ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 25-

രാജ്യത്തെ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും മറ്റ് ജലാശയങ്ങളും നേരിട്ട് പരിശോധിച്ച് അതിർത്തികൾ നിർണയിക്കുന്ന നടപടികൾ നാലുമാസത്തിനകം പൂർത്തിയാക്കണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്കും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെ അധികൃതർക്കും നിർദേശം നൽകി. 2026 ഒക്ടോബർ 12ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ അരവിന്ദ് കുമാർ, വിപുൽ എം. പഞ്ചോളി എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ ആനന്ദ് ആര്യ, അഭിഭാഷകൻ എം.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ, പരിസ്ഥിതി സംഘടനയായ വനശക്തി എന്നിവർ നൽകിയ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജികളിലാണ് നടപടി. കേന്ദ്രസർക്കാരും ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരാണ് എതിർകക്ഷികൾ. തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതിൽ കാലതാമസം തുടരുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് കോടതിയുടെ ഇടപെടൽ.

കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളുടെ സംരക്ഷണം ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ ഭാഗം

തണ്ണീർത്തടങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും കുടിവെള്ളത്തിന്റെ പ്രധാന സ്രോതസ്സുകളാണെന്നും അവയുടെ സംരക്ഷണം ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. വിലപ്പെട്ട ജലാശയങ്ങൾ സംരക്ഷണമില്ലാതെ നശിക്കുമ്പോൾ കോടതികൾക്ക് നിശ്ശബ്ദമായി നോക്കിനിൽക്കാനാവില്ലെന്നും ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.

ജലാശയങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം പരിസ്ഥിതി വിഷയമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. മനുഷ്യരുടെ നിലനിൽപ്പിനും കുടിവെള്ള ലഭ്യതയ്ക്കും അതുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമുണ്ടെന്നാണ് കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിലും അവയുടെ അതിർത്തികൾ നിർണയിക്കുന്നതിലും സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്ക് വ്യക്തമായ ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ടെന്ന് കോടതി ഓർമിപ്പിച്ചു.

ഒമ്പത് വർഷമായിട്ടും തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ അതിർത്തി നിർണയം പൂർത്തിയായില്ല

2017ലെ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ, പരിപാലന ചട്ടങ്ങൾ നിലവിൽവന്ന് ഒമ്പത് വർഷമായിട്ടും രാജ്യത്തെ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ നേരിട്ടുള്ള പരിശോധനയും അതിർത്തി നിർണയവും പൂർത്തിയായിട്ടില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ചട്ടങ്ങളിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച് തണ്ണീർത്തടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും സംരക്ഷണത്തിനാവശ്യമായ രേഖകൾ തയ്യാറാക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്ഥാന അധികൃതരുടെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്.

2024 ഡിസംബർ 11നും തുടർന്നുള്ള വിവിധ തീയതികളിലും സുപ്രീംകോടതി ഈ വിഷയത്തിൽ നിർദേശങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. എന്നിട്ടും നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കാത്തതിനെ തുടർന്നാണ് കോടതി വീണ്ടും ഇടപെട്ടത്. ഉപഗ്രഹ ചിത്രങ്ങളിൽ കണ്ടെത്തിയ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ യഥാർഥ സ്ഥാനം, വിസ്തീർണം, അതിർത്തികൾ എന്നിവ സ്ഥലത്തെത്തി പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പാക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം.

തമിഴ്നാട് സ്വീകരിച്ച പരിശോധനാരീതി മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും പിന്തുടരണം

തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനും അതിർത്തികൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനും തമിഴ്നാട് സ്വീകരിച്ച ശാസ്ത്രീയമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ സുപ്രീംകോടതി പ്രത്യേകം പരിഗണിച്ചു. ഉപഗ്രഹ വിവരങ്ങളും റവന്യൂ രേഖകളും പരിശോധിക്കുന്നതിനൊപ്പം സ്ഥലത്തെത്തി നേരിട്ടുള്ള പരിശോധന നടത്തുന്നതാണ് ഈ രീതിയുടെ പ്രധാന ഘടകം.

തമിഴ്നാട് സ്വീകരിച്ച മാതൃകയിൽ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ അതിർത്തി നിർണയ നടപടികൾ നടത്തണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു. തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ സ്ഥാനം രേഖകളിൽ മാത്രം അടയാളപ്പെടുത്താതെ യഥാർഥ ഭൂമിയിലെ അതിർത്തികൾ വ്യക്തമായി കണ്ടെത്തണം. പരിശോധന പൂർത്തിയാക്കിയ പ്രദേശങ്ങളുടെയും ഇനിയും പരിശോധിക്കാനുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും വിവരങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ട അധികൃതർ രേഖപ്പെടുത്തണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ചെറിയ തണ്ണീർത്തടങ്ങളെയും സംരക്ഷണ നടപടികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം

