29 സെപ്റ്റംബർ 2026
ഒരു വശത്ത് വയറുനിറയ്ക്കാൻ ഭക്ഷണമില്ലാത്ത മനുഷ്യർ. മറുവശത്ത് വയലിൽ വിളഞ്ഞതുമുതൽ നമ്മുടെ ഊണുമേശയിലെത്തിയ ഭക്ഷണം വരെ വഴിയിലെവിടെയൊക്കെയോ നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ഈ വൈരുധ്യമാണ് സെപ്റ്റംബർ 29-ലെ International Day of Awareness of Food Loss and Waste ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യം: മനുഷ്യൻ ഇത്രയും ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, എന്തുകൊണ്ട് ഇത്രയധികം മനുഷ്യർ ഇപ്പോഴും വിശക്കുന്നു?
ഒരു ലോകദിനത്തിലേക്ക് നയിച്ച 130 കോടി ടൺ
ഇന്നത്തെ പ്രസ്ഥാനത്തിന് വലിയൊരു വഴിത്തിരിവായത് 2011-ലെ FAO പഠനമാണ്. അന്ന് ലോകത്ത് മനുഷ്യർക്ക് ഭക്ഷിക്കാനായി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിന്റെ ഏകദേശം മൂന്നിലൊന്ന് — 130 കോടി ടൺ — വർഷംതോറും നഷ്ടപ്പെടുകയോ പാഴാക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതായി കണക്കാക്കി. അതേ വർഷം Düsseldorf-ൽ നടന്ന SAVE FOOD കോൺഗ്രസും വിഷയം ആഗോള ചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
2015-ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ Sustainable Development Goal 12.3 വന്നു: 2030-ഓടെ retail-ഉം consumer തലത്തിലുമുള്ള ആളോഹരി food waste പകുതിയാക്കുകയും supply chain-ലെ food loss കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുക.
2019 ഡിസംബർ 19-ന് UN General Assembly Resolution 74/209 പാസാക്കി സെപ്റ്റംബർ 29 ഔദ്യോഗിക ദിനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. FAO-യോട് UNEP-നൊപ്പം ദിനാചരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആദ്യ ദിനാചരണം 2020-ലായിരുന്നു. ഒരൊറ്റ വ്യക്തിയുടെ ആശയത്തിൽനിന്നല്ല, വർഷങ്ങളായുള്ള FAO–UN–SDG പ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്നാണ് ഈ ദിനം രൂപപ്പെട്ടത്.
2026-ലെ ദിനാചരണം “Transformative Potential of Reducing Food Loss and Waste” എന്ന ആശയത്തിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, പ്രകൃതിവിഭവ സംരക്ഷണം, കാലാവസ്ഥ, സാമ്പത്തിക വളർച്ച — നാലിനെയും ഒരുമിച്ച് സ്പർശിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണിതെന്ന് FAO പറയുന്നു.
വയലിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് വേറെ; വീട്ടിലെ ബക്കറ്റിൽ വീഴുന്നത് വേറെ
ഇവിടെ രണ്ട് വാക്കുകൾ വേർതിരിക്കണം.
വിളവെടുപ്പ്, കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, സംഭരണം, ഗതാഗതം, സംസ്കരണം തുടങ്ങിയ ഘട്ടങ്ങളിൽ retail-ന് മുമ്പ് നഷ്ടപ്പെടുന്നതാണ് food loss. കടകളിലും ഹോട്ടലുകളിലും വീടുകളിലും ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് food waste.
ഇന്ത്യയിൽ രണ്ടും വലുതാണ്.
