ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 2:

പ്രസവാവധിക്ക് പോകുന്ന സ്ത്രീക്ക് ജോലി മാത്രമല്ല, പദവി, ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ, അധികാരം, സ്ഥാനക്കയറ്റ സാധ്യത എന്നിവയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി. പ്രസവാവധി കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിയെത്തുന്ന സ്ത്രീയെ സാധാരണയായി അവധി എടുക്കുന്നതിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന അതേ പദവിയിൽ തിരിച്ചെടുക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ജസ്റ്റിസ് സച്ചിൻ ദത്തയാണ് ചാർട്ടേഡ് അക്കൗണ്ടന്റായ രാഖി ബിഷ്ട് നൽകിയ ഹർജി തീർപ്പാക്കിയത്. രാഖി ബിഷ്ടിനുവേണ്ടി പരുൾ സിങ്, കുനാൽ ഖേർ, ഹർഷിത ജെയിൻ, സിമ്രാൻ റാവു എന്നിവർ ഹാജരായി. സഞ്ജീവ് മഹാജൻ കോടതിയെ സഹായിക്കുന്ന അഭിഭാഷകനായും ഹാജരായി. കേന്ദ്രസർക്കാരിനുവേണ്ടി ആശിഷ് ദീക്ഷിത്, ഉമർ ഹാഷ്മി, ഗൗതം യാദവ്, ഇഖ്റ ഷെയ്ഖ് എന്നിവരും രണ്ടാം എതിർകക്ഷിക്കുവേണ്ടി മുംതാസ് ഭല്ല, പ്രാപ്തി അല്ലാഘ് എന്നിവരും ഹാജരായി.

പഴയ പദവി നൽകാനാകില്ലെങ്കിൽ തുല്യമായ ജോലി ഉറപ്പാക്കണം

പ്രസവാവധി കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തുന്ന സ്ത്രീക്ക് അവധിക്ക് മുമ്പ് വഹിച്ചിരുന്ന പദവിയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ സാധാരണയായി അവകാശമുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. യഥാർഥമായ സ്ഥാപനപരമായ കാരണങ്ങളാൽ പഴയ പദവി നൽകാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ വേതനം, ഗ്രേഡ്, പദവി, ജോലിയുടെ സ്വഭാവം, ഉത്തരവാദിത്തം, മേൽനോട്ട അധികാരം, സ്ഥാനക്കയറ്റ സാധ്യത എന്നിവയിൽ കഴിയുന്നത്ര തുല്യമായ മറ്റൊരു പദവി നൽകണം. പഴയ പദവി ലഭ്യമല്ലാത്തതിന്റെ കാരണവും പകരം നൽകുന്ന പദവിയുടെ വിശദാംശങ്ങളും ജോലിയിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ ജീവനക്കാരിയെ അറിയിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പ്രസവാവധിക്ക് ശേഷം അക്കൗണ്ടിങ് മാനേജരുടെ ചുമതല മാറി

അക്കൗണ്ടിങ് മാനേജരായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനിടെയാണ് രാഖി ബിഷ്ട് പ്രസവാവധിക്ക് പോയത്. അവധി കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ അവരുടെ പഴയ ചുമതല മറ്റൊരു ജീവനക്കാരന് നൽകിയിരുന്നു. പകരം ട്രഷറി വിഭാഗത്തിലാണ് ജോലി നൽകിയത്. സ്ഥാപനത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് ചുമതല മാറ്റിയതെന്നും ഇത് തരംതാഴ്ത്തലല്ലെന്നുമായിരുന്നു തൊഴിലുടമയുടെ വാദം. എന്നാൽ ജീവനക്കാരി തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ നൽകേണ്ട ചുമതലയെക്കുറിച്ച് മുൻകൂട്ടി ഗൗരവമായ ആലോചന നടത്തിയതായി കാണുന്നില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

പഴയ പദവി മാറ്റുന്നതിന് മുമ്പ് ജീവനക്കാരിയുമായി ചർച്ച നടത്തിയില്ല

രാഖി ജോലിയിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതിന് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പാണ് അവർക്ക് നൽകാനുള്ള ജോലി കണ്ടെത്താൻ സ്ഥാപനം ശ്രമിച്ചതെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പഴയ പദവിയിൽ മറ്റൊരാളെ നിയമിക്കുന്നതിന് മുമ്പും പകരം ചുമതലകൾ തീരുമാനിക്കുമ്പോഴും രാഖിയുമായി ചർച്ച നടത്തിയിരുന്നില്ല. പഴയ പദവിക്ക് എന്തു സംഭവിച്ചെന്നും പകരം ഏത് ചുമതലയാണ് നൽകുന്നതെന്നും വിശദീകരിക്കുന്ന അറിയിപ്പും നൽകിയില്ല. ഈ സമീപനത്തെയാണ് കോടതി വിമർശിച്ചത്.

