ഒരു കൊലക്കേസ് തെളിയിക്കാൻ ചിലപ്പോൾ ഒരു ദൃക്സാക്ഷി മതി.

ഒരു കവർച്ച തെളിയിക്കാൻ ഒരു സിസിടിവി ദൃശ്യം മതി.

പക്ഷേ 2008 ജൂലൈ 26ലെ അഹമ്മദാബാദ് സ്ഫോടനപരമ്പര അങ്ങനെയായിരുന്നില്ല.

ഒരു സ്ഥലമല്ല.

പതിനേഴോളം സ്ഫോടനങ്ങൾ.

നിരവധി പ്രതികൾ.

വ്യത്യസ്ത സംസ്ഥാനങ്ങൾ.

വ്യത്യസ്ത ചുമതലകൾ.

നൂറുകണക്കിന് രേഖകൾ.

ആയിരക്കണക്കിന് തെളിവുകൾ.

ഇവയെല്ലാം ഒരേ കഥയായി കോടതിക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു അന്വേഷണ സംഘത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണം.

കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചതോടെ അന്വേഷണം അവസാനിച്ചില്ല

പലരും കരുതുന്നത് കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചാൽ അന്വേഷണം തീർന്നുവെന്നാണ്.

യാഥാർഥ്യം അതല്ല.

കുറ്റപത്രം എന്നത് കോടതിയോട് പറയുന്ന ഒരു അവകാശവാദമാണ്.

• ആ അവകാശവാദം ഓരോന്നായി തെളിയിക്കണം.
• അതിന് സാക്ഷികൾ വേണം.
• രേഖകൾ വേണം.
• ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനകൾ വേണം.
• ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകൾ വേണം.
• ഓരോ പ്രതിക്കെതിരെയും വ്യക്തമായ പങ്ക് സ്ഥാപിക്കണം.

ഈ കേസിൽ അതായിരുന്നു ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി.

കോടതിയുടെ മുന്നിലെത്തിയത് ഒരു സാധാരണ ഫയലല്ല

വർഷങ്ങളെടുത്ത അന്വേഷണത്തിനൊടുവിൽ കോടതിയിലെത്തിയത് ആയിരക്കണക്കിന് പേജുകൾ അടങ്ങിയ രേഖകളായിരുന്നു.

അവയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നത്:

• സ്ഫോടനസ്ഥലങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനാ റിപ്പോർട്ടുകൾ.
• സ്ഫോടകവസ്തുക്കളുടെ ഫോറൻസിക് പരിശോധന.
• വാഹനങ്ങളുടെ വിവരങ്ങൾ.
• യാത്രാ രേഖകൾ.
• കോൾ റെക്കോർഡുകൾ.
• പിടിച്ചെടുത്ത വസ്തുക്കളുടെ പരിശോധനാഫലങ്ങൾ.
• വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ അന്വേഷണ രേഖകൾ.
• സാക്ഷിമൊഴികൾ.
• പിടിച്ചെടുക്കൽ മഹസറുകൾ.

ഓരോ രേഖയും ഓരോ പ്രതിയുമായുള്ള ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനാണ് പ്രോസിക്യൂഷൻ ഉപയോഗിച്ചത്.

ഏറ്റവും വലിയ ആയുധം ഫോറൻസിക് ശാസ്ത്രം

കോടതിയിൽ വികാരങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമില്ല.

തെളിവുകൾക്കാണ്.

ഈ കേസിൽ ഫോറൻസിക് പരിശോധനകൾ നിർണായകമായി.

• സ്ഫോടനങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അവശിഷ്ടങ്ങൾ.
• പൊട്ടാതെ കിട്ടിയ ബോംബുകൾ.
• ഇലക്ട്രോണിക് സർക്യൂട്ടുകൾ.
• ടൈമർ ഉപകരണങ്ങൾ.
• മെറ്റൽ കഷണങ്ങൾ.
• സ്ഫോടകവസ്തുക്കളുടെ രാസഘടന.

