രത്യേക സമിതി രൂപീകരിക്കുമെന്ന് ദരക്ഷൻ അന്ദ്രാബി അറിയിച്ചു. വഖഫ് ബോർഡിലെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്ട്രേറ്റ് ഇഷ്തിയാഖ് മൊഹിയുദ്ദീൻ നൽകിയ വിശദീകരണമനുസരിച്ച് കഴിഞ്ഞ ഒരുമാസമായി ഈ ആശയം പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്നു. പ്രസംഗങ്ങളിൽ ഒരു വിഷയം മാത്രം ചർച്ച ചെയ്യണമെന്ന നിർദേശം നേരത്തെ നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

വഖഫ് ബോർഡിന്റെ കീഴിലല്ലാത്ത പള്ളികളിലേക്കും ഈ സംവിധാനം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് യോഗത്തിൽ അഭിപ്രായം തേടി. ജമ്മു കശ്മീരിൽ വഖഫ് ബോർഡുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പള്ളികളും സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പള്ളികളുമുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം ഒരേ രീതിയിൽ പ്രസംഗം നടത്തണമെന്ന നിർദേശം മതനേതാക്കൾക്കിടയിൽ ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചു.

ലഹരിവിരുദ്ധ ബോധവത്കരണമാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് ബോർഡ്

സമൂഹം നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾക്കെതിരെ ശക്തമായ സന്ദേശം നൽകാനാണ് പൊതുവായ പ്രസംഗവിഷയങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്നതെന്ന് ദരക്ഷൻ അന്ദ്രാബി വിശദീകരിച്ചു. യുവാക്കൾക്കിടയിലെ ലഹരിമരുന്ന് ഉപയോഗം, വിവാഹം വൈകുന്നത്, സാമൂഹിക അച്ചടക്കമില്ലായ്മ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ മതനേതാക്കൾ ഒരുമിച്ച് ബോധവത്കരണം നടത്തണമെന്നാണ് ബോർഡിന്റെ നിലപാട്.

ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതരും മതപ്രഭാഷകരും ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക സമിതിയായിരിക്കും വിഷയങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുകയെന്നും ബോർഡ് വ്യക്തമാക്കി. എല്ലാ പള്ളികളിലും ഒരേ സാമൂഹിക പ്രശ്നം ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് സന്ദേശം എത്തിക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്നാണ് അന്ദ്രാബിയുടെ വാദം.

മുഖ്യമന്ത്രി ഒമർ അബ്ദുള്ളയുടെ വിമർശനം

ജമ്മു കശ്മീർ മുഖ്യമന്ത്രി ഒമർ അബ്ദുള്ള വഖഫ് ബോർഡിന്റെ നീക്കത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു. മുസ്ലിംകളുടെ മതപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ബിജെപി ഇടപെടാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോപണം. മതപ്രഭാഷണങ്ങളുടെ ഉള്ളടക്കം തീരുമാനിക്കാനുള്ള അധികാരം രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിനില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

പിഡിപി അധ്യക്ഷയും മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ മെഹബൂബ മുഫ്തിയും നിർദേശത്തെ വിമർശിച്ചു. പള്ളികളിൽ എന്ത് സംസാരിക്കണമെന്ന് ഇമാമുമാർക്കും മതപണ്ഡിതർക്കും അറിയാമെന്നും രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വം അത് തീരുമാനിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡ് നടപ്പാക്കാനുള്ള ബിജെപിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സമീപനവുമായി ഈ നീക്കത്തിന് സാമ്യമുണ്ടെന്നും മെഹബൂബ ആരോപിച്ചു. പീപ്പിൾസ് കോൺഫറൻസ്, അവാമി ഇത്തിഹാദ് പാർട്ടി, അപ്നി പാർട്ടി എന്നിവയും എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചു.

മതപ്രഭാഷണത്തിൽ ഇടപെടരുതെന്ന് മതസംഘടനകൾ

മിർവായിസ് ഉമർ ഫാറൂഖിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മുത്തഹിദ മജ്‌ലിസ്-ഇ-ഉലമയും വഖഫ് ബോർഡിന്റെ നിർദേശത്തെ എതിർത്തു. പള്ളികളിലെ മതപ്രഭാഷണങ്ങളുടെ ഉള്ളടക്കം തീരുമാനിക്കേണ്ടത് ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതരും ഇമാമുമാരുമാണെന്നാണ് സംഘടനയുടെ നിലപാട്. മതകാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഭരണപരമായ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അധികാരമില്ലെന്നും സംഘടന വ്യക്തമാക്കി.

വഖഫ് സ്വത്തുക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിലും ഭരണനിർവഹണത്തിലുമാണ് ബോർഡ് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതെന്നും മതസംഘടന ആവശ്യപ്പെട്ടു. മതപ്രഭാഷണങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനത്തിനുള്ള ഉപകരണമാക്കരുതെന്നും മതസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കണമെന്നും മിർവായിസ് ഉമർ ഫാറൂഖ് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

കശ്മീരിലെ പള്ളികൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രവും

കശ്മീരിലെ പള്ളികളും ആരാധനാലയങ്ങളും മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കൊപ്പം സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളുടെയും കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. 1931ൽ ഷാഹ്-ഇ-ഹംദാൻ ആരാധനാലയത്തിൽ അബ്ദുൽ ഖാദിർ ഖാൻ നടത്തിയ പ്രസംഗം ഡോഗ്ര ഭരണത്തിനെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിരുന്നു. 1964ൽ ഹസ്രത്ത്ബാൽ ആരാധനാലയത്തിലെ വിശുദ്ധ തിരുശേഷിപ്പ് കാണാതായ സംഭവത്തെത്തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധങ്ങളിലും ശ്രീനഗറിലെ ജാമിയ മസ്ജിദ് പ്രധാന കേന്ദ്രമായി.

