രണ്ടായിരത്തിലേറെ വർഷങ്ങളുടെ ചരിത്രം. ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജാവിന്റെ പാദസ്പർശമുള്ള മണ്ണ്. മറാത്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പോരാട്ടങ്ങൾക്കും വിജയങ്ങൾക്കും സാക്ഷിയായ ലോഹഗഡ് കോട്ടയിലേക്ക് ഒരുകാലത്ത് ആളുകൾ എത്തിയിരുന്നത് ചരിത്രം അറിയാനും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിക്കാനുമായിരുന്നു. പക്ഷേ, പൂനെ വ്യവസായി കേതൻ അഗർവാളിന്റെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസ് ദേശീയ വാർത്തയായതോടെ ആ കാഴ്ച മാറി. പോലീസ് അന്വേഷണപ്രകാരം, കോട്ടയിലെ ഒരു കൊക്കയിൽനിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ തള്ളിയിട്ടെന്നാണ് കേസ്. അതിനുശേഷം കോട്ടയിലെത്തുന്ന സന്ദർശകരിൽ പലരും ആദ്യം ചോദിക്കുന്നത്, “സിയാ പോയിന്റ് എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യമാണ്. വിന്ചു കട്ട കോട്ടമതിലോ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കവാടങ്ങളോ അല്ല, ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന ആ കൊക്കയാണ് ഇപ്പോൾ അവരുടെ കൗതുകത്തിന്റെ കേന്ദ്രം.

ദുരന്തം ജനങ്ങളുടെ ഓർമയിൽ

ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെക്കാൾ അവിടെ നടന്ന ദുരന്തം ജനങ്ങളുടെ ഓർമയിൽ വേഗത്തിൽ പതിയുന്ന പ്രതിഭാസത്തെയാണ് ഗവേഷകർ “ഡാർക്ക് ടൂറിസം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ലോഹഗഡ് കോട്ടയിലും അതാണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ടെലിവിഷൻ വാർത്തകളും യൂട്യൂബ് വീഡിയോകളും സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലെ ചർച്ചകളും ചേർന്ന്, “സിയാ പോയിന്റ്” എന്ന പേര് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് എത്തി. അതോടെ ചരിത്രം പഠിക്കാനല്ല, വാർത്തകളിൽ കണ്ട കൊലപാതകവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലം സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാനാണ് ആളുകൾ എത്തിത്തുടങ്ങിയത്. അന്വേഷണത്തെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ പോലീസ് ആ ഭാഗത്തേക്കുള്ള പ്രവേശനം താൽക്കാലികമായി നിയന്ത്രിക്കേണ്ടിവന്നു. ഒരുകാലത്ത് വീരചരിത്രം പറഞ്ഞിരുന്ന ടൂർ ഗൈഡുകൾക്ക് ഇന്ന് കൂടുതൽ കേൾക്കേണ്ടിവരുന്നത് കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളാണ്. അങ്ങനെ, ചരിത്രവും പൈതൃകവും നിറഞ്ഞ ഒരു കോട്ടയുടെ പുതിയ തിരിച്ചറിയലായി ഒരു ക്രിമിനൽ കേസ് മാറുന്നതാണ് ഡാർക്ക് ടൂറിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ ഇന്ത്യൻ ഉദാഹരണം.

മരണവും ദുരന്തവും എങ്ങനെ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുന്നു?

