പ്രധാന വിവരങ്ങൾ
- ഇന്ത്യയിലെ റാംസർ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ എണ്ണം 2014ലെ 26ൽനിന്ന് ഏകദേശം നാലിരട്ടിയായി ഉയർന്ന് 103 ആയി.
- റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ ഏഷ്യയിൽ ഒന്നാമതും ലോകത്ത് മൂന്നാമതുമാണ്.
- രാജ്യത്തെ ഈ കേന്ദ്രങ്ങൾ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 13.87 ലക്ഷം ഹെക്ടറിലേറെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.
- ഏറ്റവും കൂടുതൽ കേന്ദ്രങ്ങളുള്ള തമിഴ്നാട്ടിൽ ഇരുപതും തൊട്ടുപിന്നിലുള്ള ഉത്തർപ്രദേശിൽ പതിനാലും റാംസർ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുണ്ട്.
- ചണ്ഡീഗഢിലെ സുഖ്ന തണ്ണീർത്തടവും ഉത്തർപ്രദേശിലെ സൗജ് തടാകവുമാണ് പട്ടികയിൽ ഏറ്റവും പുതുതായി ഉൾപ്പെട്ടത്
ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ഒക്ടോബർ 25
അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള ഇന്ത്യയിലെ റാംസർ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ എണ്ണം 103 ആയി. 2014ൽ 26 ആയിരുന്ന സ്ഥാനത്തുനിന്നാണ് ഏകദേശം നാലിരട്ടി വളർച്ച. 28 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 13.87 ലക്ഷം ഹെക്ടറിലേറെ വിസ്തൃതിയിലാണ് ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നത്. എണ്ണത്തിൽ ഇന്ത്യ ഏഷ്യയിൽ ഒന്നാമതും ലോകത്ത് മൂന്നാമതുമാണ്. ഒക്ടോബർ 25ന് രാവിലെ 9.43ന് ഡൽഹിയിലെ പ്രസ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിവരങ്ങളിലാണ് ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിധ്യം സംരക്ഷിക്കാനും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കാനും ഭൂഗർഭജലം നിറയ്ക്കാനും ജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനം നിലനിർത്താനും ഈ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നു. 2017ലെ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ–പരിപാലന ചട്ടങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ ശാസ്ത്രീയ പഠനവും ജനപങ്കാളിത്തവും ചേർത്തുള്ള സംരക്ഷണമാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്. ജല ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ദേശീയ പദ്ധതി, അമൃത് ധരോഹർ, മിഷ്ടി, മിഷൻ സഹഭാഗിത എന്നിവയാണ് ഇതിന് പിന്തുണ നൽകുന്ന പ്രധാന പദ്ധതികൾ.
കരയെയും വെള്ളത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ജീവന്റെ ഇടങ്ങൾ
ചതുപ്പുകൾ, പായൽ നിറഞ്ഞ നനവുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ, പീറ്റ് അടിഞ്ഞുകൂടുന്ന നിലങ്ങൾ, ജലാശയങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം റാംസർ കൺവെൻഷന്റെ നിർവചനത്തിൽ തണ്ണീർത്തടങ്ങളാണ്. ഇവ പ്രകൃതിദത്തമോ മനുഷ്യനിർമിതമോ ആകാം. സ്ഥിരമായി വെള്ളമുള്ളവയും താൽക്കാലികമായി വെള്ളം നിറയുന്നവയും ഇതിൽപ്പെടും. ഒഴുകുന്നതോ കെട്ടിനിൽക്കുന്നതോ ആയ വെള്ളവും ശുദ്ധജലവും ഉപ്പുകലർന്ന വെള്ളവും ഉപ്പുവെള്ളവും ഉൾപ്പെടും. വേലിയിറക്കസമയത്ത് ആറു മീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ആഴമില്ലാത്ത കടൽപ്രദേശങ്ങളും ഈ പരിധിയിലുണ്ട്. കരയെയും വെള്ളത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ ശുദ്ധജലം സംഭരിക്കുകയും ഭൂഗർഭജലം നിറയ്ക്കുകയും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മത്സ്യബന്ധനത്തിനും കൃഷിക്കും ഇവ പിന്തുണ നൽകുന്നു. ദേശാടനപ്പക്ഷികൾക്കും വൈവിധ്യമാർന്ന ജീവജാലങ്ങൾക്കും അഭയമൊരുക്കുന്ന ഇവ ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ ആവാസവ്യവസ്ഥകളിൽപ്പെടുന്നു.
ലോകതലത്തിൽ ഈ പ്രദേശങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള സർക്കാരുകൾ തമ്മിലുള്ള ഉടമ്പടിയാണ് തണ്ണീർത്തട കൺവെൻഷൻ അഥവാ റാംസർ കൺവെൻഷൻ. 1971 ഫെബ്രുവരി രണ്ടിന് ഇറാനിലെ റാംസറിലാണ് ഉടമ്പടി അംഗീകരിച്ചത്. 1975ൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. 2026 ഒക്ടോബറിലെ കണക്കനുസരിച്ച് 172 അംഗരാജ്യങ്ങളും ലോകമെമ്പാടുമായി 2,536ലേറെ റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളും ഇതിലുണ്ട്. ധാരാളം തണ്ണീർത്തടങ്ങളുള്ള ഇന്ത്യ 1982 ഫെബ്രുവരി ഒന്നിനാണ് ഉടമ്പടിയിൽ അംഗമായത്. അതിനുശേഷം രാജ്യത്തെ റാംസർ ശൃംഖല തുടർച്ചയായി വികസിച്ചു.
റാംസർ കൺവെൻഷൻ പ്രകാരം അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രദേശമാണ് റാംസർ കേന്ദ്രം. പരിസ്ഥിതി, സസ്യജാലം, ജന്തുജാലം, ഉൾനാടൻ ജലാശയങ്ങളുടെ സ്വഭാവം, ജലവ്യവസ്ഥ എന്നിവയിലെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാണ് അംഗീകാരം. എല്ലാ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെയും വിവേകപൂർണമായ ഉപയോഗം, റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ പ്രഖ്യാപനവും ഫലപ്രദമായ പരിപാലനവും, സംരക്ഷണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം എന്നിവയാണ് കൺവെൻഷന്റെ മൂന്ന് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ. ഇന്ത്യയിൽ അനുയോജ്യമായ തണ്ണീർത്തടം കണ്ടെത്തുന്നത് സംസ്ഥാന സർക്കാരോ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശ ഭരണകൂടമോ ആണ്. തുടർന്ന് കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയം അംഗീകാരനടപടികൾ ഏകോപിപ്പിച്ച് നിർദേശം റാംസർ സെക്രട്ടേറിയറ്റിന് കൈമാറും.
അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടമായി പരിഗണിക്കാൻ ഒമ്പത് മാനദണ്ഡങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് ഒന്നെങ്കിലും പാലിക്കണം. തണ്ണീർത്തടത്തിന്റെ സ്വഭാവവും ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളിലാണ് ഇവ വരുന്നത്. ആദ്യ വിഭാഗത്തിൽ ഒരേയൊരു മാനദണ്ഡമാണുള്ളത്. ബന്ധപ്പെട്ട ജൈവഭൂമിശാസ്ത്ര മേഖലയിൽ കാണപ്പെടുന്ന പ്രകൃതിദത്തമോ അതിനോട് അടുത്ത സ്വഭാവമുള്ളതോ ആയ തണ്ണീർത്തടത്തിന്റെ പ്രതിനിധാനസ്വഭാവമുള്ളതോ അപൂർവമോ സവിശേഷമോ ആയ ഉദാഹരണമായിരിക്കണം പ്രദേശം.
ജൈവവൈവിധ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രണ്ടാം വിഭാഗത്തിൽ എട്ട് മാനദണ്ഡങ്ങളുണ്ട്. വംശനാശസാധ്യതയുള്ളതോ വംശനാശഭീഷണിയിലുള്ളതോ അതീവ ഗുരുതരമായ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്നതോ ആയ ജീവിവർഗങ്ങൾക്കോ ഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവസമൂഹങ്ങൾക്കോ പിന്തുണ നൽകുന്നതാണ് രണ്ടാമത്തേത്. ഒരു ജൈവഭൂമിശാസ്ത്ര മേഖലയിലെ ജൈവവൈവിധ്യം നിലനിർത്താൻ പ്രധാനമായ സസ്യങ്ങളുടെയോ മൃഗങ്ങളുടെയോ സമൂഹങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതാണ് മൂന്നാമത്തേത്. സസ്യങ്ങളുടെയോ മൃഗങ്ങളുടെയോ ജീവിതചക്രത്തിലെ നിർണായക ഘട്ടങ്ങളിൽ പിന്തുണ നൽകുകയോ പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളിൽ അഭയം നൽകുകയോ ചെയ്യുന്നതാണ് നാലാമത്തേത്.
സ്ഥിരമായി 20,000മോ അതിലധികമോ ജലപക്ഷികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് അഞ്ചാമത്തെ മാനദണ്ഡം. ഒരു ജലപക്ഷിവർഗത്തിന്റെയോ ഉപവർഗത്തിന്റെയോ ഒരു ജനസമൂഹത്തിലെ ഒരു ശതമാനം പക്ഷികളെയെങ്കിലും സ്ഥിരമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ആറാമത്തേത്. തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന തദ്ദേശീയ മത്സ്യങ്ങളുടെ ഉപവർഗങ്ങൾ, വർഗങ്ങൾ, കുടുംബങ്ങൾ, ജീവിതഘട്ടങ്ങൾ, ജീവിവർഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലുകൾ, ജനസമൂഹങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഗണ്യമായ പങ്കിനെ സംരക്ഷിച്ച് ആഗോള ജൈവവൈവിധ്യത്തിന് സംഭാവന നൽകുന്നതാണ് ഏഴാമത്തേത്. തണ്ണീർത്തടത്തിനകത്തോ പുറത്തോ ഉള്ള മത്സ്യസമ്പത്ത് ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രധാന ഭക്ഷണസ്രോതസ്സ്, മുട്ടയിടുന്ന സ്ഥലം, വളർച്ചാകേന്ദ്രം, സഞ്ചാരപാത എന്നിവയിലൊന്നായിരിക്കണം എന്നതാണ് എട്ടാമത്തേത്. തണ്ണീർത്തടങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്ന പക്ഷികളല്ലാത്ത ഒരു മൃഗവർഗത്തിന്റെയോ ഉപവർഗത്തിന്റെയോ ഒരു ജനസമൂഹത്തിലെ ഒരു ശതമാനം ജീവികളെയെങ്കിലും സ്ഥിരമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ഒമ്പതാമത്തേത്.
പൊതുസവിശേഷതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുമിച്ച് വർഗീകരിക്കുന്ന ജീവികളുടെ കൂട്ടത്തെയാണ് ടാക്സൺ എന്നു പറയുന്നത്. ഒന്നിലധികം കൂട്ടങ്ങളെ ടാക്സ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് റോസാപ്പൂക്കൾപോലുള്ള പൂച്ചെടികൾ ഒരു സസ്യവിഭാഗത്തിലും ചിത്രശലഭങ്ങൾ ഒരു പ്രാണിവിഭാഗത്തിലുംപ്പെടുന്നു. ഉഭയജീവികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, സസ്തനികൾ എന്നിവ ജൈവവൈവിധ്യത്തിലെ പ്രധാന ജീവിവിഭാഗങ്ങളാണ്.
അംഗീകാരത്തിനൊപ്പം സംരക്ഷണച്ചുമതലയും
റാംസർ പട്ടികയിൽ തണ്ണീർത്തടങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതും കൺവെൻഷനിലെ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതും ആഗോള ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള സംഭാവനയാണ്. ഈ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഒരു രാജ്യത്തിനു മാത്രമല്ല, മനുഷ്യരാശിക്കാകെ മൂല്യമുണ്ടെന്നാണ് അംഗീകാരം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവും വിവേകപൂർണമായ ഉപയോഗവും ചർച്ച ചെയ്യുന്ന പ്രധാന അന്തർസർക്കാർ വേദിയിൽ രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആശങ്കകൾ അവതരിപ്പിക്കാനും ഇതിലൂടെ അവസരം ലഭിക്കുന്നു. സിംബാബ്‌വെയിലെ വിക്ടോറിയ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നടന്ന റാംസർ അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ പതിനഞ്ചാം സമ്മേളനത്തിൽ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ വിവേകപൂർണമായ ഉപയോഗത്തിനായി സുസ്ഥിര ജീവിതശൈലി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന പ്രമേയം ഇന്ത്യ അവതരിപ്പിച്ചു. സമ്മേളനം പ്രമേയം അംഗീകരിച്ചു. 172 അംഗരാജ്യങ്ങളിൽനിന്നും ആറ് അന്താരാഷ്ട്ര പങ്കാളി സംഘടനകളിൽനിന്നും മറ്റ് നിരീക്ഷകരിൽനിന്നും വലിയ പിന്തുണയാണ് ലഭിച്ചത്.
അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധയും അംഗീകാരവും വർധിക്കുന്നത് തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണത്തിനുള്ള പിന്തുണ ശക്തമാക്കും. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളെ കണ്ടെത്താനുള്ള അംഗീകൃത മാനദണ്ഡങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ വിവരങ്ങളും വിവേകപൂർണമായ ഉപയോഗത്തിനും പരിപാലന ആസൂത്രണത്തിനുമുള്ള മാർഗനിർദേശങ്ങളും ലഭിക്കും. ദേശീയതലത്തിലും ഓരോ കേന്ദ്രത്തിലുമുള്ള സംരക്ഷണപ്രശ്നങ്ങളിൽ വിദഗ്ധോപദേശം തേടാനും കഴിയും. റാംസർ സെക്രട്ടേറിയറ്റ്, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ റാംസർ ഉപദേശക ദൗത്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് സഹായം ലഭിക്കുന്നത്. അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം കൺവെൻഷന്റെ ചെറുകിട ധനസഹായ പദ്ധതികളും ബഹുരാഷ്ട്ര–ദ്വിരാഷ്ട്ര ധനസഹായ സ്ഥാപനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും പദ്ധതികൾക്ക് പിന്തുണ നൽകാൻ സഹായിക്കും.
അംഗീകാരം ലഭിച്ചാൽ തണ്ണീർത്തടവും അതിന്റെ വിഭവങ്ങളും വിവേകപൂർണമായി ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം സംസ്ഥാനത്തിനോ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തിനോ ഉണ്ടാകും. 2017ലെ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ–പരിപാലന ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം പ്രദേശം വിജ്ഞാപനം ചെയ്തതായി കണക്കാക്കപ്പെടും. സംയോജിത പരിപാലന പദ്ധതിയോടെ ഔദ്യോഗികമായി വിജ്ഞാപനം ചെയ്യണമെന്നും മാർഗനിർദേശങ്ങൾ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. റാംസർ വിവരപത്രം ആറു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ പുതുക്കണം. പ്രദേശത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക സ്വഭാവം പതിവായി നിരീക്ഷിക്കുകയും വേണം. ഈ മാനദണ്ഡങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും പിന്തുടർന്നാണ് ഇന്ത്യ വൈവിധ്യമാർന്ന വലിയ റാംസർ ശൃംഖല രൂപപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഉയർന്ന മലനിരകളിലെ തടാകങ്ങൾ, നദികളുടെ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, കണ്ടൽക്കാടുകൾ, പവിഴപ്പുറ്റുകൾ, ഗ്രാമക്കുളങ്ങൾ, നഗരചതുപ്പുകൾ എന്നിവ ഇന്ത്യയുടെ പട്ടികയിലുണ്ട്. 20 കേന്ദ്രങ്ങളുമായി തമിഴ്നാടാണ് മുന്നിൽ. 14 കേന്ദ്രങ്ങളുമായി ഉത്തർപ്രദേശ് രണ്ടാമതാണ്. 2025ൽ മാത്രം 11 തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ ചേർന്നതോടെ ആകെ എണ്ണം 96 ആയി. 2026 ജൂണിൽ ഉത്തർപ്രദേശിലെ സുർഹ താൽ നൂറാമത്തെ കേന്ദ്രമായി. ഓഗസ്റ്റിൽ ഗ്ലോ തടാകം 101ാമത്തേതായി. ഒക്ടോബർ 15ന് ചണ്ഡീഗഢിലെ സുഖ്ന തണ്ണീർത്തടവും ഉത്തർപ്രദേശിലെ സൗജ് തടാകവും ഉൾപ്പെട്ടതോടെ എണ്ണം 103 ആയി.
ഒഡീഷയിലെ ചിലിക തടാകവും രാജസ്ഥാനിലെ കിയോളദേവ് ദേശീയോദ്യാനവുമാണ് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങൾ. 1981 ഒക്ടോബർ ഒന്നിനാണ് ഇവയ്ക്ക് അംഗീകാരം ലഭിച്ചത്. വിജയകരമായ പാരിസ്ഥിതിക പുനരുദ്ധാരണത്തിനുശേഷം 2002ൽ ചിലികയെ മോൺട്രെക്സ് രേഖയിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കി. പിന്നീട് ചിലിക വികസന അതോറിറ്റിക്ക് റാംസർ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ പുരസ്കാരവും ലഭിച്ചു. പാരിസ്ഥിതിക സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റം സംഭവിച്ചതോ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതോ സംഭവിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ളതോ ആയ റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ പട്ടികയാണ് മോൺട്രെക്സ് രേഖ. അടിയന്തര സംരക്ഷണശ്രദ്ധ ആവശ്യമായ പ്രദേശങ്ങളെ കണ്ടെത്താനും നിരീക്ഷണം, പരിഹാരനടപടികൾ, വിഭവവിനിയോഗം എന്നിവയ്ക്ക് ദിശ നൽകാനുമാണ് ഇത്. ബന്ധപ്പെട്ട രാജ്യവുമായും ശാസ്ത്രവിദഗ്ധരുമായും കൂടിയാലോചിച്ചാണ് ഉൾപ്പെടുത്തൽ. പരിഹാരനടപടികൾ വിജയിച്ചതിന്റെ രേഖകൾ ലഭിക്കുമ്പോഴോ പാരിസ്ഥിതിക മാറ്റത്തിന്റെ ഭീഷണി ഇല്ലാതാകുമ്പോഴോ പ്രദേശങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാം.
പുതുതായി അംഗീകാരം ലഭിച്ച സുഖ്ന തണ്ണീർത്തടം ശിവാലിക് മലനിരകളുടെ അടിവാരത്ത് 1958ൽ നിർമിച്ച ജലസംഭരണിയാണ്. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന പല്ലാസ് മത്സ്യപ്പരുന്ത്, കോമൺ പോച്ചാർഡ് താറാവ്, കറുത്ത കുളയാമ എന്നിവയ്ക്ക് ഇത് അഭയമൊരുക്കുന്നു. മധ്യേഷ്യൻ ദേശാടനപ്പാതയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന പക്ഷികൾ ഭക്ഷണത്തിനും ശൈത്യകാല താമസത്തിനും ഇവിടത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഉത്തർപ്രദേശിലെ മെയിൻപുരി ജില്ലയിലുള്ള സൗജ് തടാകം ആഴം കുറഞ്ഞ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതല തടാകമാണ്. സ്ഥിരമായി 30,000ത്തിലേറെ ജലപക്ഷികൾ ഇവിടെയെത്തുന്നു. സാരസ് കൊക്ക്, ഗ്രേറ്റർ സ്പോട്ടഡ് ഈഗിൾ തുടങ്ങിയ ഭീഷണി നേരിടുന്ന പക്ഷികൾക്ക് കൂടൊരുക്കാനും ഭക്ഷണം തേടാനും ഇടം നൽകുന്നു. താമരയും കാട്ടുകരിമ്പും നിറഞ്ഞ ഭാഗങ്ങൾ കൂടുകൂട്ടുന്ന പക്ഷികൾക്കും മത്സ്യങ്ങൾക്കും ഉഭയജീവികൾക്കും മറയൊരുക്കുന്നു.
