ഒരു ഭീകരാക്രമണം ഇന്ത്യയുടെ അന്വേഷണ സംവിധാനത്തെ എങ്ങനെ മാറ്റിമറിച്ചു? 2008 മുതൽ ഇന്നുവരെ സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾ പഠിച്ച കഠിനപാഠങ്ങൾ

2008 ജൂലൈ 26.

അന്ന് പൊട്ടിത്തെറിച്ചത് ബോംബുകൾ മാത്രമല്ല.

ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിലെ പല ദൗർബല്യങ്ങളും.

അന്ന് അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് അത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതല്ല.

കാരണം അഹമ്മദാബാദ് സ്ഫോടനക്കേസ് ഇന്ത്യയിലെ അന്വേഷണ രീതികളെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച കേസുകളിലൊന്നായി മാറി.

ഈ കേസിന്റെ കഥ പ്രതികളെ പിടികൂടിയതിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല.

അതിനുശേഷം രാജ്യം എന്ത് പഠിച്ചു എന്നിടത്താണ് അതിന്റെ യഥാർഥ പ്രാധാന്യം.

ആദ്യ പാഠം
ഭീകരർ ഇനി അതിർത്തിയിൽ മാത്രമല്ല, നഗരത്തിനകത്തും

1990-കളിലും 2000-കളുടെ തുടക്കത്തിലും ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ ചർച്ചകൾ പ്രധാനമായും അതിർത്തി കടന്നുള്ള നുഴഞ്ഞുകയറ്റത്തിലും കാശ്മീരിലുമായിരുന്നു.

പക്ഷേ അഹമ്മദാബാദ് മറ്റൊരു യാഥാർഥ്യം മുന്നോട്ടുവച്ചു.

ഭീകരർ നഗരത്തിൽ മാസങ്ങളോളം താമസിക്കാം.

വാടകവീട് എടുക്കാം.

സാധാരണക്കാരെപ്പോലെ ജീവിക്കാം.

സൈക്കിൾ വാങ്ങാം.

വാഹനം ഓടിക്കാം.

മൊബൈൽ ഫോൺ ഉപയോഗിക്കാം.

പിന്നീട് ഒരു ദിവസം അപ്രത്യക്ഷരാകാം.

ഇത് സുരക്ഷാ ഏജൻസികളുടെ ചിന്താഗതി തന്നെ മാറ്റി.

രണ്ടാമത്തെ പാഠം
ഭീകരവാദം ഇനി തോക്കുകൊണ്ടല്ല, നെറ്റ്വർക്കുകൊണ്ടാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്

ഈ കേസിൽ പോലീസിന് ആദ്യം ലഭിച്ചത് ഒരു പ്രധാന നേതാവിന്റെ പേര് ആയിരുന്നില്ല.

ലഭിച്ചത് ചെറിയ ചെറിയ കണ്ണികളാണ്.

ഒരു മൊബൈൽ നമ്പർ.

ഒരു സൈക്കിൾ.

ഒരു കാർ.

ഒരു ഇമെയിൽ.

ഒരു വാടകവീട്.

ഒരു യാത്ര.

അവയെല്ലാം തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചപ്പോഴാണ് മുഴുവൻ ചിത്രം തെളിഞ്ഞത്.

ഇന്നത്തെ അന്വേഷണ ഭാഷയിൽ പറയുന്ന Network Analysis എന്ന ആശയത്തിന് ഇന്ത്യയിൽ വലിയ പ്രായോഗിക പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത് ഇത്തരം കേസുകൾക്ക് ശേഷമാണ്.

MP-IDSAയുടെ പഠനവും ഇതേ കാര്യം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

മൂന്നാമത്തെ പാഠം
ഓരോ സംസ്ഥാനവും ഒറ്റയ്ക്ക് അന്വേഷിച്ചാൽ ഭീകരർ ജയിക്കും

ഈ കേസിൽ ഗുജറാത്ത് മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

മഹാരാഷ്ട്ര.

കർണാടക.

ഡൽഹി.

മധ്യപ്രദേശ്.

ഉത്തർപ്രദേശ്.

രാജസ്ഥാൻ.

പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി തെളിവുകൾ ചിതറിക്കിടന്നു.

ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന് കിട്ടിയ വിവരം മറ്റൊന്നിന് നിർണായകമായി.

ഇതാണ് പിന്നീട് സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വിവരപങ്കിടലിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകാൻ കാരണമായത്.

