1995ലെ വഖഫ് നിയമം ഭേദഗതി ചെയ്തതിനുശേഷം ആദ്യമായി ഒരു സംസ്ഥാനം അവിടെ വഖഫ് ബോർഡ് രൂപീകരിച്ചത് മധ്യപ്രദേശിലാണ്.നിയമ ഭേദഗതി സംബന്ധിച്ച് സുപ്രീംകോടതിയിൽ കേസുകൾ തുടരുകയാണ്.ഏതു നിയമം ഉണ്ടായാലും ഭേദഗതി ഉണ്ടായാലും അതിൽ അതിർത്തിയുള്ളവർ കോടതിയിൽ പോകുന്നത് പതിവാണ്.പക്ഷേ നിയമം നിയമത്തിന്റെ വഴിക്ക് സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യും.ആ നിലയിലാണ് മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാർ ഭേദഗതി നിയമത്തിന്റെ ചുവടുപിടിച്ച് വഖഫ് ബോർഡ് അവിടെ രൂപീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്

ഭേദഗതിക്കെതിരെ ഉണ്ടായ പിന്നെ അഭിപ്രായങ്ങൾ മധ്യപ്രദേശിലെ ബോർഡ് രൂപീകരണത്തിനെതിരെയും കേന്ദ്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.ഈ സാഹചര്യത്തിൽ 1995ലെ ഏതെല്ലാം ഭാഗങ്ങളാണ് 2025ലെ നിയമത്തിലൂടെ ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടത് എന്ന പരിശോധിക്കുകയാണ് ഈ ലേഖനത്തിൽ

വഖഫ് ബോർഡിൽ ഇനി അമുസ്ലിം അംഗങ്ങളും… നിയമം മാറ്റിയത് എന്തൊക്കെ?

വഖഫ് ഭേദഗതി നിയമം, 2025 കൊണ്ടുവന്ന ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റങ്ങളിലൊന്നാണ് വഖഫ് ബോർഡുകളിലെ അംഗത്വരീതി. ഭേദഗതി ചെയ്ത നിയമത്തിലെ സെക്ഷൻ 14 പ്രകാരം ഇനി ഓരോ സംസ്ഥാന വഖഫ് ബോർഡിലും രണ്ട് അമുസ്ലിം അംഗങ്ങളെ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിർബന്ധമായും നാമനിർദേശം ചെയ്യണം. അതോടൊപ്പം എംപിമാർ, എംഎൽഎമാർ, ബാർ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്നവർ മുസ്ലിങ്ങളായിരിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയും ഒഴിവാക്കി. കേന്ദ്ര വഖഫ് കൗൺസിലിലും രണ്ട് അമുസ്ലിം അംഗങ്ങൾ നിർബന്ധമായും ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നാണ് പുതിയ നിയമം പറയുന്നത്. ഇതോടെയാണ് വഖഫ് ബോർഡുകളുടെ ഘടനയിൽ ഇതുവരെ കാണാത്ത മാറ്റം വന്നത്.

വഖഫ് പ്രഖ്യാപിക്കാനും ഇനി കർശന മാനദണ്ഡങ്ങൾ

വഖഫ് സ്വത്ത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന രീതിയിലും നിയമം വലിയ മാറ്റമാണ് കൊണ്ടുവന്നത്. കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് വർഷമായി ഇസ്ലാം മതം ആചരിക്കുന്ന വ്യക്തിക്കും, തർക്കമില്ലാത്ത നിയമപരമായ ഉടമസ്ഥാവകാശമുള്ള സ്വത്തിനും മാത്രമേ ഇനി വഖഫ് പ്രഖ്യാപിക്കാൻ കഴിയൂ. വർഷങ്ങളായി പൊതുജന ഉപയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഭൂമിയെ രേഖകളില്ലാതെ വഖഫ് സ്വത്തായി കണക്കാക്കുന്ന “വഖഫ് ബൈ യൂസർ” എന്ന സംവിധാനം ഇനി പുതിയ കേസുകളിൽ ബാധകമല്ല. അതുപോലെ, 1995ലെ നിയമത്തിലെ ഏറെ വിവാദമായ സെക്ഷൻ 40 പൂർണമായും ഒഴിവാക്കി. ഏത് സ്വത്തും ഏകപക്ഷീയമായി വഖഫ് ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള ബോർഡിന്റെ അധികാരം ഇതോടെ അവസാനിച്ചു. സർക്കാർ ഭൂമിയോ വഖഫ് ഭൂമിയോ എന്ന തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇനി അന്വേഷണം നടത്തി തീരുമാനമെടുക്കുക ജില്ലാ കളക്ടറായിരിക്കും.