രാജ്യത്തെ 103 റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളും അവയുടെ പ്രത്യേകതകളും
സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും തിരിച്ചുള്ള മുഴുവൻ റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളും അവയുടെ പ്രധാന സംരക്ഷണമൂല്യവും താഴെ നൽകുന്നു.
| സംസ്ഥാനം അല്ലെങ്കിൽ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം | റാംസർ കേന്ദ്രം | പ്രധാന പ്രത്യേകത |
|---|---|---|
| ആന്ധ്രപ്രദേശ് | കൊല്ലേരു തടാകം | ശുദ്ധജല തടാകം; ചാരനിറത്തിലുള്ള പെലിക്കനുകളും ദേശാടന ജലപക്ഷികളും. |
| അരുണാചൽപ്രദേശ് | ഗ്ലോ തടാകം | കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിലെ തടാകം; 150ലേറെ വൃക്ഷവർഗങ്ങളും 49 ഓർക്കിഡ് വർഗങ്ങളും. |
| അസം | ദീപോർ ബീൽ | ബ്രഹ്മപുത്രയുടെ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലത്തിലെ തണ്ണീർത്തടം; ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| ബിഹാർ | കൻവർ തടാകം അഥവാ കബർതാൽ | വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലത്തിലെ തണ്ണീർത്തടം; ദേശാടന ജലപക്ഷികളും മത്സ്യങ്ങളും. |
| ബിഹാർ | നാഗി പക്ഷിസങ്കേതം | മനുഷ്യനിർമിത ജലസംഭരണി; ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| ബിഹാർ | നക്തി പക്ഷിസങ്കേതം | മനുഷ്യനിർമിത ജലസംഭരണി; ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| ബിഹാർ | ഗോകുൽ ജലാശയം | ഗംഗയുടെ പഴയ വളവ് വേർപെട്ടുണ്ടായ തടാകം; പക്ഷികൾ, മത്സ്യബന്ധനം, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കൽ. |
| ബിഹാർ | ഉദയ്പുർ തടാകം | നദിയുടെ പഴയ വളവ് വേർപെട്ടുണ്ടായ തടാകം; ശൈത്യകാല ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| ബിഹാർ | ഗോഗാബിൽ തടാകം | നദിയുടെ പഴയ വളവ് വേർപെട്ടുണ്ടായ തടാകം; തദ്ദേശീയ പക്ഷികളും ദേശാടനപ്പക്ഷികളും. |
| ചണ്ഡീഗഢ് | സുഖ്ന തണ്ണീർത്തടം | മഴവെള്ളത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന നഗരപ്രാന്ത ജലസംഭരണി; ദേശാടനപ്പക്ഷികളും തദ്ദേശീയ പക്ഷികളും. |
| ഛത്തീസ്ഗഢ് | കോപ്ര ജലാശയം | ജലസംഭരണി; തദ്ദേശീയ ജലപക്ഷികളും ദേശാടന ജലപക്ഷികളും. |
| ഗോവ | നന്ദ തടാകം | ശുദ്ധജല ചതുപ്പ്; ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| ഗുജറാത്ത് | നൽസരോവർ | പ്രകൃതിദത്ത ശുദ്ധജല തടാകം; സാരസ് കൊക്കും ജലപക്ഷികളും. |
| ഗുജറാത്ത് | വധ്വാന തണ്ണീർത്തടം | ജലസേചന സംഭരണി; ശൈത്യകാല ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| ഗുജറാത്ത് | തോൾ തടാക വന്യജീവിസങ്കേതം | മനുഷ്യനിർമിത ജലസംഭരണി; സാരസ് കൊക്ക് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജലപക്ഷികൾ. |
| ഗുജറാത്ത് | ഖിജാഡിയ വന്യജീവിസങ്കേതം | കച്ച് ഉൾക്കടലിനടുത്തുള്ള തീരദേശ ശുദ്ധജല–ഉപ്പുചതുപ്പ് തണ്ണീർത്തടം; വൈവിധ്യമാർന്ന പക്ഷികൾ. |
| ഗുജറാത്ത് | ഛാരി ധണ്ഡ് | ബന്നിക്കടുത്തുള്ള കാലാവസ്ഥാനുസൃത മരുഭൂമി തണ്ണീർത്തടം; ക്രെയിൻ പക്ഷികളും ഫ്ലമിംഗോകളും. |
| ഹരിയാണ | സുൽത്താൻപുർ ദേശീയോദ്യാനം | തദ്ദേശീയ ജലപക്ഷികളും ദേശാടന ജലപക്ഷികളും. |
| ഹരിയാണ | ഭിണ്ഡാവാസ് വന്യജീവിസങ്കേതം | മനുഷ്യനിർമിത ശുദ്ധജല തണ്ണീർത്തടം; ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| ഹിമാചൽപ്രദേശ് | പോങ് ഡാം തടാകം | ബിയാസ് നദിയിലെ ജലസംഭരണി; ശൈത്യകാല ജലപക്ഷികൾ. |
| ഹിമാചൽപ്രദേശ് | ചന്ദ്രതാൽ തണ്ണീർത്തടം | ഉയർന്ന മലനിരകളിലെ തടാകം; ഹിമപ്പുലിയുടെ ആവാസമേഖല. |
| ഹിമാചൽപ്രദേശ് | രേണുക തണ്ണീർത്തടം | നീരുറവകളിൽനിന്ന് വെള്ളമെത്തുന്ന തടാകം; ജല–വന ജൈവവൈവിധ്യം. |
| ജാർഖണ്ഡ് | ഉധ്വ തടാക പക്ഷിസങ്കേതം | ഗംഗയുമായി ബന്ധമുള്ള ഇരട്ട തടാകങ്ങൾ; ദേശാടന ജലപക്ഷികളും തദ്ദേശീയ ജലപക്ഷികളും. |
| കർണാടക | രംഗനത്തിട്ടു പക്ഷിസങ്കേതം | കാവേരിയിലെ ചെറുദ്വീപുകൾ; കൂടുകൂട്ടുന്ന ജലപക്ഷികളും ചീങ്കണ്ണികളും. |
| കർണാടക | അഘനാശിനി അഴിമുഖം | അഴിമുഖവും കണ്ടൽക്കാടുകളും; മത്സ്യബന്ധനം. |
| കർണാടക | മാഗഡി കേരെ സംരക്ഷിതമേഖല | മനുഷ്യനിർമിത കുളം; ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന വരിത്തലയൻ വാത്തുകൾ. |
