മുംബൈ, 2026 ഒക്ടോബർ 16 –

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പൊതുനിരത്തുകളിലും റോഡുകളിലും പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നതിനുള്ള നിരോധനം വർഷം മുഴുവൻ ബാധകമാണെന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഗണേശോത്സവത്തിന് മാത്രമല്ല, ദീപാവലി ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ മതപരമായ ആഘോഷങ്ങൾക്കും വിലക്ക് ബാധകമായിരിക്കുമെന്ന് കോടതി അറിയിച്ചു. 2026 ഒക്ടോബർ 15ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ ഗിരീഷ് കുൽക്കർണി, നീല ഗോഖലെ എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് ഉത്തരവിൽ വ്യക്തത വരുത്തിയത്. ശബ്ദ, വായുമലിനീകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കോടതി സ്വമേധയാ പരിഗണിച്ച പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയിലാണ് നടപടി. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരാണ് പ്രധാന എതിർകക്ഷി. സെപ്റ്റംബർ 22ന് പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവ് ഗണേശോത്സവത്തിന് മാത്രമാണെന്ന അധികാരികളുടെ ധാരണ തെറ്റാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ പടക്കനിരോധനം കർശനമായി നടപ്പാക്കാനും ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം ബോധവത്കരണ സംവിധാനം ഒരുക്കാനും നിർദേശിച്ചു. കേസ് നവംബർ 25ന് വീണ്ടും പരിഗണിക്കും.

ഗണേശോത്സവത്തിന് ഏർപ്പെടുത്തിയ വിലക്ക് എല്ലാ ആഘോഷങ്ങൾക്കും

2026 സെപ്റ്റംബർ 22നാണ് പൊതുനിരത്തുകളിൽ പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നതിനും അമിതശബ്ദത്തിലുള്ള സംഗീതത്തിനും ലേസർ ലൈറ്റുകളുടെ ഉപയോഗത്തിനും നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തി ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടത്. ഗണേശോത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങളിലെ ശബ്ദ, വായുമലിനീകരണം പരിഗണിച്ചായിരുന്നു നടപടി.

എന്നാൽ ഈ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഗണേശോത്സവത്തിന് മാത്രമാണെന്ന ധാരണ ചില അധികാരികൾക്കുണ്ടെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. വർഷത്തിലെ ചില ആഘോഷങ്ങളിൽ മലിനീകരണ നിയന്ത്രണം നടപ്പാക്കുകയും മറ്റ് ആഘോഷങ്ങളിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി. എല്ലാ ആഘോഷങ്ങൾക്കും ഒരേ നിയമമാണ് ബാധകമാകേണ്ടതെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

റോഡുകളിലും നടപ്പാതകളിലും പടക്കം പൊട്ടിക്കരുത്

പൊതുറോഡുകൾ, തെരുവുകൾ, ഇടവഴികൾ, നടപ്പാതകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നത് അനുവദിക്കരുതെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ആഘോഷങ്ങളുടെ പേരിൽ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പടക്കം പൊട്ടിച്ച് വായുമലിനീകരണവും ശബ്ദമലിനീകരണവും സൃഷ്ടിക്കുന്നത് തടയാൻ ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികൾ നടപടി സ്വീകരിക്കണം.

ആശുപത്രികൾ, സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ, കോടതികൾ, വിദ്യാലയങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിശ്ശബ്ദ മേഖലകളിലും പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നതിന് കർശന വിലക്കുണ്ട്. പൊതുജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യവും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാണ് നിയന്ത്രണങ്ങളെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മുംബൈയിലെ വായുമലിനീകരണം അപകടകരമായ നിലയിൽ

മുംബൈ, പുണെ, താനെ, നവി മുംബൈ, കല്യാൺ-ഡോംബിവ്‌ലി തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലെ വായുമലിനീകരണത്തിൽ ഹൈക്കോടതി ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. മഴക്കാലത്തിനുശേഷം ഈ നഗരങ്ങളിൽ പുകമഞ്ഞും അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണവും രൂക്ഷമാകുന്ന സാഹചര്യമാണ് നിലവിലുള്ളതെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

മുംബൈയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ വായുഗുണനിലവാര സൂചിക 425 വരെ ഉയർന്നതായി ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു. ദീപാവലി ആഘോഷങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ വായുമലിനീകരണം അപകടകരമായ നിലയിലെത്തിയ സാഹചര്യത്തിൽ പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നത് പ്രശ്നം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പടക്കങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വിഷവാതകങ്ങൾ ആരോഗ്യത്തിന് ഭീഷണി

പടക്കം പൊട്ടിക്കുമ്പോൾ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് സൂക്ഷ്മമായ പൊടിപടലങ്ങളും വിഷലോഹങ്ങളും ഹാനികരമായ വാതകങ്ങളും പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നതായി കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇവ വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരം കുറയ്ക്കുകയും ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

പടക്കങ്ങളിൽനിന്നുള്ള പുകയും ശബ്ദവും കുട്ടികൾ, വയോധികർ, രോഗികൾ, വിദ്യാർഥികൾ എന്നിവരെ പ്രത്യേകിച്ച് ബാധിക്കുന്നുണ്ടെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. ആഘോഷങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാത്തവരും മറ്റുള്ളവർ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മലിനീകരണത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

ആഘോഷങ്ങളുടെ പേരിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ആരോഗ്യം അപകടത്തിലാക്കരുത്

പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നത് ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കാമെങ്കിലും അതിന്റെ പേരിൽ സമൂഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം അപകടത്തിലാക്കാൻ ആർക്കും അവകാശമില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുറച്ചുപേരുടെ ആഘോഷങ്ങൾ കാരണം മറ്റുള്ളവർ രോഗബാധിതരാകേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകരുതെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

കുട്ടികളും യുവജനങ്ങളും മലിനീകരണം കാരണം രോഗികളാകുന്നത് ആരോഗ്യകരമായ സമൂഹത്തിന്റെ ലക്ഷണമല്ല. ഭാവിതലമുറ ആശുപത്രികളിൽ ചികിത്സ തേടി സമയം ചെലവഴിക്കേണ്ടവരല്ലെന്നും ആരോഗ്യത്തോടെ ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യം ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ശുദ്ധവായു ശ്വസിക്കാനുള്ള അവകാശം ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്നു

ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിൽ ശുദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമായ പരിസ്ഥിതിയിൽ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പരിസ്ഥിതിയെ സംരക്ഷിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യേണ്ടത് ഓരോ പൗരന്റെയും കടമയാണെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 51 എ(ജി) അനുച്ഛേദവും വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.

ഒരാളുടെ ആഘോഷസ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതത്തിനുള്ള അവകാശം ഇല്ലാതാക്കാൻ പാടില്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. നഗരങ്ങൾ മലിനീകരണം നിറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളായി മാറുന്നത് തടയാൻ സർക്കാരും പൊതുജനങ്ങളും ഒരുപോലെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കണമെന്നും ബെഞ്ച് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

പടക്കനിരോധനം ജനങ്ങളെ അറിയിക്കണമെന്ന് കോടതി

പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നതിനുള്ള വിലക്ക് സംബന്ധിച്ച് വ്യാപകമായ അറിയിപ്പുകൾ നൽകാൻ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾക്കും മഹാരാഷ്ട്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിനും ഹൈക്കോടതി നിർദേശം നൽകി. പത്രങ്ങൾ, ടെലിവിഷൻ, സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പൊതുജനങ്ങളെ അറിയിക്കണം.

റോഡുകൾ, ഇടവഴികൾ, നടപ്പാതകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നത് അനുവദനീയമല്ലെന്ന് അറിയിപ്പുകളിൽ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തണം. പടക്കങ്ങളിൽനിന്നുള്ള പുകയും ശബ്ദവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളും ജനങ്ങളെ ബോധ്യപ്പെടുത്തണമെന്ന് കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം ബോധവത്കരണ സംവിധാനം ഒരുക്കണം