2000ൽ സ്കോട്ടിഷ് ഗവേഷകരായ ജോൺ ലെന്നണും മാൽക്കം ഫോളിയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച Dark Tourism: The Attraction of Death and Disaster എന്ന പുസ്തകമാണ് “ഡാർക്ക് ടൂറിസം” എന്ന ആശയത്തെ ആധുനിക ടൂറിസം പഠനത്തിൽ പ്രധാന ചർച്ചയാക്കിയത്. അവരുടെ വിലയിരുത്തൽ പ്രകാരം, യുദ്ധങ്ങൾ, ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ, കൂട്ടക്കൊലകൾ, പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ കൊലപാതകങ്ങൾ എന്നിവ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ കൗതുകവും ഓർമയും ചേർന്ന് പുതിയ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുന്നു. ഈ മാറ്റത്തിന് പിന്നിൽ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മാധ്യമങ്ങളാണെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ടെലിവിഷൻ, പത്രങ്ങൾ, പിന്നീട് ഇന്റർനെറ്റും സമൂഹമാധ്യമങ്ങളും ഒരു ദുരന്തസ്ഥലത്തെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ആളുകളുടെ മനസ്സിൽ പതിപ്പിക്കുന്നു. അതോടെ, ആ സ്ഥലം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിനോ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിനോ വേണ്ടി മാത്രമല്ല, അവിടെ നടന്ന ദുരന്തം സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണണമെന്ന കൗതുകത്താലും ആളുകൾ സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ മാധ്യമശ്രദ്ധയും പൊതുസ്മൃതിയും ചേർന്ന് ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ യഥാർഥ ചരിത്രത്തെ മറികടന്ന് അതിന് പുതിയൊരു തിരിച്ചറിയൽ നൽകുന്ന പ്രതിഭാസത്തെയാണ് ലെന്നണും ഫോളിയും “ഡാർക്ക് ടൂറിസം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ലോകവും ജീവിതവും പുതിയ ദുരന്തങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നു

ഡീലി പ്ലാസ, അമേരിക്ക

1963 നവംബർ 22ന് അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജോൺ എഫ്. കെന്നഡി വെടിയേറ്റ് കൊല്ലപ്പെട്ടത് ടെക്സാസിലെ ഡാലസിലുള്ള ഡീലി പ്ലാസയിലാണ്. ലോകമെമ്പാടും തത്സമയം വാർത്തയായി മാറിയ ഈ സംഭവം പിന്നീട് ആ സ്ഥലത്തെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കൊലപാതക കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റി. ഇന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അവിടെ എത്തുന്നത് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം കാണാനല്ല, ലോകചരിത്രം മാറ്റിമറിച്ച ആ വെടിയൊച്ചയുടെ ഓർമകളെ അനുഭവിക്കാനാണ്.

ഗ്രൗണ്ട് സീറോ, അമേരിക്ക

2001 സെപ്റ്റംബർ 11ന് ഭീകരർ തട്ടിയെടുത്ത വിമാനങ്ങൾ ന്യൂയോർക്കിലെ വേൾഡ് ട്രേഡ് സെന്ററിന്റെ ഇരട്ടഗോപുരങ്ങളിൽ ഇടിച്ചുകയറിയതോടെ ലോകം നടുങ്ങി. ആയിരക്കണക്കിന് ജീവനുകൾ നഷ്ടമായ ഈ ദുരന്തത്തിനുശേഷം തകർന്ന കെട്ടിടങ്ങളുടെ സ്ഥലം “ഗ്രൗണ്ട് സീറോ” എന്ന പേരിൽ ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെട്ടു. ഇന്ന് അവിടെയുള്ള സ്മാരകവും മ്യൂസിയവും ദുരന്തത്തിന്റെ ഓർമകൾ പങ്കിടുകയും ഭീകരവാദത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു.

ഹിരോഷിമ പീസ് മെമ്മോറിയൽ പാർക്ക്, ജപ്പാൻ

1945 ഓഗസ്റ്റ് 6ന് ലോകത്തിലെ ആദ്യ ആണവബോംബ് ഹിരോഷിമയിൽ പതിച്ചതോടെ നഗരം നിമിഷങ്ങൾക്കകം തകർന്നു. പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും പിന്നീട് അനേകർ വികിരണബാധയാൽ മരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ന് ആ ദുരന്തത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി സ്ഥാപിച്ച ഹിരോഷിമ പീസ് മെമ്മോറിയൽ പാർക്ക് യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീകരതയും സമാധാനത്തിന്റെ ആവശ്യകതയും ലോകത്തോട് പറയുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഡാർക്ക് ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ഓഷ്‌വിറ്റ്സ്-ബിർക്കനാവു, പോളണ്ട്

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് നാസി ജർമനി ലക്ഷക്കണക്കിന് ജൂതരെയും മറ്റ് വിഭാഗങ്ങളെയും തടവിലാക്കി കൂട്ടക്കൊല നടത്തിയ കോൺസെൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പാണ് ഓഷ്‌വിറ്റ്സ്-ബിർക്കനാവു. ഇന്ന് അത് ഒരു മ്യൂസിയവും ലോക പൈതൃക സ്മാരകവുമാണ്. അവിടേക്ക് എത്തുന്നവർ മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വംശഹത്യകളിലൊന്നിന്റെ തെളിവുകൾ നേരിൽ കാണാനും ചരിത്രം ആവർത്തിക്കരുതെന്ന സന്ദേശം ഉൾക്കൊള്ളാനുമാണ് എത്തുന്നത്.