കേന്ദ്ര ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ മന്ത്രാലയത്തിനുവേണ്ടി NABCONS നടത്തിയ 2022 പഠനം 54 വിളകളും കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളും പരിശോധിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ post-harvest loss ഏകദേശം 6.89 കോടി metric tonnes; സാമ്പത്തിക നഷ്ടം ഏകദേശം ₹1.53 ലക്ഷം കോടി. വിളയനുസരിച്ച് നഷ്ടശതമാനം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് കരിമ്പിൽ 7.33%, തേങ്ങയിൽ 3.86%, കശുവണ്ടിയിൽ 3.72%, അടയ്ക്കയിൽ 4.41% എന്നിങ്ങനെയാണ് പഠനത്തിലെ കണക്കുകൾ. അതിനാൽ “ഇന്ത്യയുടെ മൊത്തം കാർഷികോൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഇത്ര ശതമാനം” എന്ന ഒറ്റ ശതമാനം പറയുന്നത് തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കും.
അടുക്കളയിൽനിന്ന് വർഷം 7.82 കോടി ടൺ
വയലിലെ നഷ്ടത്തിനു ശേഷമാണ് അടുത്ത ഞെട്ടിക്കുന്ന കണക്ക്.
UNEP Food Waste Index Report 2024 പ്രകാരം ഇന്ത്യൻ വീടുകളിൽ ഒരാൾ വർഷത്തിൽ ശരാശരി 55 കിലോഗ്രാം food waste സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രാജ്യത്താകെ അത് ഏകദേശം 7.82 കോടി ടൺ. UNEP ഈ estimate-ന് “medium confidence” ആണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന മുന്നറിയിപ്പുണ്ട്. ഈ 7.82 കോടി ടണ്ണും കഴിക്കാവുന്ന നല്ല ഭക്ഷണം മാത്രമല്ല; Food Waste Index-ന്റെ അളവിൽ edible-ഉം inedible-ഉമായ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടാം. അതിനാൽ ഇത്രയും ഭക്ഷണം നേരിട്ട് വിശക്കുന്നവർക്ക് കൊടുക്കാമായിരുന്നു എന്ന് കണക്കാക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
എന്നാൽ WRI India നടത്തിയ ഒരു താരതമ്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ household food-waste അളവ് ഏകദേശം 37.7 കോടി മനുഷ്യരുടെ വാർഷിക ഭക്ഷ്യാവശ്യവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്നത്ര വലിയ അളവാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അത് “37.7 കോടി പേരെ തീർച്ചയായും ഭക്ഷിപ്പിക്കാം” എന്ന നേരിട്ടുള്ള rescue estimate അല്ല; പ്രശ്നത്തിന്റെ വലുപ്പം മനസ്സിലാക്കാനുള്ള താരതമ്യമാണ്.
കേരളത്തിലെ നമ്മുടെ ബക്കറ്റിൽ എത്ര?
കേരളത്തിന് മുഴുവൻ ബാധകമായ, പുതിയ, edible-food-waste ശതമാനം നൽകുന്ന ശക്തമായ statewide പഠനം കണ്ടെത്താനായില്ല.
എന്നാൽ UNEP 2024 appendix-ൽ തിരുവനന്തപുരം സംബന്ധിച്ച ഒരു datapoint ഒരാൾക്ക് വർഷം 44 കിലോഗ്രാം household food waste എന്നാണ്. ഇത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ശരാശരിയായി ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല.
കേരള സർക്കാരിന്റെ Department of Economics and Statistics 2014–15-ൽ നടത്തിയ Kasaragod–Kottayam പഠനത്തിൽ ഒരു വീട്ടിൽ ദിവസേന ശരാശരി food/kitchen waste കാസർഗോഡിൽ 0.502 kg, കോട്ടയത്ത് 0.605 kg എന്നായിരുന്നു. പക്ഷേ അതിൽ ഭക്ഷിക്കാവുന്ന ഭക്ഷണവും തൊലി, എല്ല് തുടങ്ങിയ ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത kitchen waste-ഉം വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് കേരളത്തിൽ “ഇത്ര ശതമാനം ഭക്ഷണം പാഴാക്കുന്നു” എന്ന നിഗമനത്തിന് ഈ കണക്ക് മതിയാകില്ല.
