ആദ്യ ദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പോലീസിന്റെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നത് മൃതദേഹങ്ങളും പരിക്കേറ്റവരും തകർന്ന കെട്ടിടങ്ങളും മാത്രമായിരുന്നില്ല.

അതിനേക്കാൾ വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു മുന്നിൽ.

ആരാണ് ഇത് ചെയ്തത്?

ആ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്തണമെങ്കിൽ ബോംബ് പൊട്ടിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് അന്വേഷണം ആരംഭിച്ച് നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾ അകലെയുള്ള നഗരങ്ങളിലേക്കും ഒളിത്താവളങ്ങളിലേക്കും യാത്ര ചെയ്യേണ്ടിവരുമെന്ന് അന്ന് അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് പോലും അറിയില്ലായിരുന്നു.

ആദ്യ സൂചനകൾ നൽകിയത് ബോംബുകൾ തന്നെയായിരുന്നു

സ്ഫോടനസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് ഫോറൻസിക് വിദഗ്ധർ ഓരോ ചെറിയ അവശിഷ്ടവും ശേഖരിച്ചു.

• ഒരു നട്ട്.
• ഒരു ബോൾ ബെയറിംഗ്.
• കരിഞ്ഞ വയർ.
• സർക്യൂട്ട് ബോർഡിന്റെ കഷണം.
• ടൈമറിന്റെ അവശിഷ്ടം.

സാധാരണക്കാർക്ക് ഇവ മാലിന്യങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നു.

പക്ഷേ അന്വേഷണ സംഘത്തിന് ഇവ സംസാരിക്കുന്ന സാക്ഷികളായിരുന്നു.

ഓരോ ബോംബും നിർമ്മിച്ച രീതി തമ്മിൽ സാമ്യമുണ്ടെന്ന് ഫോറൻസിക് പരിശോധനയിൽ വ്യക്തമായി. വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അവയുടെ രൂപകൽപന, പ്രവർത്തനരീതി, ഘടകങ്ങളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്നിവ ഒരേ സംഘത്തിന്റെ ആസൂത്രണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണെന്ന് അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വിലയിരുത്തി. ഈ കണ്ടെത്തൽ അന്വേഷണം ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രതികളിൽ നിന്ന് സംഘടിത ശൃംഖലയിലേക്കാണ് തിരിച്ചത്. MP-IDSA പിന്നീട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിശകലനവും ഈ ആക്രമണങ്ങൾ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഏകോപനത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

സൂറത്തിൽ കിട്ടിയ ബോംബുകൾ, അന്വേഷണത്തിന്റെ ‘ജീവനുള്ള സാക്ഷികൾ’

അഹമ്മദാബാദിൽ പൊട്ടിയത് തെളിവുകൾ നശിപ്പിച്ചു.

പക്ഷേ സൂറത്തിൽ കണ്ടെത്തിയ പൊട്ടാതെ കിടന്ന ബോംബുകൾ അന്വേഷണം ജീവനോടെ പിടിച്ചുനിർത്തി.

ഒരു ബോംബ് നിർവീര്യമാക്കുമ്പോൾ അതിനുള്ളിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും പരിശോധിക്കാൻ കഴിയും.

• ടൈമർ.
• വയറിംഗ്.
• സ്ഫോടകവസ്തുവിന്റെ ക്രമീകരണം.
• പാക്കിംഗ് രീതി.

ഇവയെല്ലാം അന്വേഷണത്തിന് നിർണായക വിവരങ്ങൾ നൽകി.

ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞാൽ, “പൊട്ടാതെ കിട്ടിയ ഓരോ ബോംബും പ്രതികൾ എഴുതിവെച്ച സാങ്കേതിക കുറിപ്പുപോലെയായിരുന്നു.”

ഇവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വിവിധ സ്ഫോടനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാങ്കേതിക ബന്ധം കൂടുതൽ ഉറപ്പിച്ചത്.

മോഷ്ടിച്ച കാറുകൾ തുറന്നത് പുതിയ വാതിൽ

ആശുപത്രികൾക്ക് സമീപം പൊട്ടിത്തെറിച്ച ചില വാഹനങ്ങളുടെ ഉറവിടം അന്വേഷിച്ചപ്പോഴാണ് അന്വേഷണത്തിന് പുതിയ ദിശ ലഭിച്ചത്.

• വാഹനങ്ങൾ എവിടെ നിന്ന് വന്നു?
• ആരാണ് വാങ്ങിയത്?
• അല്ലെങ്കിൽ മോഷ്ടിച്ചതോ?