ഇവയെല്ലാം പരിശോധിച്ച വിദഗ്ധരുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ കോടതി വിശദമായി വിലയിരുത്തി.

ഒരു ബോംബ് എങ്ങനെ നിർമ്മിച്ചു എന്നതുപോലും ചിലപ്പോൾ അതിന്റെ നിർമ്മാതാവിലേക്കുള്ള വഴി തുറക്കുമെന്ന് അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ പറയാറുണ്ട്.

ഈ കേസും അതിന് ഉദാഹരണമായിരുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകൾക്ക് ലഭിച്ച പുതിയ പ്രാധാന്യം

2008ൽ ഇന്ത്യയിലെ സൈബർ ഫോറൻസിക് അന്വേഷണം ഇന്നത്തെ പോലെ വികസിച്ചിരുന്നില്ല.

എന്നാൽ ഈ കേസിൽ ഇമെയിൽ ആശയവിനിമയം, ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോഗം, ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ അന്വേഷണത്തിൽ നിർണായക ഘടകങ്ങളായി.

മാധ്യമങ്ങൾക്ക് അയച്ച ഉത്തരവാദിത്ത ഇമെയിൽ.

• അതിന്റെ സമയക്രമം.
• ഇന്റർനെറ്റ് കണക്ഷന്റെ ഉപയോഗം.
• സാങ്കേതിക പരിശോധന.

ഇവയെല്ലാം കോടതിയിൽ ചർച്ചയായി.

ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകൾ മാത്രം മതിയാകില്ല.

അവയെ മറ്റ് തെളിവുകളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാലേ നിയമപരമായ ഭാരം ലഭിക്കൂ.

പ്രോസിക്യൂഷൻ അതാണ് ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചത്.

സാക്ഷികൾ മാത്രം മതിയാകില്ല, സാക്ഷിമൊഴികൾ തമ്മിൽ പൊരുത്തപ്പെടണം

ഈ കേസിൽ ആയിരത്തിലധികം സാക്ഷികളെ പ്രോസിക്യൂഷൻ ഹാജരാക്കി.

അവരിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നത്:

• അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ.
• ഫോറൻസിക് വിദഗ്ധർ.
• ഡോക്ടർമാർ.
• സൈക്കിൾ കടയുടമകൾ.
• വാഹന ഉടമകൾ.
• പിടിച്ചെടുക്കലുകൾക്ക് സാക്ഷികളായവർ.
• സാങ്കേതിക വിദഗ്ധർ.
• വിവിധ രേഖകളുടെ സംരക്ഷകർ.

ഓരോരുത്തരും ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രമാണ് പറഞ്ഞത്.

പക്ഷേ ആ ചെറിയ ഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം ചേർന്നപ്പോഴാണ് വലിയ ചിത്രം രൂപപ്പെട്ടത്.

പ്രതിഭാഗം ചോദിച്ച പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ

ഇത്രയും വലിയ കേസിൽ പ്രതിഭാഗവും ശക്തമായ വാദങ്ങളാണ് മുന്നോട്ടുവെച്ചത്.

• അറസ്റ്റിന്റെ നിയമസാധുത.
• പിടിച്ചെടുത്ത രേഖകളുടെ വിശ്വാസ്യത.
• സാക്ഷിമൊഴികളിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ.
• ചില തെളിവുകളുടെ സ്വീകാര്യത.
• അന്വേഷണത്തിന്റെ രീതികൾ.

ഇവയെല്ലാം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

ഇത്തരം കേസുകളിൽ കോടതിയുടെ ജോലി അന്വേഷണം അംഗീകരിക്കുകയല്ല.

ഓരോ തെളിവും സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കുകയാണ്.

കോടതി നോക്കിയത് ഒറ്റപ്പെട്ട തെളിവുകളല്ല

ഒരു ഫോൺ കോൾ മാത്രം ഒരാളെ കുറ്റവാളിയാക്കില്ല.