2.25 ഹെക്ടറിൽ താഴെ വിസ്തീർണമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളെയും കണ്ടെത്തി രേഖപ്പെടുത്തണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചു. 2021ലെ തണ്ണീർത്തട ഭൂപടത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഏകദേശം 5.55 ലക്ഷം തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി സ്വീകരിച്ച നടപടികൾ സംബന്ധിച്ച് സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ വിശദീകരണം നൽകണമെന്നാണ് കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

വലിയ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ മാത്രം പരിഗണിച്ച് ചെറിയ ജലാശയങ്ങളെ അവഗണിക്കാനാവില്ലെന്നതാണ് ഉത്തരവിന്റെ പ്രധാന വശം. തണ്ണീർത്തടങ്ങൾക്കു പുറമേ മറ്റ് ജലാശയങ്ങളുടെ വിവരങ്ങളും പരിശോധനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം. അവയുടെ സ്ഥാനം, അതിർത്തികൾ, നിലവിലെ സ്ഥിതി എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുന്ന രേഖകൾ തയ്യാറാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ആറുമുതൽ ഒമ്പതുമാസം വരെ സമയം ആവശ്യപ്പെട്ടു; നാലുമാസം അനുവദിച്ച് കോടതി

തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ നേരിട്ടുള്ള പരിശോധന വലിയ തോതിലുള്ള പ്രവർത്തനമാണെന്നും വിവിധ സർക്കാർ വകുപ്പുകളുടെ ഏകോപനം ആവശ്യമാണെന്നും മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ശേഖർ നഫാഡെ കോടതിയെ അറിയിച്ചു. നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ആറുമുതൽ ഒമ്പതുമാസം വരെ സമയം അനുവദിക്കണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം.

പരിശോധനയുടെ വ്യാപ്തിയും വിവിധ വകുപ്പുകൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനത്തിന്റെ ആവശ്യകതയും കോടതി അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ ഇത്രയും നീണ്ട കാലാവധി അനുവദിക്കാതെ നാലുമാസത്തിനകം നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കണമെന്ന് നിർദേശിക്കുകയായിരുന്നു. പരിശോധന എങ്ങനെ നടത്തുന്നു, ഏതൊക്കെ പ്രദേശങ്ങളിൽ പൂർത്തിയായി, എത്രത്തോളം പ്രവർത്തനങ്ങൾ ബാക്കിയുണ്ട് തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി നാലാഴ്ചയ്ക്കകം സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കണമെന്നും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.

സംസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച നടപടികൾ നവംബർ 16ന് വീണ്ടും പരിശോധിക്കും

തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പൊതുതാൽപര്യ ഹർജികൾ 2026 നവംബർ 16ന് വീണ്ടും പരിഗണിക്കാനാണ് സുപ്രീംകോടതി തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനങ്ങളും തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ അതോറിറ്റികളും സമർപ്പിക്കുന്ന സത്യവാങ്മൂലങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധനയുടെ പുരോഗതി വിലയിരുത്തും.

നിലവിലെ ഉത്തരവ് തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ അതിർത്തി നിർണയം സമയബന്ധിതമായി പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള നിർദേശമാണ്. ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക ജലാശയത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം തീരുമാനിക്കുകയോ കൈയേറ്റങ്ങൾ ഒഴിപ്പിക്കാൻ പൊതുവായ ഉത്തരവ് നൽകുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. എന്നാൽ ജലാശയങ്ങളുടെ യഥാർഥ അതിർത്തികൾ കണ്ടെത്തി രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ അവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനാവശ്യമായ ഔദ്യോഗിക വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കാനാണ് കോടതി ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.

ജലാശയ സംരക്ഷണത്തിന് രാജ്യവ്യാപകമായി കൂടുതൽ വ്യക്തമായ ഉത്തരവാദിത്വം

സുപ്രീംകോടതിയുടെ ഉത്തരവ് രാജ്യത്തെ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ നടപടികൾക്ക് വ്യക്തമായ സമയപരിധി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുകയാണ്. നിയമപരമായി നോക്കുമ്പോൾ 2017ലെ ചട്ടങ്ങൾ നടപ്പാക്കാനുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ബാധ്യതയാണ് കോടതി വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. സാമൂഹിക തലത്തിൽ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളുടെയും പ്രകൃതിദത്ത ജലാശയങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണത്തിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ജുഡീഷ്യറിയുടെ തലത്തിൽ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മുൻ ഉത്തരവുകൾ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാനുള്ള കോടതിയുടെ തുടർച്ചയായ ഇടപെടലായും ഇത് വിലയിരുത്താം. ജീവിക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശവും ജലാശയ സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയതിനാൽ രാജ്യത്തെ സമാന പരിസ്ഥിതി കേസുകളിലും ഈ നിരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് പ്രസക്തിയുണ്ടാകും.