സോണിയയുടെ ഓർമക്കുറിപ്പിലൂടെ വീണ്ടും ചർച്ചയിൽ
ഇന്ത്യയുടെ പതിമൂന്നാമത് രാഷ്ട്രപതി പ്രണബ് മുഖർജിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിക്കാതെ പോയ പ്രധാനമന്ത്രിപദവും വീണ്ടും ചർച്ചയാകുന്നു. സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ‘ബിലോങ്ങിങ്: എ ജേണി ഓഫ് ലവ്’ എന്ന ഓർമക്കുറിപ്പിലെ പരാമർശങ്ങളാണ് ഇതിന് പശ്ചാത്തലം. രണ്ടാം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് നേതൃത്വമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് പ്രണബ് സൂചന നൽകിയിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിവരണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ലേഖനം വിലയിരുത്തുന്നത്.
രാഷ്ട്രീയക്കാർക്കിടയിൽ ‘പ്രണബ് ബാബു’ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം, പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ കഴിയുമായിരുന്ന നേതാവെന്ന നിലയിലും ഓർമിക്കപ്പെടുമെന്നാണ് ലേഖനത്തിന്റെ നിരീക്ഷണം. ആ പദവി ലഭിക്കാതെ വന്നതോടെ ഒടുവിൽ റെയ്സിന കുന്നിലെ രാഷ്ട്രപതിഭവനിലേക്ക് രാജ്യത്തിന്റെ പ്രഥമപൗരനായി അദ്ദേഹം എത്തി. രണ്ടാം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ കാലാവധിയുടെ മധ്യത്തിൽ നടന്ന സംഭാഷണത്തിൽ, നേതൃത്വത്തിൽ മാറ്റത്തിന് സമയമായെന്ന് പ്രണബ് സൂചിപ്പിച്ചതായി സോണിയ ഓർക്കുന്നു. മൻമോഹൻ സിങ്ങിന് പകരം താൻ ചുമതലയേൽക്കണമെന്ന പരോക്ഷ നിർദേശമായി ഇത് വായിക്കപ്പെട്ടുവെന്നാണ് ലേഖനം പറയുന്നത്. അഭിപ്രായ സർവേകളിൽ കോൺഗ്രസിനെതിരായ ജനവികാരം പ്രതിഫലിക്കുകയും പ്രമുഖ വ്യവസായികൾ സർക്കാരിനെതിരെ ‘നയസ്തംഭനം’ ആരോപിക്കുകയും ചെയ്ത കാലമായിരുന്നു അത്.
അധികാരത്തിന്റെ വഴികൾ അറിഞ്ഞ നേതാവ്
സാമ്പത്തികകാര്യങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള നേതാവും നയതന്ത്രജ്ഞനും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിലെ വിദഗ്ധനുമായാണ് ലേഖനം പ്രണബിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. നയതന്ത്രജ്ഞനായ മെറ്റർനിക്കിനെപ്പോലെ സോവിയറ്റ് റഷ്യയുമായും അമേരിക്കയുമായും ബന്ധം സന്തുലിതമാക്കി ഇന്ത്യയുടെ താൽപര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞുവെന്നും വിലയിരുത്തുന്നു. ദേശീയ താൽപര്യങ്ങൾക്കായി രാഷ്ട്രീയ ധാരണകളുണ്ടാക്കുന്നതിലെ കഴിവിനൊപ്പം, ആവശ്യമെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വസ്തത വിലയ്ക്കുവാങ്ങാനും മടിക്കാത്ത നേതാവായിരുന്നുവെന്ന വിമർശനാത്മക പരാമർശവും ലേഖനത്തിലുണ്ട്.
ഇന്ദിര ഗാന്ധിയുടെ കാലം, രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിലേക്കുള്ള പ്രക്ഷുബ്ധമായ മാറ്റം, തൊണ്ണൂറുകളിലെ മുന്നണിരാഷ്ട്രീയം, മൻമോഹൻ സിങ്ങിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുപിഎ സർക്കാരുകളുടെ പത്തുവർഷം എന്നിവയിലൂടെ നീണ്ടതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം. ധനകാര്യം, പ്രതിരോധം, വിദേശകാര്യം, വാണിജ്യം എന്നീ വകുപ്പുകൾ അദ്ദേഹം കൈകാര്യം ചെയ്തു. ആഭ്യന്തരവും വിദേശവുമായ നിർണായക തീരുമാനങ്ങൾ രാജ്യം നേരിട്ട ഘട്ടങ്ങളിലായിരുന്നു പല ചുമതലകളും. മുന്നണികൾ രൂപപ്പെടുന്നതും തകരുന്നതും ഉദ്യോഗസ്ഥസംവിധാനം പ്രവർത്തിക്കുന്നതും വിരുദ്ധ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നതും അദ്ദേഹത്തിന് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. ജനക്കൂട്ടങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നതും ടെലിവിഷൻ സാന്നിധ്യവും വ്യക്തിപ്രഭാവവും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നേടിയപ്പോൾ, അറിവ്, ഓർമശക്തി, ചർച്ചാശേഷി, ഭരണസംവിധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ എന്നിവയിലായിരുന്നു പ്രണബിന്റെ കരുത്ത്.