കല്ലഡൻ യുദ്ധഭൂമി, സ്കോട്‌ലൻഡ്

1746ൽ നടന്ന കല്ലഡൻ യുദ്ധം സ്കോട്‌ലൻഡിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. ജേക്കബൈറ്റ് സൈന്യത്തിന്റെ പരാജയത്തോടെ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും സ്കോട്ടിഷ് ഹൈലാൻഡ് സംസ്കാരത്തിന് വലിയ തിരിച്ചടിയുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ഇന്ന് ആ യുദ്ധഭൂമി ചരിത്രവും മനുഷ്യനഷ്ടവും ഒരുമിച്ച് ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഡാർക്ക് ടൂറിസം കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ചെർണോബിൽ എക്സ്ക്ലൂഷൻ സോൺ, യുക്രൈൻ

1986 ഏപ്രിലിൽ യുക്രൈനിലെ ചെർണോബിൽ ആണവ നിലയത്തിലുണ്ടായ സ്ഫോടനം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആണവ ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. വികിരണ ഭീഷണിയെ തുടർന്ന് പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ സ്വന്തം വീടുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പലായനം ചെയ്യേണ്ടിവന്നു. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം നിയന്ത്രിത അനുമതിയോടെ സന്ദർശകരെ പ്രവേശിപ്പിച്ചതോടെ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നഗരങ്ങളും ശൂന്യമായ വീടുകളും ദുരന്തത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദ സാക്ഷികളായി മാറി. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യപിഴവും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച ദുരന്തത്തിന്റെ ഓർമകൾ നേരിൽ കാണാനാണ് ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ആളുകൾ അവിടേക്ക് എത്തുന്നത്.

കറുത്ത വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ മനുഷ്യന് ഒരുപാട് കാരണങ്ങൾ വഴികൾ !

യുദ്ധഭൂമികളും പോരാട്ട സ്ഥലങ്ങളും (War and Battlefield Sites): ഒരുകാലത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികർ പോരാടി ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ട യുദ്ധഭൂമികളാണ് പിന്നീട് ചരിത്രം നേരിൽ കാണാൻ ആളുകൾ എത്തുന്ന സ്ഥലങ്ങളായി മാറുന്നത്. വിജയവും പരാജയവും മനുഷ്യനഷ്ടവും ഒരുപോലെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഈ സ്ഥലങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന്റെ യഥാർഥ വില എന്താണെന്ന് സന്ദർശകരെ ചിന്തിപ്പിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ (Assassination Sites): ഒരു രാഷ്ട്രത്തെയോ ലോകചരിത്രത്തെയോ മാറ്റിമറിച്ച നേതാക്കളുടെ കൊലപാതകങ്ങൾ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ കാലക്രമേണ വലിയ കൗതുകകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുന്നു. അവിടെ എത്തുന്നവർ ഒരു കൊലപാതകസ്ഥലം കാണാനല്ല, ചരിത്രത്തിന്റെ ഗതി മാറിയ നിമിഷത്തെ മനസ്സിലാക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്.

വംശഹത്യകളുടെയും കൂട്ടക്കൊലകളുടെയും സ്മാരകങ്ങൾ (Genocide and Holocaust Memorials): ലക്ഷക്കണക്കിന് നിരപരാധികൾ ക്രൂരമായി കൊല്ലപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളുടെ ഓർമകൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാണിവ. മനുഷ്യരാശി വീണ്ടും ഇത്തരം ദുരന്തങ്ങൾ ആവർത്തിക്കരുതെന്ന മുന്നറിയിപ്പായി ഈ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.

ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ (Terrorist Attack Locations): ഭീകരാക്രമണങ്ങളിൽ നിരവധിപ്പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട കെട്ടിടങ്ങളോ പൊതുസ്ഥലങ്ങളോ പിന്നീട് ലോകശ്രദ്ധ നേടുന്നു. ആ ആക്രമണത്തിന്റെ ഭീകരതയും ഇരകളുടെ ഓർമയും അനുഭവിക്കാൻ ആളുകൾ അവിടേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ആ സ്ഥലങ്ങൾ ഡാർക്ക് ടൂറിസത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു.

വ്യവസായ, ആണവ ദുരന്തങ്ങൾ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ (Industrial and Nuclear Disaster Sites): ഫാക്ടറി അപകടങ്ങളോ ആണവ നിലയ ദുരന്തങ്ങളോ മനുഷ്യന്റെ അശ്രദ്ധ എത്ര വലിയ ദുരന്തങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്ന് തെളിയിച്ച സ്ഥലങ്ങളാണ്. ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട കെട്ടിടങ്ങളും ദുരന്തത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാണാൻ എത്തുന്നവർ സാങ്കേതിക പുരോഗതിക്കൊപ്പം ഉത്തരവാദിത്തവും എത്ര പ്രധാനമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു.

ജയിലുകൾ, വധശിക്ഷാ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ശിക്ഷാ സ്ഥലങ്ങൾ (Prisons, Execution Sites and Places of Punishment): ഒരുകാലത്ത് തടവുകാരുടെ പീഡനത്തിനും വധശിക്ഷകൾക്കും പേരുകേട്ട ജയിലുകളും ശിക്ഷാ കേന്ദ്രങ്ങളും ഇന്ന് ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അധികാരത്തിന്റെ ക്രൂരമുഖവും മനുഷ്യാവകാശങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യവും ഓർമിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാണിവ.

ശ്മശാനങ്ങളും സ്മാരകങ്ങളും (Cemeteries and Memorials): പ്രശസ്ത വ്യക്തികളുടെയോ യുദ്ധങ്ങളിലും ദുരന്തങ്ങളിലും മരിച്ചവരുടെയോ ശവകുടീരങ്ങളും സ്മാരകങ്ങളും ചരിത്രത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്ന ഇടങ്ങളാണ്. ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിക്കാനും കഴിഞ്ഞകാലത്തെ ഓർക്കാനുമാണ് ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുന്നത്.

പ്രശസ്തമായ കൊലപാതകങ്ങളോ കുറ്റകൃത്യങ്ങളോ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ (Sites of Famous Murders or Crimes): ലോകശ്രദ്ധ നേടിയ കൊലപാതകങ്ങളോ ദുരൂഹ കുറ്റകൃത്യങ്ങളോ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും വലിയ കൗതുകവിഷയമാകാറുണ്ട്. സംഭവത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യം സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണണമെന്ന ആകാംക്ഷയാണ് ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങളെ ഡാർക്ക് ടൂറിസത്തിന്റെ പുതിയ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലും നിരവധി “ഡാർക്ക് ടൂറിസം”സ്ഥലങ്ങൾ

ഇന്ത്യയിലും ഇന്ന് നിരവധി സ്ഥലങ്ങൾ “ഡാർക്ക് ടൂറിസം” എന്ന പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടുണ്ട്. അമൃത്സറിലെ ജാലിയൻവാലാബാഗ്, 1919ലെ കൂട്ടക്കൊലയുടെ ഓർമകളുമായി ചരിത്രത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്ന ഇടമാണ്. ആൻഡമാനിലെ സെല്ലുലാർ ജയിൽ, സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികൾ അനുഭവിച്ച പീഡനങ്ങളുടെ നിശ്ശബ്ദ സാക്ഷിയായി ഇന്നും സന്ദർശകരെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