1990കളിൽ കശ്മീരിലെ നിരവധി ആരാധനാലയങ്ങൾ ഇന്ത്യാവിരുദ്ധ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും വേദിയായിട്ടുണ്ട്. ഈ ചരിത്രപശ്ചാത്തലത്തിലാണ് വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങളെ സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിലേക്ക് പരിമിതപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമമായി പുതിയ നീക്കത്തെ ചിലർ കാണുന്നത്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗങ്ങൾ നിരോധിക്കാനുള്ള തീരുമാനമാണിതെന്ന് വഖഫ് ബോർഡ് ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.

2022 മുതൽ വഖഫ് ബോർഡിന്റെ നിയന്ത്രണം വിപുലീകരിച്ചു

2022 മാർച്ചിലാണ് ദരക്ഷൻ അന്ദ്രാബി ജമ്മു കശ്മീർ വഖഫ് ബോർഡിന്റെ അധ്യക്ഷയായി ചുമതലയേറ്റത്. അതിനുശേഷം കുടുംബങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന നിരവധി ആരാധനാലയങ്ങളുടെ ഭരണനിയന്ത്രണം ബോർഡ് ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു. റയിൽ ഗുണ്ടിലെ സിയാറത്ത് ഷരീഫ്, ദർഗാ-ഇ-ഫൈസ് പനാഹ്, മിർ സയ്യിദ് താജുദ്ദീൻ ഹംദാനി ആരാധനാലയം തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ഇത്തരം ആരാധനാലയങ്ങളുടെ ഭരണപരവും സാമ്പത്തികവുമായ നിയന്ത്രണമാണ് ബോർഡ് ഏറ്റെടുത്തത്. ഇതിന് പിന്നാലെ മതപ്രഭാഷണങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുന്നതിലേക്കും ബോർഡിന്റെ ഇടപെടൽ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതാണ് പുതിയ വിവാദത്തിന് കാരണം.

നിർബന്ധിത ഉത്തരവില്ലെന്ന് അധ്യക്ഷയുടെ വിശദീകരണം

വിമർശനം ശക്തമായതോടെ വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങൾക്ക് ഒരേ വിഷയം നിർബന്ധമാക്കുന്ന ഔദ്യോഗിക ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ദരക്ഷൻ അന്ദ്രാബി വ്യക്തമാക്കി. മതപണ്ഡിതരുടെ നിർദേശപ്രകാരമാണ് വിഷയം ചർച്ച ചെയ്തതെന്നും പ്രസംഗങ്ങളുടെ ഉള്ളടക്കം തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾക്കോ വഖഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കോ പങ്കുണ്ടാകില്ലെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.

ഹസ്രത്ത്ബാൽ ആരാധനാലയത്തിലെ മുതിർന്ന മതപണ്ഡിതൻ മൗലാന റിയാസ് ഉൽ ഹഖ് നൂറാബാദിയും ഈ വിശദീകരണത്തെ പിന്തുണച്ചു. സർക്കാർ നിർദേശമോ പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ അജൻഡയോ യോഗത്തിന് പിന്നിലില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്. നിലവിലെ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് മതപണ്ഡിതർ പരസ്പരം ആലോചിച്ച് വിഷയങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

അതേസമയം, ജമ്മു മേഖലയിലെ ചില മതനേതാക്കൾ പൊതുവായ പ്രസംഗവിഷയങ്ങൾ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ രംഗത്തെത്തി. മതപണ്ഡിതരുമായി വേണ്ടത്ര കൂടിയാലോചന നടത്താതെയുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്നാണ് അവരുടെ നിലപാട്.

വിവാദം അവസാനിച്ചോ?

പൊതുവായ പ്രസംഗവിഷയങ്ങൾ നിർബന്ധമാക്കുന്ന ഔദ്യോഗിക ഉത്തരവ് നിലവിലില്ലെന്നാണ് വഖഫ് ബോർഡിന്റെ വിശദീകരണം. എന്നാൽ വിഷയങ്ങൾ തീരുമാനിക്കാൻ മതപണ്ഡിതരുടെ പ്രത്യേക സമിതി രൂപീകരിക്കാനുള്ള നീക്കം തുടരുകയാണ്. അതിനാൽ പ്രസംഗവിഷയങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്നതും മതനേതാക്കളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള തർക്കം പൂർണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല.

സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ ബോധവത്കരണം നടത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് ബോർഡ് ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ മതകാര്യങ്ങളിൽ ഭരണപരമായ നിയന്ത്രണം അനുവദിക്കാനാവില്ലെന്നാണ് വിമർശകരുടെ നിലപാട്. വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ അന്തിമ അധികാരം ആർക്കായിരിക്കണമെന്നതാണ് വിവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രവിഷയം.