സ്ത്രീകൾക്കും ഡിജിറ്റൽ നിരീക്ഷണത്തിനും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം

സുതാര്യതയും ഉൾക്കൊള്ളലും ഉറപ്പാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടാണ് പുതിയ നിയമത്തിലെ മറ്റുചില വ്യവസ്ഥകൾ. കേന്ദ്ര വഖഫ് കൗൺസിലിലും സംസ്ഥാന വഖഫ് ബോർഡുകളിലും കുറഞ്ഞത് രണ്ട് മുസ്ലിം വനിതകളെ നിർബന്ധമായും ഉൾപ്പെടുത്തണം. ശിയ, സുന്നി, ബോഹ്റ, ആഗാഖാനി, പിന്നാക്ക മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾക്കും പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അതോടൊപ്പം എല്ലാ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വഖഫ് സ്വത്തുക്കളുടെയും വിവരങ്ങൾ കേന്ദ്ര ഡിജിറ്റൽ പോർട്ടലിൽ നിർബന്ധമായും അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യണം. ഒരു ലക്ഷം രൂപയിൽ കൂടുതൽ വാർഷിക വരുമാനമുള്ള എല്ലാ വഖഫ് സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും നിർബന്ധിത വാർഷിക ഓഡിറ്റും പുതിയ നിയമം കൊണ്ടുവന്ന പ്രധാന വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നാണ്.

1995ലെ വഖഫ് നിയമം മുതൽ 2025ലെ ഭേദഗതി വരെ… എന്തൊക്കെയാണ് മാറിയത്?
പേര് മാത്രമല്ല, നിയമത്തിന്റെ സമീപനവും മാറി

1995ൽ നിലവിൽ വന്നത് ലളിതമായി ‘വഖഫ് ആക്ട്, 1995’ എന്ന നിയമമായിരുന്നു. എന്നാൽ 2025ലെ ഭേദഗതിയോടെ അതിന് ‘യൂണിഫൈഡ് വഖഫ് മാനേജ്മെന്റ്, എംപവർമെന്റ്, എഫിഷ്യൻസി ആൻഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് (UMEED) ആക്ട്’ എന്ന പുതിയ പേര് നൽകി. പേരിലെ മാറ്റം വെറും ഔപചാരികമല്ല. വഖഫ് സ്വത്തുക്കളുടെ സംരക്ഷണം മാത്രമല്ല, ഭരണസംവിധാനം, സുതാര്യത, ഡിജിറ്റൽ നിയന്ത്രണം, സാമ്പത്തിക ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയ്ക്കും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന രീതിയിലേക്കാണ് നിയമം മാറിയതെന്നാണ് കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ വിശദീകരണം.

വഖഫ് രൂപീകരണത്തിന് ഇനി കർശന നിബന്ധനകൾ

1995ലെ നിയമപ്രകാരം വഖഫ് രൂപീകരിക്കാൻ മൂന്ന് വഴികളുണ്ടായിരുന്നു. നേരിട്ട് വഖഫ് പ്രഖ്യാപിക്കാം, വർഷങ്ങളായി സമൂഹം ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ഭൂമിയെ ‘വഖഫ് ബൈ യൂസർ’ ആയി അംഗീകരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കുടുംബ വഖഫ് എന്ന രീതിയിലും സ്വത്ത് മാറ്റിവയ്ക്കാം. എന്നാൽ 2025ലെ ഭേദഗതി ഈ രീതിയെ പൂർണമായും മാറ്റി. ‘വഖഫ് ബൈ യൂസർ’ എന്ന ആശയം പുതിയ കേസുകളിൽ ഒഴിവാക്കി. ഇനി കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് വർഷമായി ഇസ്ലാം മതം ആചരിക്കുന്ന വ്യക്തിക്കും, തർക്കമില്ലാത്ത നിയമപരമായ ഉടമസ്ഥാവകാശമുള്ള സ്വത്തിനും മാത്രമേ വഖഫ് പ്രഖ്യാപിക്കാൻ കഴിയൂ. കുടുംബ വഖഫിന്റെ പേരിൽ സ്ത്രീകളുടെ അനന്തരാവകാശം നിഷേധിക്കാനും ഇനി കഴിയില്ല.

‘ഏത് സ്വത്തും വഖഫെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാം’ എന്ന അധികാരം അവസാനിച്ചു

1995ലെ നിയമത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിവാദമായ വ്യവസ്ഥയായിരുന്നു സെക്ഷൻ 40. ഒരു സ്വത്ത് വഖഫാണോയെന്ന് അന്വേഷിക്കാനും, കേൾക്കാനും, ഒടുവിൽ അതിനെ വഖഫ് സ്വത്തായി പ്രഖ്യാപിക്കാനുമുള്ള അധികാരം വഖഫ് ബോർഡിനായിരുന്നു. 2025ലെ ഭേദഗതിയിൽ ഈ സെക്ഷൻ പൂർണമായും ഒഴിവാക്കി. ഇനി തർക്കമുള്ള സ്വത്ത് വഖഫാണെന്ന് ബോർഡിന് സ്വയം തീരുമാനിക്കാനാകില്ല. അതോടെ ബോർഡിന്റെ നിയമപരമായ അധികാരത്തിൽ വലിയ മാറ്റമാണ് വന്നത്.