ബക്കറ്റിലേക്കല്ല — മറ്റൊരു വയറ്റിലേക്കോ മറ്റൊരു ഉപയോഗത്തിലേക്കോ
മിച്ചഭക്ഷണത്തിന്റെ ആദ്യ പരിഹാരം compost അല്ല. അത് പാഴാകാതിരിക്കുക എന്നതാണ്.
അടുത്തത് സുരക്ഷിതവും ഭക്ഷ്യയോഗ്യവുമായ surplus മനുഷ്യർക്ക് പുനർവിതരണം ചെയ്യുക. ഇന്ത്യയിൽ FSSAIയുടെ Save Food, Share Food സംവിധാനവും Surplus Food Regulations-ഉം ഇതിനുള്ള ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നു.
മനുഷ്യർക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാത്തത് സുരക്ഷിതമാണെങ്കിൽ മൃഗങ്ങളുടെ തീറ്റയാക്കാം. അതിനു ശേഷമാണ് anaerobic digestion വഴി biogas/energy, compost തുടങ്ങിയ വഴികൾ. FAOയുടെ food-use-not-waste hierarchy-യും ഈ മുൻഗണനാക്രമമാണ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.
2025-ലെ ഒരു വലിയ പഠനത്തിൽ food waste landfill-ലേക്ക് അയക്കുന്നതിനുപകരം composting, anaerobic digestion, animal feed എന്നിവയിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ ഓരോ ടൺ food waste-നും ഏകദേശം ഒരു ടൺ CO₂-equivalent വരെ emissions കുറയ്ക്കാനുള്ള സാധ്യത കണ്ടെത്തി.
ഭക്ഷണം പോരാത്തതാണോ, എത്താത്തതാണോ?
2024-ൽ ലോകത്ത് ഏകദേശം 67.3 കോടി മനുഷ്യർ പട്ടിണി അനുഭവിച്ചു — ലോകജനസംഖ്യയുടെ 8.2 ശതമാനം.
അതേസമയം FAOയുടെ പഴയ ആഗോള കണക്കിൽ നഷ്ടപ്പെടുകയും പാഴാകുകയും ചെയ്ത ഭക്ഷണം സിദ്ധാന്തപരമായി 200 കോടി ആളുകൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാൻ തുല്യമായിരുന്നു. പുതിയ രീതികളിലുള്ള FAO കണക്കിൽ food loss-and-waste കുറച്ചാൽ 126 കോടി വിശക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കാവശ്യമായത്ര ഭക്ഷ്യലഭ്യതയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്ന നേട്ടം ഉണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.
പക്ഷേ ഭക്ഷണം രക്ഷിച്ചാൽ മാത്രം പട്ടിണി അവസാനിക്കില്ല. ദാരിദ്ര്യം, യുദ്ധം, വിലക്കയറ്റം, വിതരണസംവിധാനം, വാങ്ങാനുള്ള ശേഷി എന്നിവയും പട്ടിണിയുടെ കാരണങ്ങളാണ്.
അതുകൊണ്ടാണ് സെപ്റ്റംബർ 29 പറയുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യം: ലോകത്തിന് കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ പ്രധാനമാണ്, ഇതിനകം ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ച ഭക്ഷണം നഷ്ടപ്പെടാതെ മനുഷ്യരിലെത്തിക്കുന്നതും.
Sources
- United Nations — Resolution 74/209
- FAO — International Day of Awareness of Food Loss and Waste 2026
- FAO — Global Food Losses and Food Waste
- UNEP — Food Waste Index Report 2024
- UNEP — Food Waste Index Report 2024: India Data
- Ministry of Food Processing Industries — Study to Determine Post-Harvest Losses of Agri Produces in India
- Kerala Department of Economics & Statistics — Waste Management and Disposal Survey 2014–15
- FAO — Food Use, Not Waste Hierarchy
- FAO — State of Food Security and Nutrition in the World 2025 findings
- Government of India — Rajya Sabha: Food Wastage in the Country