പടക്കങ്ങളുടെ ദോഷഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജനങ്ങളെ ബോധവത്കരിക്കാൻ ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം പ്രത്യേക സംവിധാനം ഒരുക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിർദേശിച്ചു. വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ബോധവത്കരണ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കണമെന്നും പൊതുഗതാഗത സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ മുന്നറിയിപ്പുകൾ നൽകണമെന്നും കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ബസുകൾ, ബസ് സ്റ്റോപ്പുകൾ, ട്രെയിനുകൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പടക്കനിരോധനവും മലിനീകരണത്തിന്റെ ദോഷഫലങ്ങളും സംബന്ധിച്ച സന്ദേശങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കണം. ആഘോഷങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ ജനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മലിനീകരണം കുറഞ്ഞ പടക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ പ്രോത്സാഹനം

പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ നിരോധനത്തിന് പുറമെ നിയമപ്രകാരം പടക്കം ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവാദമുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ മലിനീകരണം കുറഞ്ഞ ഹരിത പടക്കങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ജനങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു. കുറഞ്ഞ ശബ്ദവും കുറഞ്ഞ പുകയും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പടക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ബോധവത്കരണം നടത്തണം.

പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നതിന് നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച സമയപരിധികളും കൃത്യമായി പാലിക്കണമെന്ന് കോടതി ഓർമിപ്പിച്ചു. പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ നിരോധനം മറികടക്കാൻ ഹരിത പടക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാമെന്നല്ല ഈ നിർദേശത്തിന്റെ അർഥം. അനുവദനീയമായ സ്ഥലങ്ങളിലും സമയങ്ങളിലും മാത്രമാണ് അവ ഉപയോഗിക്കാവുന്നത്.

പടക്കനിർമാണത്തിനോ വിൽപ്പനയ്ക്കോ പൊതുവിലക്കില്ല

മഹാരാഷ്ട്രയിൽ പടക്കങ്ങളുടെ നിർമാണവും വിൽപ്പനയും പൂർണമായി നിരോധിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പടക്കം പൊട്ടിക്കുന്നതിനും മലിനീകരണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആഘോഷരീതികൾക്കുമാണ് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

പടക്കവ്യവസായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉപജീവനപ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും പൊതുജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും മുൻഗണന നൽകേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. പടക്കങ്ങളുടെ നിർമാണവും വിൽപ്പനയും സംബന്ധിച്ച് സുപ്രീംകോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നില്ലെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

വിലക്ക് നടപ്പാക്കണം; നവംബർ 25ന് വീണ്ടും വാദം

പൊതുനിരത്തുകളിലെ പടക്കനിരോധനം വർഷം മുഴുവൻ കർശനമായി നടപ്പാക്കാൻ പൊലീസിനും മുനിസിപ്പൽ അധികൃതർക്കും മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിനും ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ആഘോഷങ്ങളുടെ സ്വഭാവമോ മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളോ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ ഇളവ് അനുവദിക്കരുത്.

ബോധവത്കരണ സംവിധാനം ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം ഒരുക്കണമെന്നും നിയന്ത്രണങ്ങളെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ അറിയിപ്പ് നൽകണമെന്നും നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേസ് 2026 നവംബർ 25ന് വീണ്ടും പരിഗണിക്കും. അതുവരെ സെപ്റ്റംബർ 22ലെ ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ മഹാരാഷ്ട്രയിലുടനീളം ബാധകമായിരിക്കും.

പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകി ഹൈക്കോടതി

മതപരമായ ആഘോഷങ്ങൾ നടത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ശുദ്ധമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും ഒരുപോലെ പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നാണ് ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. നിയമപരമായി, പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ പടക്കനിരോധനം എല്ലാ ആഘോഷങ്ങൾക്കും ഒരേ രീതിയിൽ നടപ്പാക്കണമെന്നതാണ് പ്രധാന നിർദേശം.

സാമൂഹികതലത്തിൽ, ആഘോഷങ്ങളുടെ പേരിൽ കുട്ടികളുടെയും വയോധികരുടെയും രോഗികളുടെയും ആരോഗ്യം അപകടത്തിലാക്കരുതെന്ന സന്ദേശമാണ് കോടതി നൽകുന്നത്. നീതിന്യായ സംവിധാനത്തിന്റെ തലത്തിൽ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ നിയമങ്ങളും മലിനീകരണ നിയന്ത്രണങ്ങളും നടപ്പാക്കുന്നതിൽ സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഇടപെടലാണിത്.