ലഡാക്കിലെ കാർഗിൽ വാർ മെമ്മോറിയൽ യുദ്ധത്തിൽ ജീവത്യാഗം ചെയ്ത ഇന്ത്യൻ സൈനികരുടെ സ്മരണയ്ക്കായി ആയിരങ്ങളെ ആകർഷിക്കുമ്പോൾ, ഭോപ്പാൽ ഗ്യാസ് ദുരന്ത സ്മാരകം മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായ ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നിന്റെ ഓർമകൾ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്നു. ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകളിലെ സുനാമി സ്മാരകങ്ങൾ 2004ലെ മഹാദുരന്തത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. സമീപകാലത്ത് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ലോഹഗഡ് കോട്ടയും ഈ പട്ടികയിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടായിരത്തിലേറെ വർഷം പഴക്കമുള്ള ചരിത്രകോട്ടയായിരുന്നിട്ടും, പൂനെ വ്യവസായി കേതൻ അഗർവാളിന്റെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസ് ദേശീയ ശ്രദ്ധ നേടിയതോടെ, അവിടെയുള്ള ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന സംഭവസ്ഥലം കാണാൻ ആളുകൾ എത്തിത്തുടങ്ങി. ചരിത്രവും പൈതൃകവും നിറഞ്ഞ ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ ഒരു ദുരന്തമോ കുറ്റകൃത്യമോ മൂലം എങ്ങനെ മാറുന്നുവെന്നതിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ ഇന്ത്യൻ ഉദാഹരണമായാണ് ലോഹഗഡ് കോട്ടയെ ടൂറിസം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.

സൗന്ദര്യത്തെക്കാൾ ദുരന്തം മനസ്സിൽ പതിയുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ “നെഗറ്റിവിറ്റി ബയസ്” (Negativity Bias) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കം സന്തോഷകരമായ അനുഭവങ്ങളെക്കാൾ അപകടം, മരണം, അക്രമം, ദുരന്തം തുടങ്ങിയ സംഭവങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തിയായി ഓർമയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന സ്വഭാവമാണ് ഇതിനുള്ള കാരണം. പരിണാമപരമായി ഇത് അതിജീവനത്തിന് സഹായിച്ച ഒരു സംവിധാനമായിരുന്നു. അപകടം നടന്ന സ്ഥലം ഓർത്തുവെച്ചവർക്ക് ഭാവിയിൽ അതേ അപകടം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടാണ് അതിമനോഹരമായ ഒരു മലനിരയോ കോട്ടയോ തടാകമോ ഒരു വലിയ ദുരന്തത്തിനോ കൊലപാതകത്തിനോ ശേഷം ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ പുതിയ പേരിൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നത്. സമൂഹമാധ്യമങ്ങളും തുടർച്ചയായ വാർത്താപ്രചരണവും ഈ ഓർമയെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. കാലക്രമേണ സ്ഥലത്തിന്റെ പ്രകൃതി സൗന്ദര്യത്തേക്കാൾ അവിടെ നടന്ന ദുരന്തമാണ് പൊതുസ്മൃതിയുടെ ഭാഗമായി മാറുന്നത്.

ഓർമകളെ കീഴടക്കുന്ന ദുരന്തത്തിന്റെ പേര്

സാമൂഹ്യ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ “മെമ്മറി ആങ്കറിംഗ്” (Memory Anchoring) എന്നും വിശദീകരിക്കുന്നു. ഒരു സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ വികാരാനുഭവം ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പുതിയ തിരിച്ചറിയലായി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ചിലർ ചരിത്രം അറിയാനല്ല, വാർത്തകളിൽ കണ്ട സംഭവസ്ഥലം സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാനാണ് അവിടേക്ക് പോകുന്നത്. ഇതാണ് “ഡാർക്ക് ടൂറിസം” എന്ന പ്രതിഭാസത്തിന് പിന്നിലെ പ്രധാന മനഃശാസ്ത്ര ഘടകങ്ങളിലൊന്ന്. എന്നാൽ ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്, ഇത്തരം പേരുമാറ്റങ്ങൾ ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ യഥാർഥ ചരിത്രത്തെയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെയും പലപ്പോഴും മറവിയിലാക്കുമെന്നാണ്. ഒരു ദുരന്തം നടന്ന സ്ഥലം ഓർമിക്കപ്പെടേണ്ടത് ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ്, ആ സ്ഥലത്തിന്റെ മുഴുവൻ വ്യക്തിത്വത്തെ വിഴുങ്ങുന്ന പുതിയ പേരായല്ല എന്നതാണ് പല സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും നിലപാട്.