അന്വേഷണത്തിൽ ചില വാഹനങ്ങൾ മോഷ്ടിച്ചതാണെന്നും അവ ഗൂഢാലോചനയുടെ ഭാഗമായി ഉപയോഗിച്ചതാണെന്നും കണ്ടെത്തി. പിന്നീട് സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രത്തിലും ഈ വാഹനങ്ങളുടെ യാത്രയും അവ കൈമാറിയ രീതിയും വിശദമായി രേഖപ്പെടുത്തി. ഓരോ വാഹനവും അന്വേഷണ സംഘത്തെ പുതിയ ആളുകളിലേക്കും പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും എത്തിച്ചു.

വാഹനത്തിന്റെ എൻജിൻ നമ്പർ, ചേസിസ് നമ്പർ, രജിസ്ട്രേഷൻ രേഖകൾ, മോഷണക്കേസുകളുടെ വിവരങ്ങൾ എല്ലാം തമ്മിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തപ്പോൾ പ്രതികൾ സഞ്ചരിച്ച വഴികൾ വ്യക്തമായി തുടങ്ങി.

സൈക്കിൾ കടയിൽ തുടങ്ങി ഭീകരശൃംഖലയിലേക്കുള്ള അന്വേഷണം

സ്ഫോടനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ച ചില ബോംബുകൾ സൈക്കിളുകളിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നതായി അന്വേഷണത്തിൽ വ്യക്തമായി.

അപ്പോൾ പോലീസ് നഗരത്തിലെ സൈക്കിൾ കടകൾ തേടി.

ആദ്യത്തിൽ അത് അസാധ്യമായ ദൗത്യമായി തോന്നി.

കാരണം ദിവസേന നൂറുകണക്കിന് സൈക്കിളുകൾ വിറ്റുപോകുന്നു.

പക്ഷേ കടയുടമകളുടെ ഓർമ്മ, വിൽപ്പന രജിസ്റ്ററുകൾ, ലഭ്യമായ രസീതുകൾ, പ്രതികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നപ്പോൾ അന്വേഷണത്തിന് വിലപ്പെട്ട സൂചനകൾ ലഭിച്ചു.

ഒരു ചെറിയ വാങ്ങൽ പിന്നീട് വലിയ ഗൂഢാലോചനയുടെ ഭാഗമായി മാറി.

ഇമെയിൽ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ കിട്ടിയത് ഡിജിറ്റൽ കുറ്റകൃത്യത്തിന്റെ മാതൃക

സ്ഫോടനങ്ങൾക്ക് തൊട്ടുമുമ്പ് മാധ്യമങ്ങൾക്ക് അയച്ച ഇമെയിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ചർച്ചയായിരുന്നു.

ആ ഇമെയിൽ എവിടെ നിന്നാണ് അയച്ചത്?

അന്വേഷണം മുംബൈയിലേക്കെത്തി.

അവിടെ കണ്ടെത്തിയത് മറ്റൊരു സത്യം.

ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വയർലെസ് ഇന്റർനെറ്റ് കണക്ഷൻ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമ ഉപയോഗിച്ചതല്ലെന്ന സംശയം ശക്തമായി.

അന്വേഷണം കാണിച്ചുതന്നത്, ഭീകരർ സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ നിർമ്മിച്ചതുപോലെ തന്നെ ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകളും മറച്ചുവയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്നതാണ്. ഈ സംഭവമാണ് പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലെ സൈബർ ഫോറൻസിക് അന്വേഷണങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം കൂടുതൽ ഉയർത്തിയ കേസുകളിലൊന്നായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടത്.

ഒരു നഗരം മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപടം മുഴുവൻ അന്വേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമായി

ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അന്വേഷണ സംഘത്തിന്റെ ഭൂപടം വലുതായി.

• ഗുജറാത്ത്.
• മഹാരാഷ്ട്ര.
• മധ്യപ്രദേശ്.
• ഉത്തർപ്രദേശ്.
• കർണാടക.
• ഡൽഹി.

ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും വ്യത്യസ്ത സൂചനകൾ.

എവിടെയോ ഒരു വാടകവീട്.

മറ്റൊരിടത്ത് ഒരു രഹസ്യയോഗം.

മറ്റൊരിടത്ത് സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ എത്തിച്ചതെന്ന സംശയം.

ഈ വിവരങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്ക് നോക്കിയാൽ അർഥമില്ല.