സർവേ കമ്മിഷണർക്ക് പകരം ജില്ലാ കളക്ടർ

മുമ്പ് വഖഫ് സ്വത്തുക്കളുടെ പ്രാഥമിക സർവേ നടത്തിയത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന സർവേ കമ്മിഷണറായിരുന്നു. സർക്കാർ ഭൂമിയോ വഖഫ് ഭൂമിയോ എന്ന തർക്കങ്ങൾ പ്രധാനമായും വഖഫ് സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പരിഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. പുതിയ നിയമം ഈ സംവിധാനം മാറ്റിമറിച്ചു. ഇനി ഇത്തരം തർക്കങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് ഉടമസ്ഥാവകാശം നിശ്ചയിക്കുന്നത് ജില്ലാ കളക്ടർ അല്ലെങ്കിൽ തുല്യ റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. സംസ്ഥാന റവന്യൂ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചായിരിക്കും അന്തിമ തീരുമാനം. സർക്കാർ ഭൂമിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ അത് വഖഫ് സ്വത്തായി ഇനി പരിഗണിക്കില്ല.

വഖഫ് ബോർഡിന്റെ ഘടനയും മാറി

1995ലെ നിയമപ്രകാരം സംസ്ഥാന വഖഫ് ബോർഡിലെ അംഗങ്ങൾ, ചില എക്സ് ഓഫീഷ്യോ ഒഴിവുകൾ ഒഴികെ, മുസ്ലിങ്ങളായിരിക്കണം എന്നായിരുന്നു വ്യവസ്ഥ. മുസ്ലിം എംപിമാർ, മുസ്ലിം എംഎൽഎമാർ, മുസ്ലിം ബാർ കൗൺസിൽ അംഗങ്ങൾ എന്നിവരിൽ നിന്നായിരുന്നു തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. എന്നാൽ 2025ലെ ഭേദഗതിയോടെ ഈ രീതി മാറി. ഇനി അംഗങ്ങളെ നേരിട്ട് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നാമനിർദേശം ചെയ്യും. രണ്ട് അമുസ്ലിം അംഗങ്ങളെ നിർബന്ധമായും ഉൾപ്പെടുത്തണം. അതുപോലെ കുറഞ്ഞത് രണ്ട് മുസ്ലിം വനിതകളും ബോർഡിലുണ്ടാകണം. എംഎൽഎയോ ബാർ കൗൺസിൽ അംഗമോ മുസ്ലിം ആയിരിക്കണമെന്ന നിബന്ധനയും ഒഴിവാക്കി.

കേന്ദ്ര വഖഫ് കൗൺസിലിലും മാറ്റം

1995ലെ നിയമപ്രകാരം കേന്ദ്ര വഖഫ് കൗൺസിൽ പൂർണമായും മുസ്ലിം അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട ഉപദേശക സമിതിയായിരുന്നു. 2025ലെ ഭേദഗതിയോടെ ഇതിലും പുതിയ ഘടന നിലവിൽ വന്നു. ഇനി രണ്ട് അമുസ്ലിം അംഗങ്ങളും കുറഞ്ഞത് രണ്ട് മുസ്ലിം വനിതകളും കേന്ദ്ര കൗൺസിലിൽ നിർബന്ധമായും ഉണ്ടായിരിക്കണം.

ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ മുഖവും മാറി

വഖഫ് തർക്കങ്ങൾ പരിഗണിച്ചിരുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിൽ മുമ്പ് ഒരു ഭരണ ഉദ്യോഗസ്ഥനും ഒരു ജഡ്ജിയും ഒരു മുസ്ലിം നിയമവിദഗ്ധനോ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനോ അംഗമായിരിക്കണമെന്നായിരുന്നു വ്യവസ്ഥ. പുതിയ നിയമം മുസ്ലിം നിയമവിദഗ്ധന്റെ നിർബന്ധിത സാന്നിധ്യം ഒഴിവാക്കി. പകരം നിലവിലെ അല്ലെങ്കിൽ മുൻ ജില്ലാ ജഡ്ജി അധ്യക്ഷനായും, സംസ്ഥാന സർക്കാരിലെ നിലവിലെ അല്ലെങ്കിൽ മുൻ ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറി അംഗമായും ഉൾപ്പെടുന്ന പുതിയ ഘടനയാണ് കൊണ്ടുവന്നത്.

സാമ്പത്തിക പരിശോധനയ്ക്ക് കേന്ദ്രത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം

1995ലെ നിയമത്തിൽ വഖഫ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അക്കൗണ്ടുകൾ പരിശോധിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്തം സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്കായിരുന്നു. എന്നാൽ 2025ലെ ഭേദഗതി കേന്ദ്രസർക്കാരിന് കൂടുതൽ അധികാരം നൽകുന്നു. ആവശ്യമെങ്കിൽ കൺട്രോളർ ആൻഡ് ഓഡിറ്റർ ജനറൽ (CAG) മുഖേനയോ കേന്ദ്രം നിയോഗിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ മുഖേനയോ വഖഫ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വത്തുക്കളും സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളും സമഗ്രമായി ഓഡിറ്റ് ചെയ്യാൻ ഇനി കേന്ദ്രസർക്കാരിന് അധികാരമുണ്ട്. ഇതോടെ വഖഫ് ഭരണത്തിൽ സാമ്പത്തിക സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമെന്നാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.