ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 24 –

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെയും നിയമിക്കുന്നതിനുള്ള 2023ലെ നിയമത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുത സംബന്ധിച്ച ഹർജികളിൽ 2026 സെപ്റ്റംബർ 23ന് സുപ്രീംകോടതി ഭിന്നവിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്തയും ജസ്റ്റിസ് സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമയും അടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് വിധി പറഞ്ഞത്. ജസ്റ്റിസ് ദത്ത ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചിലേക്ക് വിഷയം വിടേണ്ടതില്ലെന്ന നിലപാടെടുത്തപ്പോൾ ജസ്റ്റിസ് ശർമ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെ തുടർന്ന് കേസ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്തിന് മുന്നിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ ബെഞ്ച് നിർദേശിച്ചു. അതിനാൽ 2023ലെ നിയമം ഇപ്പോൾ റദ്ദായിട്ടില്ല; അതിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുതയിൽ അന്തിമവിധിയും വന്നിട്ടില്ല.

ഡോ. ജയ ഠാക്കൂറും മറ്റുള്ളവരും നൽകിയ ഹർജികൾ ഉൾപ്പെടെ ആറ് ഹർജികളാണ് പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്നത്. അസോസിയേഷൻ ഫോർ ഡെമോക്രാറ്റിക് റിഫോംസ്, ലോക് പ്രഹരി തുടങ്ങിയവരും നിയമത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഹർജിക്കാർക്കായി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകരായ ഗോപാൽ ശങ്കരനാരായണൻ, വിജയ് ഹൻസാരിയ, സഞ്ജയ് പരീഖ്, അഭിഭാഷകൻ പ്രശാന്ത് ഭൂഷൺ തുടങ്ങിയവർ ഹാജരായി. കേന്ദ്രസർക്കാരിനായി അറ്റോർണി ജനറൽ ആർ. വെങ്കടരമണി, സോളിസിറ്റർ ജനറൽ തുഷാർ മേത്ത തുടങ്ങിയവർ ഹാജരായി.

ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് പകരം കേന്ദ്രമന്ത്രി; സർക്കാരിന് ഫലത്തിൽ രണ്ടിനെതിരെ ഒന്ന് മേൽക്കൈയെന്ന് ഹർജിക്കാർ

തർക്കത്തിന്റെ കേന്ദ്രം മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരുടെയും നിയമനം സംബന്ധിച്ച 2023ലെ നിയമത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയുടെ ഘടനയാണ്. പ്രധാനമന്ത്രി, ലോക്സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പ്രധാനമന്ത്രി നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് മന്ത്രി എന്നിവരാണ് സമിതിയിലുള്ളത്. 2023ലെ അനൂപ് ബരൻവാൾ വിധിയിൽ ഇടക്കാല സംവിധാനമായി പ്രധാനമന്ത്രി, പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, ഇന്ത്യയുടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് എന്നിവരടങ്ങുന്ന സമിതിയാണ് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചിരുന്നത്. പുതിയ നിയമം ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് പകരം കേന്ദ്രമന്ത്രിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഇതിലൂടെ മൂന്നംഗ സമിതിയിൽ കേന്ദ്ര എക്സിക്യൂട്ടീവിന് ഫലത്തിൽ രണ്ടിനെതിരെ ഒന്ന് എന്ന മേൽക്കൈയും നിർണായക നിയന്ത്രണവും ലഭിക്കുന്നുവെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ വാദം. നിയമത്തിലെ ആറാം, ഏഴാം വകുപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വ്യവസ്ഥകളുടെ ഭരണഘടനാ സാധുതയാണ് ചോദ്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.

കേന്ദ്രമന്ത്രിയുടെ സാന്നിധ്യം സ്വതന്ത്രതയുടെ ‘പെർസെപ്ഷൻ ടെസ്റ്റ്’ കടക്കുന്നില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ദത്ത

ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്തയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രി ഉൾപ്പെടുന്ന സംവിധാനം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ സ്വതന്ത്രത സംബന്ധിച്ച പൊതുധാരണയുടെ പരീക്ഷണം പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ മറികടക്കുന്നില്ല. പ്രധാനമന്ത്രിയും മന്ത്രിയും ഭരണഘടനയുടെ 75(3) അനുച്ഛേദപ്രകാരമുള്ള കൂട്ടുത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ഭാഗമായതിനാൽ മന്ത്രി പ്രധാനമന്ത്രിക്കെതിരെ നിലപാടെടുക്കുമെന്ന് സാധാരണ പ്രതീക്ഷിക്കാനാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് സർക്കാർ ഭാഗത്തിന് ഫലത്തിൽ നിർണായക മേൽക്കൈ ലഭിക്കുന്നുവെന്ന ഹർജിക്കാരുടെ ആശങ്കയ്ക്ക് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ അടിസ്ഥാനമുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ദത്ത വിലയിരുത്തി. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ യഥാർഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായാൽ മാത്രം പോരാ, പൊതുജനങ്ങൾക്ക് അങ്ങനെ തോന്നുകയും വേണമെന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ കാതൽ. എന്നാൽ ഇത് നിയമം അസാധുവാക്കിയ അന്തിമ പ്രഖ്യാപനമല്ല.

