പ്രയാഗ്‌രാജ്, 2026 ഒക്ടോബർ 9 –

വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിൽപ്പെട്ട യുവതീയുവാക്കളുടെ വിവാഹത്തിനുള്ള നോട്ടീസ് പരസ്യപ്പെടുത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കി അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവന് ഭീഷണി നേരിടുന്ന ദമ്പതികളുടെ വിവാഹത്തിന് പൊതുജനങ്ങളിൽ നിന്ന് എതിർപ്പുകൾ ക്ഷണിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. 2026 ഒക്ടോബർ 6ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ ശേഖർ ബി. സരഫ്, അമിതാഭ് കുമാർ റായ് എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. പ്രായപൂർത്തിയായ യുവതിയും യുവാവുമാണ് ഹർജിക്കാർ. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും ബന്ധപ്പെട്ട അധികൃതരുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. ലഖ്‌നൗവിലെ വിവാഹ രജിസ്ട്രേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനോട് നോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാതെ വിവാഹനടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ കോടതി നിർദേശിച്ചു. ദമ്പതികൾക്ക് ആവശ്യമായ പൊലീസ് സംരക്ഷണം നൽകാനും ഉത്തരവിട്ടു.

രണ്ടുവർഷമായി ഒരുമിച്ച് താമസം

വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിൽപ്പെട്ട യുവതിയും യുവാവും രണ്ടുവർഷത്തോളമായി ഒരുമിച്ച് താമസിച്ചുവരികയായിരുന്നു. ഇവർക്ക് ഒമ്പത് മാസം പ്രായമുള്ള ഒരു കുട്ടിയുമുണ്ട്.

വിവാഹം കഴിക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തെ മാതാപിതാക്കളും ബന്ധുക്കളും എതിർക്കുന്നതായാണ് ദമ്പതികൾ കോടതിയെ അറിയിച്ചത്.

കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവന് ഭീഷണിയുണ്ടെന്നും സുരക്ഷിതമായി ഒരിടത്ത് താമസിക്കാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ലെന്നും ഹർജിക്കാർ വ്യക്തമാക്കി.

ഭീഷണി ഭയന്ന് പലതവണ താമസസ്ഥലം മാറേണ്ടിവന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് പ്രത്യേക വിവാഹ നിയമപ്രകാരം ലഖ്‌നൗവിൽ വിവാഹം രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചത്.

വിവാഹവിവരം പുറത്തറിയുന്നത് അപകടമെന്ന് ദമ്പതികൾ

1954ലെ പ്രത്യേക വിവാഹ നിയമപ്രകാരം വിവാഹം കഴിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ വിവാഹ രജിസ്ട്രേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥന് മുൻകൂട്ടി നോട്ടീസ് നൽകണം.

നിയമത്തിലെ അഞ്ചാം വകുപ്പനുസരിച്ച് ദമ്പതികളിൽ ഒരാൾ കുറഞ്ഞത് 30 ദിവസമെങ്കിലും താമസിച്ചിട്ടുള്ള ജില്ലയിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് നോട്ടീസ് നൽകേണ്ടത്.

ആറാം വകുപ്പിൽ നോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികളും ഏഴാം വകുപ്പിൽ വിവാഹത്തിനെതിരായ എതിർപ്പുകൾ സമർപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകളുമുണ്ട്.

എന്നാൽ തങ്ങളുടെ വിവാഹവിവരം പരസ്യമാക്കിയാൽ കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭീഷണി വർധിക്കുമെന്നായിരുന്നു ദമ്പതികളുടെ ആശങ്ക.

മാതാവിന്റെ പരാതിയിൽ പൊലീസ് കേസും രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു

ഹർജിക്കാരിൽ ഒരാളുടെ മാതാവ് നൽകിയ പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 2025 ജൂൺ 26ന് ലഖ്‌നൗവിലെ പി.ജി.ഐ. പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരുന്നു.

ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ 140-ാം വകുപ്പിന്റെ ഒന്നാം ഉപവകുപ്പ് പ്രകാരമായിരുന്നു കേസ്.

എന്നാൽ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ യുവതിയും യുവാവും പ്രായപൂർത്തിയായവരാണെന്നും ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുകയാണെന്നും രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.

ഈ വിവരങ്ങളും ദമ്പതികൾ നേരിടുന്ന ഭീഷണിയും കോടതി പരിഗണിച്ചു.

വിവാഹനോട്ടീസ് പരസ്യപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ലെന്ന് കോടതി

പ്രത്യേക വിവാഹ നിയമത്തിലെ ആറാം വകുപ്പുപ്രകാരമുള്ള നോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരണവും ഏഴാം വകുപ്പുപ്രകാരമുള്ള എതിർപ്പുകൾ ക്ഷണിക്കലും ഈ ദമ്പതികളുടെ കാര്യത്തിൽ ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.

വിവാഹനോട്ടീസ് പരസ്യപ്പെടുത്തരുതെന്നും നിർദിഷ്ട വിവാഹത്തിനെതിരായ എതിർപ്പുകൾ സ്വീകരിക്കരുതെന്നും ലഖ്‌നൗവിലെ വിവാഹ രജിസ്ട്രേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥനോട് നിർദേശിച്ചു.

വിവാഹനോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും എതിർപ്പുകൾ ക്ഷണിക്കുന്നതും ദമ്പതികൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ മാത്രം പിന്തുടരേണ്ട നടപടികളാണെന്ന അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയുടെ മുൻവിധിയും ബെഞ്ച് പരിഗണിച്ചു.