നാലാമത്തെ പാഠം
ഡിജിറ്റൽ തെളിവ് ഒരു വിരലടയാളം പോലെ പ്രധാനമായി

സ്ഫോടനങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് അയച്ച ഇമെയിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ചർച്ചയായി.

പിന്നീട് അന്വേഷണം കാണിച്ചുതന്നത്,

ഇന്റർനെറ്റ്.

IP വിവരങ്ങൾ.

Wi-Fi.

കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ.

ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയം.

ഇവയെല്ലാം ഇനി അന്വേഷണത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാകുമെന്ന്.

ഇന്ന് ഒരു അന്വേഷണത്തിൽ ആദ്യം പരിശോധിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പലതും അന്ന് അത്ര സാധാരണമല്ലായിരുന്നു.

അഞ്ചാമത്തെ പാഠം
ഫോറൻസിക് ശാസ്ത്രം അന്വേഷണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി

ഒരു കാലത്ത് അന്വേഷണങ്ങൾ പ്രധാനമായും സമ്മതിമൊഴികളെയും ദൃക്സാക്ഷികളെയും ആശ്രയിച്ചിരുന്നു.

ഇപ്പോൾ?

സ്ഫോടകവസ്തുവിന്റെ രാസപരിശോധന.

ഡിഎൻഎ.

വിരലടയാളം.

ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുകൾ.

ഡാറ്റ വിശകലനം.

ഇവയില്ലാതെ വലിയ ഭീകരാക്രമണക്കേസ് തെളിയിക്കുക പ്രായോഗികമായി അസാധ്യമാണ്.

അഹമ്മദാബാദ് കേസ് ഈ മാറ്റം ശക്തമാക്കി.

ആറാമത്തെ പാഠം
ആശുപത്രികളും ലക്ഷ്യമാകാം

അഹമ്മദാബാദ് സ്ഫോടനങ്ങളിൽ സുരക്ഷാ വിദഗ്ധരെ ഏറ്റവും ഞെട്ടിച്ചത് ആശുപത്രികൾ ലക്ഷ്യമാക്കപ്പെട്ട സംഭവമാണ്.

ആദ്യ സ്ഫോടനത്തിൽ പരിക്കേറ്റവർ.

അവരെ രക്ഷിക്കാൻ ഓടുന്നവർ.

ആംബുലൻസ്.

ഡോക്ടർമാർ.

ഇവരെയെല്ലാം രണ്ടാം ആക്രമണത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുക.

ഇത് പിന്നീട് ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതികളിലും സുരക്ഷാ മാർഗനിർദേശങ്ങളിലും ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ട വിഷയമായി.

രക്ഷാപ്രവർത്തനം തുടങ്ങുന്ന സ്ഥലവും സുരക്ഷിതമാക്കണം എന്ന പാഠം അവിടെ നിന്നാണ് ശക്തമായി ഉയർന്നത്.

ഏഴാമത്തെ പാഠം
മാധ്യമങ്ങളും അന്വേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാകാം

ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്ത ഇമെയിൽ മാധ്യമങ്ങൾക്കാണ് ആദ്യം ലഭിച്ചത്.

അതിനുശേഷം അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകളുടെ യാത്ര ആരംഭിച്ചു.

ഇന്ന് ഭീകരസംഘടനകൾ സോഷ്യൽ മീഡിയ, എൻക്രിപ്റ്റഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, ഓൺലൈൻ പ്രചാരണം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ആ സംഭവം ഒരു മുന്നറിയിപ്പായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

എട്ടാമത്തെ പാഠം
ഒരു ഭീകരാക്രമണം അന്വേഷിക്കുന്നത് കൊലക്കേസ് അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെയല്ല

ഒരു കൊലക്കേസിൽ ഒരാൾ കുറ്റവാളിയായിരിക്കാം.

ഇവിടെ?

പദ്ധതി തയ്യാറാക്കുന്നവർ വേറെ.

ബോംബ് നിർമ്മിക്കുന്നവർ വേറെ.

ഗതാഗതം ഒരുക്കുന്നവർ വേറെ.

ധനസഹായം നൽകുന്നവർ വേറെ.

ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവർ വേറെ.

ഓരോരുത്തരുടെയും പങ്ക് വ്യത്യസ്തം.

ഇത് അന്വേഷണത്തെയും സങ്കീർണമാക്കുന്നു.

ഒൻപതാമത്തെ പാഠം
കോടതിയിൽ ജയിക്കുന്നത് അന്വേഷണത്തിന്റെ ഗുണമേന്മയാണ്

ഭീകരാക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ ആളുകളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുക എളുപ്പമാണ്.

