വീടുകളിൽ വിളക്കുകൾ തെളിയുന്നു. ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രാർഥന ഉയരുന്നു. മൈതാനങ്ങളിൽ രാമായണകഥ അരങ്ങേറുന്നു. മറ്റൊരിടത്ത് അലങ്കരിച്ച കുതിരകൾക്ക് പൂജ നടക്കുന്നു. ഡൽഹി, ഉത്തർപ്രദേശ്, രാജസ്ഥാൻ എന്നിവിടങ്ങളിലെ നവരാത്രിക്കാലം ഇങ്ങനെ പല നിറങ്ങളുള്ളതാണ്. ഇത്തവണ, 2026-ൽ ഡൽഹിയിലെ ആഘോഷത്തിന് പ്രത്യേക ആകർഷണമായി 221 അടി ഉയരമുള്ള രാവണകോലവുമുണ്ട്.
ഒമ്പത് രാത്രികളിലായി ദേവിയുടെ വിവിധ രൂപങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്ന നവരാത്രിക്ക് ഇന്ത്യയുടെ ശക്തിആരാധനാപാരമ്പര്യത്തിലാണ് വേരുകൾ. ക്ഷേത്രാചാരങ്ങളും രാജകീയ പാരമ്പര്യങ്ങളും ജനകീയകലകളും ചേർന്നാണ് ഓരോ പ്രദേശത്തെയും ആഘോഷരൂപങ്ങൾ വളർന്നത്. 2026-ൽ ഒക്ടോബർ 11 മുതൽ 19 വരെയാണ് ശാരദീയ നവരാത്രി. ഒക്ടോബർ 20-ന് വിജയദശമി.
ദുർഗ മഹിഷാസുരനെ ജയിക്കുന്ന പുരാണകഥയും ശ്രീരാമൻ രാവണനെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്ന രാമായണകഥയും ഈ ആഘോഷകാലത്തിന് അർഥം നൽകുന്നു. ദേവീപൂജയെയും രാംലീലയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പൊതുസന്ദേശം തിന്മയ്ക്കുമേലുള്ള നന്മയുടെ വിജയമാണ്.
വീട്ടിലെ വ്രതത്തിൽനിന്ന് പൊതുമൈതാനത്തിലേക്ക്
കലശം സ്ഥാപിച്ച് ദേവിയെ വരവേൽക്കുന്ന ഘടസ്ഥാപനം, വ്രതം, പ്രാർഥന, ആരതി എന്നിവ പ്രധാന ആചാരങ്ങളാണ്. ഭക്ഷണനിയന്ത്രണവും പൂജാരീതിയും കുടുംബപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് മാറും. കന്യാപൂജയിൽ പെൺകുട്ടികളെ ദേവിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി ആദരിച്ച് ഭക്ഷണവും സമ്മാനങ്ങളും നൽകുന്നു. ദൈവികശക്തിയെ പെൺകുട്ടികളിൽ കാണുന്ന വിശ്വാസമാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ഡൽഹിയിൽ ആകാശത്തേക്കുയരുന്ന രാവണകോലം
ഡൽഹിയിലെ നവരാത്രിക്കാലത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ് രാംലീല. പാട്ടും സംഭാഷണവും അഭിനയവും ചേർത്ത് രാമായണകഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. വിജയദശമിയിൽ രാവണൻ, കുംഭകർണൻ, മേഘനാദൻ എന്നിവരുടെ വലിയ കോലങ്ങൾ കത്തിക്കുന്നതോടെ ആഘോഷം ഉച്ചസ്ഥായിയിലെത്തുന്നു.
ഇത്തവണ ദ്വാരക സെക്ടർ പത്തിൽ ദ്വാരക ശ്രീ രാംലീല സൊസൈറ്റിയുടെ ആഘോഷത്തിലാണ് 221 അടി ഉയരമുള്ള രാവണകോലം ഒരുക്കുന്നത്. ഏകദേശം 67 മീറ്ററാണ് ഉയരം. സംഘാടകരുടെ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനത്തിലാണ് ഈ വലുപ്പം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. മുത്തൂറ്റ് ആശുപത്രിക്കു സമീപമുള്ള മൈതാനത്ത് ഒക്ടോബർ 11 മുതൽ 20 വരെയാണ് സൊസൈറ്റിയുടെ പതിനഞ്ചാമത് രാംലീല. ദസറാഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി കോലം ദഹിപ്പിക്കും.
രാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തെ വലിയ ദൃശ്യാനുഭവമാക്കുന്ന ഈ കോലം, പരമ്പരാഗത കഥപറച്ചിലിന് ആധുനിക ആഘോഷവേദികൾ നൽകുന്ന ഭംഗിയുടെ ഉദാഹരണമാണ്. അതിനുപിന്നിൽ കോലനിർമാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കലയും അധ്വാനവുമുണ്ട്.
ഡൽഹിക്ക് ദുർഗാപൂജയുടെ മറ്റൊരു മുഖവുമുണ്ട്. ചിത്തരഞ്ജൻ പാർക്ക്, കാശ്മീരി ഗേറ്റ്, മിന്റോ റോഡ് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ബംഗാളി സമൂഹത്തിന്റെ പന്തലുകളും ദുർഗാപ്രതിമകളും ധാക്ക് വാദ്യവും പൂജാഭക്ഷണവും ആഘോഷത്തിന് നിറം നൽകുന്നു. ഷഷ്ഠി മുതൽ വിജയദശമിവരെയാണ് പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. വിവിധ നാടുകളിൽനിന്നെത്തിയവർ സ്വന്തം പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഡൽഹിയുടെ പൊതുസംസ്കാരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണിത്.
ഉത്തർപ്രദേശിൽ നാടുതന്നെ രാമായണവേദി
മിർസാപുരിലെ വിന്ധ്യാചലിൽ വിന്ധ്യവാസിനീദേവിയുടെ ആരാധനയും നവരാത്രിമേളയും പ്രധാനമാണ്. അയോധ്യയിലും വാരാണസിയിലും രാമനഗറിലും രാമകഥയുടെ അവതരണത്തിനും പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്.
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തുളസീദാസ് രചിച്ച രാമചരിതമാനസമാണ് നിരവധി രാംലീലകളുടെ സാഹിത്യാടിത്തറ. ജനങ്ങൾക്ക് പരിചിതമായ ഭാഷയിൽ രാമകഥ കേൾക്കാനും കാണാനും ഇത് വഴിയൊരുക്കി.
വാരാണസിക്ക് എതിർവശത്തുള്ള രാമനഗറിൽ ഏകദേശം ഒരുമാസം നീളുന്ന രാംലീലയാണ് നടക്കുന്നത്. നാടിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾ അയോധ്യയും ജനകപുരിയും ചിത്രകൂടവും ലങ്കയുമായി മാറുന്നു. കഥ മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ കാണികളും അടുത്ത സ്ഥലത്തേക്ക് നടക്കുന്നു. നാടകവും തീർഥയാത്രയും ഇവിടെ ഒത്തുചേരുന്നു.
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാലത്തെ കാശിരാജാവിന്റെ രക്ഷാകർതൃത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ പാരമ്പര്യത്തിന് നാട്ടുകാരാണ് കരുത്ത്. അഭിനേതാക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും മുഖംമൂടികളും വെളിച്ചവും ഒരുക്കുന്നവരും ചേർന്നാണ് കഥയ്ക്ക് ജീവൻ നൽകുന്നത്.
രാജസ്ഥാനിൽ കുതിരകൾക്കും പൂജ
ഉദയ്പുരിലെ മേവാർ പാരമ്പര്യത്തിൽ നവരാത്രിയുടെ ഒമ്പതാം ദിവസം നടത്തുന്ന അശ്വപൂജ ശ്രദ്ധേയമാണ്. അലങ്കരിച്ച മാർവാരി കുതിരകൾക്ക് തിലകം ചാർത്തി, ഭക്ഷണം നൽകി, ആരതി നടത്തുന്നു.
