08-ഒക്ടോബർ-2026

ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ ദേഷ്യം മുഴുവൻ മുഖത്തേക്കും ശബ്ദത്തിലേക്കും കൊണ്ടുവരാൻ നാനാ പടേകർക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു. അതേ നടൻ സംസാരിക്കാതെ നിൽക്കുമ്പോഴും പ്രേക്ഷകർക്ക് അയാളുടെ വേദന മനസ്സിലാകും. ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വില്ലനായും നീതിക്കുവേണ്ടി പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്ന സാധാരണക്കാരനായും ചിരിപ്പിക്കുന്ന അധോലോക നായകനായും അദ്ദേഹം സിനിമയിൽ നിറഞ്ഞുനിന്നു. സിനിമയ്ക്ക് പുറത്താകട്ടെ, വരൾച്ചയിൽ ജീവിതം തകർന്ന കർഷകർക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ച മറ്റൊരു മുഖവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു.

കടൽത്തീരത്ത് തുടങ്ങിയ ജീവിതം

1951 ജനുവരി ഒന്നിന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മുരുഡ് ജൻജിറയിലാണ് നാനാ പടേകർ ജനിച്ചത്. വിശ്വനാഥ് പടേകർ എന്നായിരുന്നു യഥാർഥ പേര്. പിന്നീട് ‘നാനാ’ എന്ന പേരിലാണ് സിനിമാലോകവും പ്രേക്ഷകരും അദ്ദേഹത്തെ അറിയുന്നത്. മുംബൈയിലെ സർ ജെ.ജെ. ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അപ്ലൈഡ് ആർട്ടിലാണ് അദ്ദേഹം കലാപഠനം നടത്തിയത്.

കടലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ടാണ് കുട്ടിക്കാലത്ത് ഉറങ്ങുകയും ഉണരുകയും ചെയ്തിരുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം ഓർത്തിട്ടുണ്ട്. അച്ഛന് തുണികളിൽ അച്ചടിക്കുന്ന ബിസിനസായിരുന്നു. കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക തിരിച്ചടി നേരിട്ടപ്പോൾ പഠനത്തോടൊപ്പം ജോലിയും ചെയ്യേണ്ടിവന്നു. സിനിമാപോസ്റ്ററുകളുടെ അച്ചടിപ്പണിയായിരുന്നു ആദ്യകാലത്തെ ഒരു ഉപജീവനമാർഗം.

ചിത്രകലയിൽനിന്ന് നാടകവേദിയിലേക്ക്

കലാപഠനത്തിനുശേഷം പരസ്യസ്ഥാപനത്തിൽ കൊമേഴ്‌സ്യൽ ആർട്ടിസ്റ്റായും വിഷ്വലൈസറായും നാനാ ജോലി ചെയ്തു. എന്നാൽ മനസ്സ് നാടകവേദിയിലായിരുന്നു. സ്ഥിരമായ ജോലിയും നാടകവും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായപ്പോൾ അദ്ദേഹം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് അഭിനയത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.

അരവിന്ദ് ദേശ്പാണ്ഡെയും സുലഭ ദേശ്പാണ്ഡെയും നയിച്ച ‘ആവിഷ്കാർ’ നാടകസംഘവും വിജയ മേത്തയുമായുള്ള പ്രവർത്തനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിന് അടിത്തറയായി. തുടർച്ചയായി വേദിയിൽ അഭിനയിച്ച അനുഭവം പിന്നീട് ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലും സഹായിച്ചു.

സിനിമയിലെത്തിച്ചത് സ്മിതാ പാട്ടീൽ

നാടകത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന നാനായെ സിനിമയിലേക്ക് വരാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചത് നടി സ്മിതാ പാട്ടീലാണ്. സിനിമയിൽ തനിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുമോ എന്ന സംശയം ആദ്യകാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പിന്നീട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

1978-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘ഗമൻ’ ആണ് ആദ്യ സിനിമ. മുസാഫർ അലി സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രത്തിൽ ഫാറൂഖ് ഷെയ്ഖും സ്മിതാ പാട്ടീലുമായിരുന്നു പ്രധാന താരങ്ങൾ. തുടർന്ന് ഹിന്ദിയിലും മറാത്തിയിലും ചെറിയ വേഷങ്ങൾ ലഭിച്ചു.