| കർണാടക | അങ്കസമുദ്ര പക്ഷിസംരക്ഷിതമേഖല | ഗ്രാമത്തിലെ ജലസേചനക്കുളം; കൂടുകൂട്ടുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| കേരളം | അഷ്ടമുടി തണ്ണീർത്തടം | അഴിമുഖ കായൽപ്രദേശം; മത്സ്യബന്ധനവും കണ്ടൽക്കാടുകളും. |
| കേരളം | ശാസ്താംകോട്ട തടാകം | നീരുറവകളിൽനിന്ന് വെള്ളമെത്തുന്ന ശുദ്ധജല തടാകം; കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സ്. |
| കേരളം | വേമ്പനാട്–കോൾ തണ്ണീർത്തടം | തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപ്പുകലർന്ന ജലമുള്ള തണ്ണീർത്തടം. |
| മധ്യപ്രദേശ് | ഭോജ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ | ഭോപാലിലെ മേൽത്തടാകവും കീഴ്ത്തടാകവും; ജലവിതരണവും പക്ഷികളും. |
| മധ്യപ്രദേശ് | സിർപുർ തണ്ണീർത്തടം | ഇൻഡോറിലെ മനുഷ്യനിർമിത തണ്ണീർത്തടം; ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| മധ്യപ്രദേശ് | സഖ്യ സാഗർ | മാധവ് ദേശീയോദ്യാനത്തിലെ ജലസംഭരണി; ചീങ്കണ്ണികൾ. |
| മധ്യപ്രദേശ് | യശ്വന്ത് സാഗർ | ഇൻഡോറിനടുത്തുള്ള ജലസംഭരണി; സാരസ് കൊക്കും ജലവിതരണവും. |
| മധ്യപ്രദേശ് | തവ ജലസംഭരണി | സത്പുര കടുവാസങ്കേതത്തിലെ ജലസംഭരണി; ജലജീവികളും പക്ഷികളും. |
| മഹാരാഷ്ട്ര | നന്ദുർ മധമേശ്വർ | പക്ഷിസങ്കേതം; ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| മഹാരാഷ്ട്ര | ലോണാർ തടാകം | ഉൽക്കാപതനത്തിലുണ്ടായ ഗർത്തത്തിലെ തടാകം; ഉപ്പും ക്ഷാരസ്വഭാവവും ചേർന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥ. |
| മഹാരാഷ്ട്ര | താനെ ക്രീക്ക് | കണ്ടൽക്കാടുകൾ; ഫ്ലമിംഗോകളും ദേശാടനപ്പക്ഷികളും. |
| മണിപ്പുർ | ലോക്തക് തടാകം | ഒഴുകിനടക്കുന്ന ഫുംദി സസ്യത്തിട്ടകൾ; സാങ്ഗായ് മാനുകളുടെ ആവാസസ്ഥലം. |
| മിസോറം | പാല തണ്ണീർത്തടം | മിസോറമിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രകൃതിദത്ത തണ്ണീർത്തടം; ഹൂലോക്ക് ഗിബ്ബൺ കുരങ്ങുകൾ. |
| ഒഡീഷ | ചിലിക തടാകം | ഉപ്പുകലർന്ന ജലമുള്ള ലഗൂൺ; ഐരാവതി ഡോൾഫിൻ, ജലപക്ഷികൾ, 118 മത്സ്യവർഗങ്ങൾ. |
| ഒഡീഷ | ഭിതർകനിക കണ്ടൽക്കാടുകൾ | ഉപ്പുവെള്ള മുതലകളും ഒലിവ് റിഡ്‌ലി കടലാമകളും. |
| ഒഡീഷ | സത്കോസിയ മലയിടുക്ക് | മഹാനദിയിലെ മലയിടുക്ക്; ഘരിയാൽ മുതലകളും ചീങ്കണ്ണികളും. |
| ഒഡീഷ | തംപാര തടാകം | ശുദ്ധജല തടാകം; മത്സ്യങ്ങളും ജലപക്ഷികളും. |
| ഒഡീഷ | ഹിരാക്കുഡ് ജലസംഭരണി | വലിയ ജലസംഭരണി; മത്സ്യങ്ങളും ജലപക്ഷികളും. |
| ഒഡീഷ | അൻസുപ തടാകം | മഹാനദിയുടെ പഴയ വളവ് വേർപെട്ടുണ്ടായ തടാകം; പക്ഷികളും മത്സ്യങ്ങളും. |
| പഞ്ചാബ് | ഹരികെ തടാകം | നദികൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്തെ ജലസംഭരണി; ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| പഞ്ചാബ് | കാഞ്ച്‌ലി തടാകം | കാളി ബെയിൻ നദിയിലെ തടയണയിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട തണ്ണീർത്തടം; ജലപക്ഷികൾ. |
| പഞ്ചാബ് | രോപർ തടാകം | സത്‌ലജ് നദിയിലെ തടയണ ജലസംഭരണി; ജലപക്ഷികൾ. |
| പഞ്ചാബ് | ബിയാസ് സംരക്ഷിതമേഖല | നദീഭാഗം; സിന്ധുനദി ഡോൾഫിനും ഘരിയാൽ മുതലയും. |
| പഞ്ചാബ് | കേശോപുർ–മിയാനി സാമൂഹിക സംരക്ഷിതമേഖല | ജനങ്ങൾ പരിപാലിക്കുന്ന തണ്ണീർത്തടം; ജലപക്ഷികൾ. |
| പഞ്ചാബ് | നംഗൽ വന്യജീവിസങ്കേതം | ശിവാലിക് മലനിരകളുടെ അടിവാരത്തെ ജലസംഭരണി; ജലപക്ഷികൾ. |
| രാജസ്ഥാൻ | കിയോളദേവ് ദേശീയോദ്യാനം | ജലപക്ഷികൾ; സൈബീരിയൻ കൊക്കുകൾ ശൈത്യകാലത്ത് എത്തിയിരുന്ന പ്രദേശം. |
| രാജസ്ഥാൻ | സാംഭർ തടാകം | വലിയ ഉൾനാടൻ ഉപ്പുതടാകം; ഫ്ലമിംഗോകൾ. |
| രാജസ്ഥാൻ | മേനാർ തണ്ണീർത്തട സമുച്ചയം | ജനങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഗ്രാമീണ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ; ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| രാജസ്ഥാൻ | ഖിചൻ തണ്ണീർത്തടം | ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന ഡെമോയ്സെൽ ക്രെയിനുകൾ; ജനകീയ സംരക്ഷണം. |
| രാജസ്ഥാൻ | സിലിസേർ തടാകം | ആൽവാറിനടുത്തുള്ള ജലസംഭരണി; തണ്ണീർത്തട ജൈവവൈവിധ്യം. |
| സിക്കിം | ഖെചെയോപാൽരി തണ്ണീർത്തടം | പവിത്രമായി കണക്കാക്കുന്ന ഹിമാലയൻ തടാകം; പീറ്റ് നിലങ്ങളും വനവും. |
| തമിഴ്നാട് | പോയിന്റ് കാലിമെർ വന്യജീവി–പക്ഷിസങ്കേതം | തീരദേശ തണ്ണീർത്തടം; ഫ്ലമിംഗോകളും ദേശാടന തീരപ്പക്ഷികളും. |