യുദ്ധത്തിലും യാത്രയിലും രാജപുത്രരുടെ വിശ്വസ്ത കൂട്ടുകാരനായിരുന്നു കുതിര. അതിനോടുള്ള നന്ദിയും ആദരവുമാണ് ചടങ്ങിന്റെ ഉള്ളടക്കം. ആയുധങ്ങളെയും ആദരിക്കുന്ന ഈ പാരമ്പര്യം രാജസ്ഥാന്റെ സൈനികചരിത്രവുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു.
കോട്ടയിലെ ദസറമേളയിൽ പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങളിലെ ഘോഷയാത്രകളും രാംലീലയും കലാപരിപാടികളും രാവണകോലങ്ങളുടെ ദഹനവുമാണ് ആകർഷണം. സമീപഗ്രാമങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും നഗരവാസികളും ഒന്നിക്കുന്ന പൊതുവേദിയായി മേള മാറുന്നു.
കേരളവുമായുള്ള ബന്ധവും പുതിയ തലമുറയും
കേരളത്തിലെയും ഉത്തരേന്ത്യയിലെയും ആഘോഷങ്ങൾ ഒരേ നവരാത്രിപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പ്രാദേശിക രൂപങ്ങളാണ്. കേരളത്തിൽ പുസ്തകപൂജ, സംഗീതം, തൊഴിൽഉപകരണങ്ങളുടെ പൂജ, വിദ്യാരംഭം എന്നിവയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഉത്തരേന്ത്യയിൽ ദേവീവ്രതത്തിനൊപ്പം രാമകഥയും ദസറമേളകളും മുന്നിലെത്തുന്നു.
അഭിനയം, സംഗീതം, വേഷനിർമാണം, വേദിയൊരുക്കൽ എന്നിവ കുട്ടികൾക്കും യുവാക്കൾക്കും പാരമ്പര്യവുമായി അടുക്കാൻ അവസരമാകുന്നു. ജയ്പൂരിലെ ഐഐഎസ് സർവകലാശാലയുടെ 2025-ലെ ദാണ്ഡിയ ഉത്സവം പോലുള്ള കാമ്പസ് പരിപാടികൾ ആഘോഷത്തിന് പുതിയ വേദികളൊരുക്കുന്നു.
ആചാരങ്ങൾ സാമൂഹികസേവനവുമായും ചേരുന്നു. ലാഡ്‌ലി ഫൗണ്ടേഷന്റെ ‘സസ്റ്റെയിനബിൾ കന്യാപൂജൻ’ പദ്ധതി പെൺകുട്ടികളെ ആദരിക്കുന്ന ആചാരത്തെ അവരുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനുമുള്ള ദീർഘകാല പിന്തുണയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. കുടുംബസംഗമത്തിനൊപ്പം കലാകാരന്മാർക്കും കരകൗശലപ്രവർത്തകർക്കും വ്യാപാരികൾക്കും അവസരമൊരുക്കുന്ന കാലം കൂടിയാകുന്നു നവരാത്രി.
Sources
- Dwarka Sri Ramlila Society — Official Announcement of the 221-Foot Ravana Effigy for Dussehra 2026 Dwarka Sri Ramlila Society (Regd.)
- Ministry of Tourism, Government of India — Navratri: Significance and 2026 Dates www.incredibleindia.gov.in
- Delhi Tourism — Dussehra and Ramlila www.delhitourism.gov.in
- Delhi Tourism — Durga Puja delhitourism.gov.in
- Sangeet Natak Akademi — Ramlila: History and Community Participation indiaich-sna.in
- Ministry of Tourism — The Ramlila of Ramnagar in Varanasi www.incredibleindia.gov.in
- Mirzapur District Administration — Vindhyachal Navratri Mela mirzapur.nic.in
- Maharana of Mewar Charitable Foundation — Ashwa Poojan www.eternalmewar.in
- Rajasthan Tourism — Kota Dussehra Fair www.tourism.rajasthan.gov.in
- Kerala Tourism — Navarathri, Ayudha Pooja and Vidyarambham www.keralatourism.org
- IIS University, Jaipur — Dandiya Utsav 2025 iisjoa.org
- Ladli Foundation — Sustainable Kanya Pujan ladlifoundation.org
- Maharashtra Tourism — Ghatasthapana maharashtratourism.gov.in