പക്ഷേ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ചേർത്തപ്പോൾ ഒരു ദേശീയ തലത്തിലുള്ള ഭീകരശൃംഖലയുടെ രൂപരേഖ വ്യക്തമായി.

കുറ്റപത്രം വെളിപ്പെടുത്തിയത് മാസങ്ങളോളം നീണ്ട ആസൂത്രണം

2010ൽ സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രം വെറും പ്രതിപ്പട്ടികയായിരുന്നില്ല.

അത് അന്വേഷണത്തിന്റെ സമഗ്ര രേഖയായിരുന്നു.

അതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നത്:

• ഗൂഢാലോചനയുടെ കാലക്രമം
• വിവിധ പ്രതികളുടെ ചുമതലകൾ
• വാഹനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം
• സ്ഫോടകവസ്തുക്കളുടെ ഒരുക്കം
• യാത്രകളുടെ വിവരങ്ങൾ
• ഫോൺ ബന്ധങ്ങൾ
• സാക്ഷിമൊഴികൾ
• ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനാ ഫലങ്ങൾ

കുറ്റപത്രം പറയുന്നത് പ്രകാരം, ആക്രമണം ഒരുദിവസം കൊണ്ട് തയ്യാറാക്കിയതല്ല. മാസങ്ങളോളം നീണ്ട ആസൂത്രണത്തിന്റെയും ചുമതലകളുടെ കൃത്യമായ വിഭജനത്തിന്റെയും ഫലമായിരുന്നു അത്. ഈ ഘടനയാണ് പിന്നീട് വിചാരണയിൽ പ്രോസിക്യൂഷന്റെ പ്രധാന വാദങ്ങളിലൊന്നായത്.

പേരുകളല്ല, ബന്ധങ്ങളാണ് അന്വേഷണത്തെ മുന്നോട്ട് നയിച്ചത്

ഈ കേസിൽ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ പോലീസിന് എല്ലാ പ്രതികളുടെയും പേരുകൾ അറിയുമായിരുന്നില്ല.

പക്ഷേ അവർക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നത് ബന്ധങ്ങളായിരുന്നു.

ആരാണ് ആരെ കണ്ടത്?

ആരാണ് ആരുമായി യാത്ര ചെയ്തത്?

ഏത് ഫോൺ നമ്പർ ഏത് സമയത്ത് പ്രവർത്തിച്ചു?

ഏത് വാഹനം ഏത് നഗരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു?

ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളുടെ ശൃംഖല വരച്ചപ്പോഴാണ് അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഓരോരുത്തരുടെയും പങ്ക് വ്യക്തമായത്.

ഈ “നെറ്റ്വർക്ക് മാപ്പിംഗ്” അന്വേഷണത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായക ഘട്ടങ്ങളിലൊന്നായി പിന്നീട് വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.

എന്നാൽ പോലീസിന്റെ മുന്നിൽ ഇനിയും ഒരു വലിയ വെല്ലുവിളിയുണ്ടായിരുന്നു

സംശയങ്ങൾ മാത്രം കോടതിയിൽ മതിയാകില്ല.

• ഓരോ പ്രതിക്കുമെതിരെ പ്രത്യേകം തെളിവ് വേണം.
• ഓരോ ആരോപണത്തിനും രേഖ വേണം.
• ഓരോ ഗൂഢാലോചനക്കും സാക്ഷി വേണം.

അതാണ് അന്വേഷണത്തെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത്.

കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചതോടെ കേസ് അവസാനിച്ചില്ല.

യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം അപ്പോഴാണ് തുടങ്ങിയത്.

കോടതിയിൽ.

• അവിടെ ഓരോ തെളിവും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
• ഓരോ സാക്ഷിയും വിസ്തരിക്കപ്പെട്ടു.
• ഓരോ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെയും ജോലി പരിശോധിക്കപ്പെട്ടു.

പരമ്പരയുടെ മൂന്നാം ഭാഗത്തിൽ:

1,100ലധികം സാക്ഷികൾ, ആയിരക്കണക്കിന് രേഖകൾ, ഫോറൻസിക് തെളിവുകൾ, ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകൾ, പ്രതിഭാഗത്തിന്റെ വാദങ്ങൾ, പ്രോസിക്യൂഷന്റെ കേസ് എങ്ങനെ കോടതിയിൽ നിലനിന്നു എന്നതിന്റെ സമഗ്ര വിശകലനം