ജീവനും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ഭീഷണിയുള്ള പ്രത്യേക സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്താണ് ഇളവ് അനുവദിച്ചത്.

പ്രായവും സമ്മതവും പരിശോധിക്കാം

നോട്ടീസ് പരസ്യപ്പെടുത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കിയെങ്കിലും വിവാഹത്തിനുള്ള മറ്റ് നിയമവ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

വിവാഹ രജിസ്ട്രേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥന് ദമ്പതികളുടെ തിരിച്ചറിയൽ രേഖകളും പ്രായവും വിവാഹത്തിനുള്ള സ്വതന്ത്ര സമ്മതവും പരിശോധിക്കാം.

നിയമപ്രകാരം വിവാഹം പൂർത്തിയായശേഷം വിവാഹ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

അതായത്, വിവാഹനോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന ഇളവ് വിവാഹത്തിനുള്ള എല്ലാ നിയമപരിശോധനകളും ഒഴിവാക്കുന്നതല്ല.

പത്ത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ വിവാഹത്തിന് അപേക്ഷ നൽകണം

2026 ഒക്ടോബർ 6ലെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം ദമ്പതികൾ പത്ത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ലഖ്‌നൗവിലെ വിവാഹ രജിസ്ട്രേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥന് നിശ്ചിത മാതൃകയിൽ നോട്ടീസ് നൽകണം.

തുടർന്ന് നിയമപരമായ നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കി വിവാഹം നടത്താനും സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകാനും ഉദ്യോഗസ്ഥന് നിർദേശമുണ്ട്.

ഹർജിക്കാർക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ ശൈലേന്ദ്ര മിശ്രയും സർക്കാരിനുവേണ്ടി സർക്കാർ അഭിഭാഷകനും ഹാജരായി.

വിവാഹം ഇതിനകം നടന്നതായി കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. വിവാഹനടപടികൾ സുരക്ഷിതമായി പൂർത്തിയാക്കുന്നതിനുള്ള നിർദേശങ്ങളോടെയാണ് ഹർജി തീർപ്പാക്കിയത്.

വിവാഹത്തിന് മുമ്പും ശേഷവും പൊലീസ് സംരക്ഷണം

ദമ്പതികളുടെ ജീവനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ഭീഷണിയുണ്ടെന്ന് വിലയിരുത്തിയ ഹൈക്കോടതി ലഖ്‌നൗ പൊലീസ് കമ്മീഷണർക്ക് സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കാൻ നിർദേശം നൽകി.

വിവാഹനടപടികൾ നടക്കുമ്പോഴും വിവാഹശേഷവും ഭീഷണിയുടെ സാഹചര്യം നിയമപ്രകാരം വിലയിരുത്തി ആവശ്യമായ സഹായം നൽകണം.

ബന്ധുക്കളിൽ നിന്നോ മറ്റാരിൽ നിന്നെങ്കിലുമോ ഉപദ്രവമുണ്ടായാൽ ദമ്പതികൾക്ക് പൊലീസിനെ സമീപിക്കാം. പരാതിയിൽ കഴമ്പുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ നിയമപ്രകാരം സംരക്ഷണനടപടികൾ സ്വീകരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ജീവിതപങ്കാളിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് മൗലികാവകാശം

മതം ഏതായാലും പ്രായപൂർത്തിയായ വ്യക്തിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ജീവിതപങ്കാളിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാനും അവകാശമുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും ഭാഗമാണിത്.

ഒരു വ്യക്തി ആരെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന് സർക്കാരിനോ സമൂഹത്തിനോ തീരുമാനിക്കാനാവില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

2018ലെ ഷഫിൻ ജഹാൻ കേസിലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയും ബെഞ്ച് പരാമർശിച്ചു.

മിശ്രവിവാഹങ്ങളിൽ സ്വകാര്യത സംരക്ഷിക്കാൻ വിധി സഹായിക്കും

വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിൽപ്പെട്ടവർ വിവാഹം കഴിക്കുമ്പോൾ നോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിലൂടെ സ്വകാര്യതയ്ക്കും സുരക്ഷയ്ക്കും ഭീഷണിയുണ്ടാകുന്ന സാഹചര്യം പരിഗണിക്കണമെന്ന നിയമപരമായ സമീപനമാണ് വിധിയിൽ വ്യക്തമാകുന്നത്.

ഉത്തർപ്രദേശിലെ സമാന കേസുകളിൽ ഈ ഉത്തരവും കോടതി ആശ്രയിച്ച മുൻവിധിയും പ്രസക്തമാകും. പ്രത്യേകിച്ച് കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭീഷണി നേരിടുന്ന പ്രായപൂർത്തിയായ ദമ്പതികൾക്ക് സംരക്ഷണം തേടുന്നതിനും നോട്ടീസ് പ്രസിദ്ധീകരണം ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനും ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം സഹായകമാകും.

എന്നാൽ രാജ്യത്തെ എല്ലാ മിശ്രവിവാഹങ്ങൾക്കും നോട്ടീസ് നൽകേണ്ടതില്ലെന്ന് കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. വിവാഹ ഉദ്യോഗസ്ഥന് നൽകേണ്ട അപേക്ഷയും നോട്ടീസും ഒഴിവാക്കിയിട്ടില്ല. നോട്ടീസ് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന നടപടിയും എതിർപ്പുകൾ ക്ഷണിക്കുന്ന നടപടിയുമാണ് ഈ കേസിൽ ഒഴിവാക്കിയത്.