ഭരണഘടനാ വ്യാഖ്യാനത്തിലെ നിർണായക ചോദ്യങ്ങൾ അഞ്ചംഗ ബെഞ്ച് പരിശോധിക്കണമെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ശർമ

ജസ്റ്റിസ് സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമ വ്യത്യസ്ത നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചത്. സ്വതന്ത്രവും നീതിപൂർവവുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ഭരണഘടനാ പ്രാധാന്യം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിൽ നിഷ്പക്ഷ അംഗത്തെ ഉൾപ്പെടുത്താതിരിക്കാൻ പാർലമെന്റിന് കഴിയുമോ, 2023ലെ നിയമത്തിലെ ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവസ്ഥകൾ ഭരണഘടനയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നുണ്ടോ തുടങ്ങിയവ ഗൗരവമുള്ള ഭരണഘടനാ വ്യാഖ്യാന ചോദ്യങ്ങളാണെന്നും അവ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് പരിശോധിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

ഇതോടെയാണ് രണ്ടംഗ ബെഞ്ചിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായമുണ്ടായത്. സാധാരണ ഇത്തരമൊരു അഭിപ്രായവ്യത്യാസം മറ്റൊരു ബെഞ്ചിന്റെ പരിഗണനയിലേക്ക് പോകാമെങ്കിലും, വിഷയത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത് രേഖകൾ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് മുന്നിൽ വയ്ക്കാനാണ് ബെഞ്ചിന്റെ നിർദേശം.

2023ലെ നിയമം ഇപ്പോഴും പ്രാബല്യത്തിൽ; നിയമനരീതിയിൽ ഉടൻ മാറ്റമില്ല

സെപ്റ്റംബർ 23ലെ വിധിയോടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരുടെ നിലവിലെ നിയമനരീതി റദ്ദായിട്ടില്ല. ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിൽ തിരികെ ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്നും കോടതി ഇപ്പോൾ ഉത്തരവിട്ടിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചിന്റെ അന്തിമവിധി വരുന്നതുവരെ 2023ലെ നിയമവും അതിലെ നിയമന സംവിധാനവും പ്രാബല്യത്തിൽ തുടരും.

രേഖകൾ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് മുന്നിലെത്തുന്നതോടെ 2023ലെ നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പും ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു വ്യവസ്ഥകളും പരിശോധിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ അംഗബലമുള്ള ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് രൂപീകരിക്കണമോ എന്നത് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് പരിഗണിക്കും. രണ്ടംഗ ബെഞ്ച് ഭരണഘടനാ വിഷയങ്ങൾ പരിഗണിക്കുന്ന സ്ഥിരം അഞ്ചംഗ ബെഞ്ച് രൂപീകരിക്കുന്നതും പരിഗണിക്കണമെന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനോട് അഭ്യർഥിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അന്തിമവിധി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ നിയമനരീതിക്ക് രാജ്യവ്യാപക മാനദണ്ഡമാകും

ഇപ്പോൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത് നിയമത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുതയിലെ അന്തിമ തീർപ്പല്ല; ഏത് ബെഞ്ച് ആ ചോദ്യം തീർപ്പാക്കണമെന്ന വിഷയത്തിലെ ഭിന്നവിധിയാണ്. തുടർപരിശോധനയിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ സ്വതന്ത്രത, പാർലമെന്റിന്റെ നിയമനിർമാണാധികാരം, ഭരണഘടനയുടെ 324-ാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ വ്യാപ്തി, സ്വതന്ത്രവും നീതിപൂർവവുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള നിയമന സംവിധാനത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവ നിർണായക വിഷയങ്ങളാകും. സുപ്രീംകോടതിയുടെ അന്തിമ ഭരണഘടനാ വ്യാഖ്യാനം രാജ്യത്താകെയുള്ള മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ–തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ നിയമന സംവിധാനത്തിന് ബാധകമായിരിക്കും.