സേവന വ്യവസ്ഥയെന്നത് ശമ്പളവും ജോലി നിലനിർത്തലും മാത്രമല്ല

1961ലെ പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം വകുപ്പ് പരിശോധിച്ചാണ് കോടതി നിർണായക വ്യാഖ്യാനം നൽകിയത്. പ്രസവാവധിക്കാലത്ത് ജീവനക്കാരിയുടെ സേവന വ്യവസ്ഥകൾ അവർക്ക് ദോഷകരമാകുന്ന വിധത്തിൽ മാറ്റുന്നതിനെ നിയമം വിലക്കുന്നു. ‘സേവന വ്യവസ്ഥകൾ’ എന്നത് ജോലി നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കലിലും സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ജോലിയുടെ സ്വഭാവം, ഗ്രേഡ്, പദവി, റിപ്പോർട്ടിങ് സംവിധാനം, മേൽനോട്ട ചുമതല, പ്രവർത്തന വിലയിരുത്തൽ, സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിന് പരിഗണിക്കപ്പെടാനുള്ള അവസരം എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും.

തൊഴിലുടമ 10 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണം

രാഖി ബിഷ്ടിനോട് സ്വീകരിച്ച സമീപനം നിയമപരമായ പ്രസവ സംരക്ഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി തൊഴിലുടമ 10 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണമെന്ന് ഉത്തരവിട്ടു. ഇത് ഏകദേശം നാല് മാസത്തെ ശമ്പളത്തിന് തുല്യമായ തുകയാണെന്ന് കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി. ഇതിനുപുറമേ ഒന്നര ലക്ഷം രൂപ കോടതി ചെലവായും നൽകണം. പ്രസവം ജോലിസ്ഥലത്ത് സ്ത്രീക്ക് അപമാനത്തിനോ പിന്നോട്ടടിക്കോ കാരണമാകാൻ അനുവദിക്കരുതെന്ന ശക്തമായ നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

പ്രസവാവധിക്ക് ശേഷമുള്ള സംരക്ഷണത്തിന് ആറുമാസത്തിനകം ചട്ടങ്ങൾ വേണം

പ്രസവാവധി കഴിഞ്ഞ് ജോലിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന സ്ത്രീകളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് സമഗ്രമായ സംവിധാനം നിലവിലെ പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമത്തിലോ 2020ലെ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂടിലോ വ്യക്തമായി ഇല്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഗർഭകാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജോലിസ്ഥല സൗകര്യങ്ങൾ, പദവി സംരക്ഷണം, തിരിച്ചെത്തുമ്പോഴുള്ള തുല്യത, മുലയൂട്ടുന്നതിനുള്ള സൗകര്യം, പരാതികൾ സമയബന്ധിതമായി പരിഹരിക്കൽ, പരിശോധനാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ, പരോക്ഷമായ പ്രതികാര നടപടികളിൽനിന്നുള്ള സംരക്ഷണം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാൻ കേന്ദ്രസർക്കാർ ചട്ടങ്ങളോ നിർദേശങ്ങളോ തയ്യാറാക്കണം. ആറുമാസത്തിനകം നടപടി പൂർത്തിയാക്കാനാണ് നിർദേശം.

പ്രസവാവധി കരിയറിന് തിരിച്ചടിയാകരുതെന്ന സംരക്ഷണം ശക്തമാക്കി

ഈ വിധിയുടെ പ്രധാന മാറ്റം പ്രസവാവധിക്കുള്ള നിയമസംരക്ഷണം ജോലി നിലനിർത്തുന്നതിലും ശമ്പളം ലഭിക്കുന്നതിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയതാണ്. സ്ത്രീയുടെ പദവി, ചുമതല, അധികാരം, കരിയർ വളർച്ച എന്നിവയ്ക്കും സംരക്ഷണമുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യാഖ്യാനിച്ചു. അതേസമയം പ്രസവശേഷമുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് ജീവനക്കാരിക്ക് തന്നെ ജോലി സമയം, സ്ഥലം, ചുമതല എന്നിവയിൽ മാറ്റം ആവശ്യപ്പെടാമെന്നും അത്തരം അപേക്ഷ തൊഴിലുടമ പരിഗണിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കേന്ദ്രം ആറുമാസത്തിനകം പുതിയ സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂട് തയ്യാറാക്കണമെന്ന നിർദേശം നടപ്പാകുന്നതോടെ പ്രസവാവധിക്ക് ശേഷമുള്ള ജോലിത്തിരിച്ചുവരവിന് കൂടുതൽ വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ രൂപപ്പെടും.