| തമിഴ്നാട് | കൂന്തൻകുളം പക്ഷിസങ്കേതം | ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലപക്ഷി പ്രജനന സംരക്ഷിതമേഖല. |
| തമിഴ്നാട് | ചിത്രാംഗുഡി പക്ഷിസങ്കേതം | ജലപക്ഷികളുടെ പ്രജനനത്തിനും ശൈത്യകാല താമസത്തിനുമുള്ള സ്ഥലം. |
| തമിഴ്നാട് | കരിക്കിലി പക്ഷിസങ്കേതം | ജലപക്ഷികളുടെ പ്രജനനകേന്ദ്രം. |
| തമിഴ്നാട് | പിച്ചാവരം കണ്ടൽക്കാട് | ഇന്ത്യയിലെ വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകളിലൊന്ന്; മത്സ്യക്കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ വളർച്ചാകേന്ദ്രം. |
| തമിഴ്നാട് | പള്ളിക്കരണൈ ചതുപ്പ് സംരക്ഷിതവനം | നഗരചതുപ്പ്; വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കലും പക്ഷിസംരക്ഷണവും. |
| തമിഴ്നാട് | മാന്നാർ ഉൾക്കടൽ സമുദ്ര ജൈവമണ്ഡല സംരക്ഷിതമേഖല | പവിഴപ്പുറ്റുകളും കടൽപ്പശുക്കളും. |
| തമിഴ്നാട് | വേമ്പന്നൂർ തണ്ണീർത്തട സമുച്ചയം | മനുഷ്യനിർമിത ജലസേചനക്കുളം; ജലപക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | വെള്ളോട് പക്ഷിസങ്കേതം | ജലപക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | ഉദയമാർത്താണ്ഡപുരം പക്ഷിസങ്കേതം | ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | വേദാന്തങ്കൽ പക്ഷിസങ്കേതം | ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പക്ഷിസംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിലൊന്ന്; കൊക്കുകൾ കൂട്ടമായി കൂടുകൂട്ടുന്ന കേന്ദ്രം. |
| തമിഴ്നാട് | ശുചീന്ദ്രം–തേരൂർ തണ്ണീർത്തട സമുച്ചയം | ജലസേചനക്കുളങ്ങൾ; ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | വടുവൂർ പക്ഷിസങ്കേതം | ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | കാഞ്ഞിരങ്കുളം പക്ഷിസങ്കേതം | കൂടുകൂട്ടുന്ന കൊക്കുകളും വർണക്കൊക്കുകളും. |
| തമിഴ്നാട് | കരൈവെട്ടി പക്ഷിസങ്കേതം | വലിയ ഉൾനാടൻ ശുദ്ധജല തടാകം; കൂടുകൂട്ടുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | ലോങ്‌വുഡ് ഷോല സംരക്ഷിതവനം | നീലഗിരിയിലെ ചോലവനം; പ്രദേശത്ത് മാത്രം കാണുന്ന പക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | കഴുവേലി പക്ഷിസങ്കേതം | ഉപ്പുകലർന്ന ജലമുള്ള തീരദേശ തടാകം; ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | നഞ്ചരായൻ പക്ഷിസങ്കേതം | തടാകം; തദ്ദേശീയ പക്ഷികളും ദേശാടനപ്പക്ഷികളും. |
| തമിഴ്നാട് | സക്കരക്കോട്ടൈ പക്ഷിസങ്കേതം | ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| തമിഴ്നാട് | തീർത്ഥങ്കൽ പക്ഷിസങ്കേതം | കൂടുകൂട്ടുന്ന ജലപക്ഷികൾ. |
| ത്രിപുര | രുദ്രസാഗർ തടാകം | ജലസംഭരണി തടാകം; മത്സ്യങ്ങളും മൂന്ന് വരകളുള്ള റൂഫ് ആമകളും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | ഗംഗയുടെ മേൽഭാഗം, ബ്രിജ്ഘട്ട് മുതൽ നരോറ വരെ | ഗംഗാ ഡോൾഫിനുകളും ഘരിയാൽ മുതലകളും ആമകളും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | നവാബ്ഗഞ്ച് പക്ഷിസങ്കേതം | ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | സാർസൈ നവാർ തടാകം | സാരസ് കൊക്കുകളുടെ ആവാസസ്ഥലം. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | സാൻഡി പക്ഷിസങ്കേതം | ശുദ്ധജല ചതുപ്പ്; ജലപക്ഷികളും സാരസ് കൊക്കുകളും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | സമസ്പുർ പക്ഷിസങ്കേതം | ജലപക്ഷികൾ. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | പാർവതി അർഗ പക്ഷിസങ്കേതം | നദിയുടെ പഴയ വളവുകൾ വേർപെട്ടുണ്ടായ ഇരട്ട തടാകങ്ങൾ; ജലപക്ഷികളും കഴുകന്മാരും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | സമൻ പക്ഷിസങ്കേതം | നദിയുടെ പഴയ വളവ് വേർപെട്ടുണ്ടായ തടാകം; ശൈത്യകാല ജലപക്ഷികൾ. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | സുർ സരോവർ | ആഗ്രയ്ക്കടുത്തുള്ള മനുഷ്യനിർമിത ജലസംഭരണി; ജലപക്ഷികൾ. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | ഹൈദർപുർ തണ്ണീർത്തടം | ഗംഗയുടെ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലം; ഘരിയാൽ മുതലകളും ചതുപ്പുമാനുകളും ജലപക്ഷികളും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | ബഖിറ വന്യജീവിസങ്കേതം | കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രകൃതിദത്ത വെള്ളപ്പൊക്ക സമതല തണ്ണീർത്തടം. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | പട്ന പക്ഷിസങ്കേതം | ജലപക്ഷികൾ. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | ഷേഖ തടാക പക്ഷിസങ്കേതം | ശൈത്യകാലത്തെത്തുന്ന വരിത്തലയൻ വാത്തുകളും വർണക്കൊക്കുകളും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | ജയപ്രകാശ് നാരായൺ പക്ഷിസങ്കേതം, സുർഹ താൽ | സമ്പന്നമായ പക്ഷിവൈവിധ്യം; ദേശാടനപ്പക്ഷികളും തദ്ദേശീയ പക്ഷികളും. |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | സൗജ് തടാകം | ആഴം കുറഞ്ഞ, വർഷം മുഴുവൻ വെള്ളമുള്ള വെള്ളപ്പൊക്ക സമതല തണ്ണീർത്തടം; ദേശാടന ജലപക്ഷികളും തദ്ദേശീയ ജലപക്ഷികളും. |
| ഉത്തരാഖണ്ഡ് | ആസൻ സംരക്ഷിതമേഖല | ആസൻ–യമുന സംഗമസ്ഥലം; ദേശാടന ജലപക്ഷികൾ. |
| പശ്ചിമബംഗാൾ | കിഴക്കൻ കൊൽക്കത്ത തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ | മലിനജലം ഉപയോഗിച്ചുള്ള മത്സ്യകൃഷിയും കൃഷിയും. |
| പശ്ചിമബംഗാൾ | സുന്ദർബൻ തണ്ണീർത്തടം | കണ്ടൽക്കാടുകളും റോയൽ ബംഗാൾ കടുവകളും. |
| ജമ്മു കശ്മീർ | വുളാർ തടാകം | വലിയ ശുദ്ധജല തടാകം; മത്സ്യബന്ധനം. |
| ജമ്മു കശ്മീർ | സുറിൻസർ–മാൻസർ തടാകങ്ങൾ | ഇരട്ട ശുദ്ധജല തടാകങ്ങൾ. |
| ജമ്മു കശ്മീർ | ഹോകേര തണ്ണീർത്തടം | ഞാണൽപ്പുല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശം; വെള്ളക്കണ്ണൻ പോച്ചാർഡ് താറാവുകൾ. |
| ജമ്മു കശ്മീർ | ഹൈഗാം തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷിതമേഖല | വെള്ളപ്പൊക്കജലം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന താഴ്ന്ന പ്രദേശം; ജലപക്ഷികൾ. |
| ജമ്മു കശ്മീർ | ഷാൽബുഗ് തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷിതമേഖല | ജലപക്ഷികൾ. |
| ലഡാക്ക് | സോ മൊറിരി | ഉയർന്ന മലനിരകളിലെ തടാകം; കരിങ്കഴുത്തൻ കൊക്കുകളും വരിത്തലയൻ വാത്തുകളും. |
| ലഡാക്ക് | സോ കാർ തണ്ണീർത്തട സമുച്ചയം | ഉയർന്ന മലനിരകളിലെ തടാകങ്ങൾ; കരിങ്കഴുത്തൻ കൊക്കുകളുടെ പ്രജനനകേന്ദ്രം. |
2019 ജനുവരി 30ന് അംഗീകാരം ലഭിച്ച പശ്ചിമബംഗാളിലെ സുന്ദർബൻ തണ്ണീർത്തടമാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ റാംസർ കേന്ദ്രം. 4,23,000 ഹെക്ടറാണ് വിസ്തൃതി. ഇന്ത്യയിലെ കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതിയിൽ 60 ശതമാനത്തിലേറെ ഇവിടെയാണ്. വെള്ളത്തിൽ വേട്ടയാടാനുള്ള സവിശേഷ കഴിവുള്ള കടുവകളുടെ സാന്നിധ്യവും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്.
പ്രകൃതിക്കും ഉപജീവനത്തിനും കരുത്തായി സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾ
റാംസർ പദവി തണ്ണീർത്തടങ്ങൾക്ക് ആഗോള അംഗീകാരവും ശാസ്ത്രീയ മാർഗനിർദേശവും വിദഗ്ധോപദേശത്തിനുള്ള അവസരവും നൽകുന്നു. ആസൂത്രണവും നിരീക്ഷണവും വഴി ഓരോ കേന്ദ്രത്തിന്റെയും പാരിസ്ഥിതിക സ്വഭാവം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള വ്യക്തമായ ചുമതലയും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നൽകുന്നു. തുടർച്ചയായ പുനരുദ്ധാരണം ഒരു തണ്ണീർത്തടത്തെയും അതിനെ ആശ്രയിക്കുന്ന ജനങ്ങളെയും എങ്ങനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാമെന്നതിന് ചിലിക തടാകം ഉദാഹരണമാണ്. ഇപ്പോൾ 118 മത്സ്യവർഗങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഈ ലഗൂൺ ജലപക്ഷികളുടെ പ്രജനനത്തിനും ശൈത്യകാല താമസത്തിനും ദേശാടനത്തിനിടയിലെ തങ്ങലിനും ഇടമൊരുക്കുന്നു.
കിഴക്കൻ കൊൽക്കത്ത തണ്ണീർത്തടങ്ങളിലെ ഏകദേശം 4,000 ഹെക്ടർ മത്സ്യക്കുളങ്ങൾ നഗരത്തിലെ മലിനജലത്തെ പ്രകൃതിദത്തമായി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 10,500 ടൺ മത്സ്യം ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഏകദേശം 50,000 പേർക്ക് നേരിട്ട് ഉപജീവനപിന്തുണയും ലഭിക്കുന്നു. സുന്ദർബനിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ കൊടുങ്കാറ്റ്, ചുഴലിക്കാറ്റ്, ഉയർന്ന തിരമാലകൾ, ഉപ്പുവെള്ളം കയറൽ എന്നിവയിൽനിന്ന് ഉൾപ്രദേശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. മത്സ്യങ്ങളുടെയും കവചമുള്ള ജലജീവികളുടെയും കുഞ്ഞുങ്ങൾ വളരുന്ന ഇടങ്ങളായും ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരമൊട്ടാകെയുള്ള മത്സ്യബന്ധനത്തിന് ഇതിലൂടെ പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നു.
വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന സിന്ധുനദി ഡോൾഫിനുകളുടെ ഇന്ത്യയിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഏക ജനസമൂഹം പഞ്ചാബിലെ ബിയാസ് സംരക്ഷിതമേഖലയിലാണ്. നദിയിൽനിന്ന് ഘരിയാൽ മുതലകൾ അപ്രത്യക്ഷമായി ഏകദേശം മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിനുശേഷം, 2017ൽ ആരംഭിച്ച പുനരധിവാസ പദ്ധതിയിലൂടെ 47 ഘരിയാലുകളെ വിട്ടയച്ചു. 185 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ നദീഭാഗം 500ലേറെ പക്ഷിവർഗങ്ങൾക്കും 90ലേറെ മത്സ്യവർഗങ്ങൾക്കും ആവാസമൊരുക്കുന്നു. രാജസ്ഥാനിലെ ഖിചൻ തണ്ണീർത്തടം വെറും 54 ഹെക്ടറിലായി ഓരോ വർഷവും ശൈത്യകാലത്ത് 22,000ത്തിലേറെ ഡെമോയ്സെൽ ക്രെയിനുകളെ സ്വീകരിക്കുന്നു. സമീപഗ്രാമത്തിലെ ജനങ്ങൾ വൈദ്യുതിക്കമ്പികളിൽ ഇടിച്ചും തെരുവുനായകളുടെ ആക്രമണത്തിലും പക്ഷികൾ അപകടത്തിൽപ്പെടാതിരിക്കാൻ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
നിയമങ്ങളും പദ്ധതികളും ജനപങ്കാളിത്തവും ചേർന്ന സംവിധാനമാണ് ഇന്ത്യയുടെ റാംസർ ശൃംഖലയ്ക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നത്. 1986ലെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ നിയമപ്രകാരം വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത 2017ലെ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണ–പരിപാലന ചട്ടങ്ങളാണ് നിയമപരമായ അടിത്തറ. സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും തണ്ണീർത്തട അതോറിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കാൻ ചട്ടങ്ങൾ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു. കയ്യേറ്റം, മാലിന്യം തള്ളൽ, ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത മലിനജലം ഒഴുക്കൽ തുടങ്ങിയവ നിരോധിക്കുന്നു. തടാകസംരക്ഷണത്തിനും തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണത്തിനുമുള്ള ദേശീയ പരിപാടികൾ സംയോജിപ്പിച്ചാണ് ജല ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ദേശീയ പദ്ധതി രൂപീകരിച്ചത്. 2024ൽ പുറത്തിറക്കിയ പുതുക്കിയ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് സംയോജിതവും ശാസ്ത്രീയവുമായ പരിപാലനരീതി നൽകുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ സവിശേഷ സംരക്ഷണമൂല്യങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് അമൃത് ധരോഹർ. ജീവിവർഗങ്ങളുടെയും ആവാസസ്ഥലങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണം, പ്രകൃതിസൗഹൃദ വിനോദസഞ്ചാരം, തണ്ണീർത്തടങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഉപജീവനം, തണ്ണീർത്തടങ്ങളിലെ കാർബൺ വിലയിരുത്തൽ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 75 റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ സസ്യജാലങ്ങളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാനുള്ള പഠനം ബൊട്ടാണിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയും ജന്തുജാലങ്ങളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാനുള്ള പഠനം സുവോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയും നടത്തി. തണ്ണീർത്തടങ്ങളിലെ കാർബൺ ശേഖരം വിലയിരുത്താനുള്ള ഏകീകൃത പ്രവർത്തന നടപടിക്രമവും പുറത്തിറക്കി. രാജ്യത്തെ 39 റാംസർ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ കാർബൺ ശേഖരം വിലയിരുത്താൻ ഇത് ഉപയോഗിച്ചു.
ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെയുള്ള സംരക്ഷണമാണ് മിഷൻ സഹഭാഗിത പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ തണ്ണീർത്തടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കൂ പ്രചാരണം 2023 ഫെബ്രുവരി നാലിന് ഗോവയിൽ ആരംഭിച്ചു. അതിനുശേഷം 20 ലക്ഷത്തിലേറെ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ രാജ്യത്തെ 1.7 ലക്ഷത്തിലേറെ തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ ഭൂപടത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ചു. തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥയും വരുമാനവും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള കണ്ടൽക്കാട് പദ്ധതിയായ മിഷ്ടി ഒമ്പത് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നാല് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 540 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ കണ്ടൽക്കാടുകൾ പുനരുദ്ധരിക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. നശിച്ച 9,949.5 ഹെക്ടർ കണ്ടൽക്കാട് പുനരുദ്ധരിക്കാൻ ഇതുവരെ 88.44 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു.
2021 ഒക്ടോബർ രണ്ടിന് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത വെറ്റ്‌ലാൻഡ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ പോർട്ടൽ രാജ്യത്തെ തണ്ണീർത്തടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പുതുക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അറിവുശേഖരമാണ്. തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, പദ്ധതികൾ, സംരംഭങ്ങൾ, പരിശീലനം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ജനങ്ങൾക്കും ഒരിടത്ത് ലഭ്യമാക്കുന്നു. 2025 ജനുവരിയിൽ ഇൻഡോറും ഉദയ്പുരും ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ റാംസർ അംഗീകൃത തണ്ണീർത്തട നഗരങ്ങളായി. ഇതോടെ റാംസർ അംഗീകാരമുള്ള നഗരങ്ങളുടെ ആഗോള ശൃംഖലയിൽ ഇവയും ചേർന്നു.
അംഗീകാരം നിലനിൽക്കുന്ന സംരക്ഷണമായി മാറണം
വികസിക്കുന്ന റാംസർ ശൃംഖല ശാസ്ത്രം, ഫലപ്രദമായ പരിപാലനം, ജനപങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണം ശക്തമാക്കാനുള്ള അവസരമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് നൽകുന്നത്. അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരത്തെ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന പാരിസ്ഥിതിക നേട്ടങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിലാകണം തുടർന്നുള്ള ശ്രദ്ധ. പതിവായ നിരീക്ഷണം, തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആസൂത്രണം, സർക്കാരുകളും സ്ഥാപനങ്ങളും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം എന്നിവ തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ പാരിസ്ഥിതിക സ്വഭാവം നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കും. വരുംതലമുറകൾക്കും ജൈവവൈവിധ്യം, ജലസുരക്ഷ, കാലാവസ്ഥാ ആഘാതങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള ശേഷി, ഉപജീവനം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാൻ തുടർച്ചയായ പരിശ്രമം ആവശ്യമാണ്.
വിശാലമായ വികസന ആസൂത്രണത്തിൽ തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ സംരക്ഷണച്ചുമതല ശക്തമാക്കണം. വിവരങ്ങളും അറിവും പങ്കുവെക്കാനുള്ള സംവിധാനം മെച്ചപ്പെടുത്തണം. സുസ്ഥിരമായ ഉപജീവനാവസരങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം. പ്രകൃതിയുടെ ആവശ്യങ്ങളും ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പരിഗണിക്കുന്നതിലൂടെ കൂടുതൽ ജനങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുന്നതുമായ തണ്ണീർത്തട പരിപാലനരീതി ഇന്ത്യയ്ക്ക് രൂപപ്പെടുത്താം. ഈ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ ദീർഘകാലം ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായും സംരക്ഷിതമായും തുടരാൻ ഇത് സഹായിക്കും.
.
Disclaimer: The information published on Samadarsi.com is provided for general news, informational, educational, and public awareness purposes only. While every reasonable effort is made to ensure the accuracy, reliability, and timeliness of the content, Samadarsi Communication LLP does not guarantee that all published information is free from errors, omissions, or inaccuracies. The views and opinions expressed in opinion articles, guest columns, interviews, and reader comments are solely those of the respective authors and do not necessarily reflect the views of Samadarsi Communication LLP. Readers are encouraged to independently verify any information before making financial, legal, medical, political, or personal decisions based on the content published on this website. Samadarsi.com reserves the right to update, modify, correct, or remove any content at any time without prior notice. Any links to external websites are provided solely for the convenience of users, and we do not endorse or accept responsibility for the content, security, accuracy, or privacy practices of such third-party websites. All trademarks, logos, images, and other copyrighted materials appearing on this website remain the property of their respective owners.