പക്ഷേ പതിനാലു വർഷത്തിന് ശേഷം കോടതിയിൽ തെളിവുകൾ നിലനിർത്തുക?

അതാണ് യഥാർഥ പരീക്ഷണം.

ഈ കേസിൽ അന്വേഷണ സംഘത്തിന് വർഷങ്ങളോളം രേഖകളും തെളിവുകളും ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനകളും സംരക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നു.

ഇത് ഇന്ത്യൻ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് വലിയ ഭരണപരമായ പാഠമായി.

പത്താമത്തെ പാഠം
ഭീകരവാദത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം കൊല്ലൽ മാത്രമല്ല, ഭയത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തലാണ്

2008ൽ അഹമ്മദാബാദിൽ മരിച്ചവർ പിന്നീട് തിരിച്ചുവരില്ല.

പക്ഷേ ഭീകരർ ആഗ്രഹിച്ചത് അതിലും വലിയ കാര്യമായിരുന്നു.

ഒരു രാജ്യം പേടിക്കണം.

ജനങ്ങൾ പരസ്പരം സംശയിക്കണം.

ആശുപത്രിയിലേക്കുപോകാനും ആളുകൾ ഭയക്കണം.

അതാണ് ഭീകരതയുടെ മനഃശാസ്ത്രം.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ സുരക്ഷാ വിദഗ്ധർ പറയുന്നത്,

ഭീകരവാദത്തിനെതിരായ പോരാട്ടം തോക്കുകൊണ്ടു മാത്രം ജയിക്കാനാവില്ല.

സമൂഹത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസം നിലനിർത്തിയാലേ ജയിക്കാൻ കഴിയൂ.

ഈ കേസിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയി ആരാണ്?

ഈ പരമ്പരയുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചിരുന്നു.

ആരാണ് ഇത് ചെയ്തത്?

അഞ്ച് ഭാഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മറ്റൊരു ചോദ്യം ചോദിക്കാം.

ഈ കേസിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയി ആരാണ്?

പോലീസോ?

പ്രോസിക്യൂഷനോ?

കോടതിയോ?

അല്ല.

ഈ കേസിൽ വിജയിക്കേണ്ടത് നിയമമായിരുന്നു.

കാരണം ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യത്ത് ഭീകരവാദത്തിന് മറുപടി നിയമമാണ്.

പ്രതികാരമല്ല.

അതുകൊണ്ടാണ് അന്വേഷണം നടന്നത്.

കുറ്റപത്രം തയ്യാറാക്കിയത്.

ആയിരക്കണക്കിന് രേഖകൾ കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ചത്.

പതിനാലു വർഷം വിചാരണ നടന്നത്.

വിധി വന്നത്.

അപ്പീൽ നടപടികൾ തുടരുന്നത്.

നിയമം അതിന്റെ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചതാണ് ഈ കേസിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത.

അവസാന ചോദ്യം

2008 ജൂലൈ 26ന് അഹമ്മദാബാദിൽ പൊട്ടിത്തെറിച്ച ബോംബുകളുടെ ശബ്ദം ഇന്ന് കേൾക്കാനില്ല.

പക്ഷേ ആ കേസിന്റെ ഫയലുകൾ ഇന്നും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു.

പോലീസ് അക്കാദമികളിൽ.

ഫോറൻസിക് ലാബുകളിൽ.

നിയമകോളേജുകളിൽ.

സുരക്ഷാ പഠന സ്ഥാപനങ്ങളിൽ.

അത് ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിന്റെ ചരിത്രമെന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല.

ഒരു അന്വേഷണം എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കണം, ഒരു ഗൂഢാലോചന എങ്ങനെ തെളിയിക്കണം, ഒരു കേസ് കോടതിയിൽ എങ്ങനെ നിലനിർത്തണം എന്നതിന്റെ പാഠപുസ്തകമായും.

അഹമ്മദാബാദ് സ്ഫോടനപരമ്പരയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പാരമ്പര്യം അതാണ്.

ഇത് ബോംബുകളുടെ കഥയല്ല.

തെളിവുകളുടെ കഥയാണ്.

ഇത് മരണത്തിന്റെ കഥയല്ല.

ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹം നിയമംകൊണ്ട് ഭീകരതയെ നേരിടാൻ നടത്തിയ ദീർഘയാത്രയുടെ കഥയാണ്.