ഒരു യാത്ര മാത്രം ഗൂഢാലോചന തെളിയിക്കില്ല.

ഒരു സാക്ഷിമൊഴി മാത്രം മതിയാകില്ല.

പക്ഷേ ഇതെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ചേർന്നാൽ?

അതാണ് നിയമഭാഷയിൽ “ചെയിൻ ഓഫ് എവിഡൻസ്”.

ഈ കേസിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ അതാണ് സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചത്.

ഓരോ തെളിവും അടുത്ത തെളിവിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു ശൃംഖല.

ആ ശൃംഖലയിൽ വിടവില്ലെന്ന് കോടതി ബോധ്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് ശിക്ഷയിലേക്ക് നീങ്ങാൻ കഴിയുന്നത്.

കോടതിയുടെ മുന്നിൽ ഉയർന്ന ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം

ഇത് വെറും ബോംബ് സ്ഫോടനക്കേസാണോ?

അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യത്തിനെതിരായ ആസൂത്രിത ഭീകരാക്രമണമോ?

പ്രോസിക്യൂഷന്റെ നിലപാട് വ്യക്തമായിരുന്നു.

ഇത് പരമാവധി ആളുകളെ കൊല്ലാനും ഭീതി പരത്താനും ലക്ഷ്യമിട്ട സംഘടിത ആക്രമണമാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭീകരവിരുദ്ധ നിയമപ്രകാരം കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തിയിരുന്നു.

അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങളും ഈ വിചാരണയെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭീകരാക്രമണക്കേസുകളിൽ ഒന്നായി വിശേഷിപ്പിച്ചു.

വിധി പറയേണ്ട ദിവസം എത്തി

പതിനാലു വർഷം.

അനവധി വാദങ്ങൾ.

അനവധി വിസ്താരങ്ങൾ.

അനവധി രേഖകൾ.

അവസാനം പ്രത്യേക കോടതി വിധി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ തയ്യാറായി.

രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മാധ്യമങ്ങൾ അഹമ്മദാബാദിൽ എത്തി.

ബാധിതരുടെ കുടുംബങ്ങൾ പ്രതീക്ഷയോടെയും ആശങ്കയോടെയും കോടതിക്കു പുറത്തുനിന്നു.

പ്രതികളുടെ കുടുംബങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

ആ ദിവസം കോടതി മുറിയിൽ നിയമം മാത്രം സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു.

വികാരമല്ല.

എന്നാൽ വിധി രാജ്യം മുഴുവൻ ചർച്ചയാകാൻ കാരണം എന്തായിരുന്നു?

കുറ്റക്കാരെന്ന് കണ്ടെത്തിയവരുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല.

അവരിൽ 38 പേർക്ക് ഒരേസമയം വധശിക്ഷ വിധിച്ചതാണ് രാജ്യത്തെ നിയമചരിത്രത്തിൽ വലിയ ചർച്ചയ്ക്ക് വഴിവെച്ചത്.

ചിലർ അത് ശക്തമായ സന്ദേശമാണെന്ന് പറഞ്ഞു.

മറ്റുചിലർ നിയമപരമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തി.

അവിടെ നിന്നാണ് ഈ കേസിന്റെ മറ്റൊരു അധ്യായം തുടങ്ങുന്നത്.

പരമ്പരയുടെ നാലാം ഭാഗത്തിൽ:

38 വധശിക്ഷകൾ എന്തുകൊണ്ട്? കോടതി ഏത് മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് സ്വീകരിച്ചത്? “അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവം” എന്ന നിയമതത്വം എങ്ങനെ പ്രയോഗിച്ചു? ബാധിതരുടെ കുടുംബങ്ങളുടെ പ്രതികരണവും മനുഷ്യാവകാശ ചർച്ചകളും അപ്പീൽ നടപടികളും ഉൾപ്പെടെ വിധിക്ക് ശേഷമുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുടെ സമഗ്ര വിശകലനം.