ചെറിയ വേഷങ്ങളിൽനിന്ന് മറക്കാനാകാത്ത കഥാപാത്രങ്ങളിലേക്ക്

‘അങ്കുഷ്’ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയശേഷിയിലേക്ക് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധയെത്തിച്ചു. ‘സലാം ബോംബെ’യും ‘പരിന്ദ’യും ആ സ്ഥാനത്തെ ഉറപ്പിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് ‘പരിന്ദ’യിലെ അധോലോക കഥാപാത്രം നാനായുടെ കരിയറിലെ വലിയ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. ആ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനം ദേശീയ പുരസ്കാരവും ഫിലിംഫെയർ അംഗീകാരവും നേടിക്കൊടുത്തു.

‘ക്രാന്തിവീർ’ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീപാറുന്ന സംഭാഷണശൈലിയെ ജനപ്രിയമാക്കി. ‘അഗ്നിസാക്ഷി’യിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭർത്താവായെത്തിയ അദ്ദേഹം, ‘ഖാമോഷി: ദ മ്യൂസിക്കൽ’യിൽ കേൾവിയും സംസാരശേഷിയും ഇല്ലാത്ത അച്ഛന്റെ വേദന അവതരിപ്പിച്ചു. ‘അബ് തക് ഛപ്പൻ’യിലെ പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനും ‘വെൽക്കം’യിലെ ഉദയ് ഷെട്ടിയും ഒരേ നടന്റെ വ്യത്യസ്ത സാധ്യതകൾ കാണിച്ചു. മറാത്തി ചിത്രമായ ‘നട്സമ്രാട്’യിൽ വിരമിച്ച നാടകപ്രതിഭയുടെ ഏകാന്തതയും കുടുംബവേദനയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു.

1991-ലെ ‘പ്രഹാർ: ദ ഫൈനൽ അറ്റാക്ക്’ വഴി സംവിധാനത്തിലും അദ്ദേഹം കൈവച്ചു. ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രത്തെയും അവതരിപ്പിച്ചു.

എത്ര സിനിമകൾ, എത്ര ഭാഷകൾ?

ലഭ്യമായ ചലച്ചിത്രപ്പട്ടികയിൽ എൺപതിലേറെ സിനിമകളിലെ അഭിനയവേഷങ്ങൾ കാണാം. പ്രധാനമായും ഹിന്ദി, മറാത്തി, തമിഴ്, കന്നഡ എന്നീ നാല് ഭാഷകളിലെ സിനിമകളിലാണ് അഭിനയിച്ചത്. തമിഴിൽ ‘ബൊമ്മലാട്ടം’, ‘കാല’, കന്നഡയിൽ ‘യക്ഷ’ എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ശബ്ദം മാത്രം നൽകിയ ചിത്രങ്ങളും ടെലിവിഷൻ വേഷങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതനുസരിച്ച് ആകെ കണക്കിൽ മാറ്റമുണ്ടാകും; സമ്പൂർണവും ഔദ്യോഗികവുമായ അന്തിമ സിനിമാ എണ്ണം ലഭ്യമായ രേഖകളിൽ കണ്ടെത്താനായില്ല.

ആദ്യ അംഗീകാരം നാടകത്തിൽ; ദേശീയ നേട്ടം ‘പരിന്ദ’യിൽ

തന്റെ ആദ്യ പുരസ്കാരം ആവിഷ്കാർ സംഘത്തിനൊപ്പം നാടകത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് ലഭിച്ചതെന്ന് നാനാ നേരിട്ടുള്ള അഭിമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ആ പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേരും വർഷവും അഭിമുഖത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല. അതിനാൽ ‘പരിന്ദ’യ്ക്ക് ലഭിച്ച അംഗീകാരത്തെ ജീവിതത്തിലെ ആദ്യ പുരസ്കാരമെന്ന് പറയാനാവില്ല. ആദ്യ ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ‘പരിന്ദ’യ്ക്കായിരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്ന് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ:

നിർമാണസ്ഥാപനത്തിന്റെ രേഖയും ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാര കാറ്റലോഗുകളും ഈ നേട്ടങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

ഹിന്ദി സിനിമയിലെ പ്രകടനങ്ങൾക്ക് നാല് ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹം നേടി: ‘പരിന്ദ’, ‘അങ്കാർ’, ‘ക്രാന്തിവീർ’, ‘അപഹരൺ’ എന്നിവയ്ക്കായിരുന്നു അവ. മറാത്തിയിൽ ‘ഡോ. പ്രകാശ് ബാബ ആംടെ: ദ റിയൽ ഹീറോ’, ‘നട്സമ്രാട്’ എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്തു.

2013-ൽ രാജ്യം പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചു.

കുടുംബത്തിലെ സന്തോഷവും നഷ്ടവും

1978-ലാണ് നീലകാന്തിയെ വിവാഹം ചെയ്തത്. അഭിനയത്തോടൊപ്പം ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥയായും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ദുർവാസ, മൽഹാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു. മൂത്ത മകൻ ദുർവാസ ചെറുപ്രായത്തിൽ അസുഖത്തെത്തുടർന്ന് മരിച്ചു.

നാനായും നീലകാന്തിയും പിന്നീട് വേർപിരിഞ്ഞാണ് താമസിച്ചത്. എന്നാൽ വിവാഹമോചിതരല്ലെന്നും പരസ്പരം കരുതൽ തുടരുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം 2015-ലെ അഭിമുഖത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

കർഷകരുടെ വേദനയ്ക്കൊപ്പം നിന്ന നാനാ

2015 സെപ്റ്റംബറിൽ നടൻ മകരന്ദ് അനാസ്പുരെയുമായി ചേർന്ന് അദ്ദേഹം നാം ഫൗണ്ടേഷൻ ആരംഭിച്ചു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വരൾച്ചയും കർഷക ആത്മഹത്യകളും ജലക്ഷാമവുമായിരുന്നു സംഘടന രൂപപ്പെടാനുള്ള പശ്ചാത്തലം.

ജലസംരക്ഷണം, പഴയ കനാലുകളുടെയും ജലപദ്ധതികളുടെയും പുനരുജ്ജീവനം, കർഷകരെ സഹായിക്കൽ, പിന്നാക്ക ഗ്രാമങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവയാണ് ഫൗണ്ടേഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. പണം നൽകുന്നതിനൊപ്പം ഗ്രാമങ്ങൾക്ക് മുന്നോട്ടുപോകാനുള്ള സാഹചര്യം ഒരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യവും സംഘടനയ്ക്കുണ്ട്. നാനാ അതിന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു.

ഗോവയിൽ അവസാനിച്ച യാത്ര

2026 ഒക്ടോബർ എട്ടിന് പുലർച്ചെ ഗോവയിൽ നാനാ പടേകർ അന്തരിച്ചു. പ്രായം 75. വീട്ടിൽ ബോധരഹിതനായി കണ്ടെത്തിയ അദ്ദേഹത്തെ ആശുപത്രിയിലെത്തിച്ചു. 45 മിനിറ്റോളം പുനരുജ്ജീവനശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും രക്ഷിക്കാനായില്ലെന്ന് മണിപ്പാൽ ആശുപത്രിയിലെ ഡോ. ശേഖർ സാൽക്കർ വാർത്താ ഏജൻസിയായ എഎൻഐയോട് പറഞ്ഞതായി എൻഡിടിവി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. പ്രാഥമിക വിവരം കാർഡിയാക് അറസ്റ്റാണ്; മരണകാരണം പരിശോധിക്കാൻ പോസ്റ്റ്മോർട്ടം നടത്തുമെന്നും ഡോക്ടർ അറിയിച്ചു.

കഥാപാത്രത്തിനുള്ളിൽ തീപാറുന്ന കോപവും തകർന്നുപോകുന്ന മനുഷ്യന്റെ നിസ്സഹായതയും ഒരുപോലെ അവതരിപ്പിച്ച നടനായിരുന്നു നാനാ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകൾക്കൊപ്പം, കർഷകർക്കായി ആരംഭിച്ച പ്രവർത്തനങ്ങളും ആ ജീവിതത്തിന്റെ ഓർമയായി തുടരും.

Sources

• – Rediff — Nana Patekar’s first-person interview, 2015
• – IMDb — Biography
• – Vinod Chopra Films — Parinda and its awards
• – National Film Awards — 42nd Award Catalogue
• – National Film Awards — 44th Award Catalogue
• – Government of India — Padma Awards Gazette, 2013
• – Filmfare — Official Winners Archive
• – Filmfare — Marathi Awards Winners, 2017
• – Naam Foundation — About Us
• – Naam Foundation — Our Trustees