മൂന്നുതവണ ഉയർന്ന പ്രധാനമന്ത്രിപദത്തിന്റെ സാധ്യത
1984 ഒക്ടോബറിൽ ഇന്ദിര ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ട ദിവസം, പുതിയ പ്രധാനമന്ത്രിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കോൺഗ്രസ് നിയമസഭാകക്ഷി ഉടൻ യോഗം ചേരുമെന്ന് പ്രണബ് കൊൽക്കത്ത വിമാനത്താവളത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞതായി ലേഖനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അധികാരത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ശ്രമമായിരിക്കാം അതെന്നാണ് ലേഖകന്റെ വ്യാഖ്യാനം. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ രാജീവ് ഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. തുടർന്ന് പ്രണബ് അധികാരത്തിൽനിന്നും കോൺഗ്രസിൽനിന്നും ക്രമേണ അകന്നു. ചെറിയൊരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷി രൂപീകരിച്ച അദ്ദേഹം, രാജീവിന്റെ വധത്തിനുശേഷം പഴയ സുഹൃത്തായ പി.വി. നരസിംഹറാവു പ്രധാനമന്ത്രിയായപ്പോഴാണ് ഡൽഹിയിലെ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയത്.
ജനതാദളും ബിജെപിയും നയിച്ച മുന്നണികൾക്ക് ശേഷം 2004ൽ കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. സോണിയ പ്രധാനമന്ത്രിപദം നിരസിച്ചപ്പോൾ പകരക്കാരനായി തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷിച്ചതെന്ന് പ്രണബ് തന്റെ ‘ദ കോയലിഷൻ ഇയേഴ്സ്’ എന്ന ഓർമക്കുറിപ്പിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മറ്റൊന്നായിരുന്നു. 2010ലും നേതൃത്വമാറ്റത്തിലൂടെ കോൺഗ്രസിന് പുതുജീവൻ നൽകണമെന്ന് പാർട്ടിയിലെ പലരും കരുതിയിരുന്നതായി ലേഖനം പറയുന്നു. സോണിയയുടെ ഓർമക്കുറിപ്പിലെ വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം ആ സാധ്യതയും യാഥാർഥ്യമായില്ല.
രാഷ്ട്രപതിഭവനിലേക്കുള്ള മാറ്റം കോൺഗ്രസിനെ ബാധിച്ചോ
2012ൽ പ്രണബ് രാഷ്ട്രപതിയായി. ആഗോളതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരാളെ രാജ്യത്തിന്റെ ഉന്നതപദവിയിലെത്തിക്കാനുള്ള കോൺഗ്രസിന്റെ ആവശ്യം ഇതിലൂടെ നിറവേറ്റപ്പെട്ടുവെന്നാണ് ലേഖനത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ. അതേസമയം, ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പാർട്ടി ദുർബലപ്പെടാനും ഈ മാറ്റം കാരണമായിരിക്കാമെന്നും ലേഖനം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
പ്രണബിന്റെ പിന്നണിയിലെ രാഷ്ട്രീയ ഏകോപനശേഷി നഷ്ടമായതോടെ മുന്നണിപങ്കാളികളെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലും സംസ്ഥാന നേതാക്കളുമായി ഇടപെടുന്നതിലും കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം തുടർച്ചയായി പിഴച്ചുവെന്നാണ് വിമർശനം. ഒരു നയപ്രതിസന്ധിയിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് പാർട്ടി നീങ്ങിയെന്നും ലേഖനം വിലയിരുത്തുന്നു.
ചരിത്രത്തിൽ ഉത്തരം കിട്ടാതെ ശേഷിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
പ്രണബ് പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്നെങ്കിൽ കോൺഗ്രസിന് അഞ്ചോ പത്തോ വർഷംകൂടി അധികാരത്തിൽ തുടരാനാകുമായിരുന്നോ? വടക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പാർട്ടിക്കുണ്ടായ തകർച്ച തടയാനാകുമായിരുന്നോ? രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക വിശകലനക്കാർക്കും ഉറപ്പോടെ മറുപടി നൽകാനാകാത്ത ചോദ്യങ്ങളാണിവയെന്ന് ലേഖനം പറയുന്നു.
സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷനായി തുടർന്നിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഐക്യം നിലനിൽക്കുമായിരുന്നോ എന്ന ചരിത്രചോദ്യത്തോടാണ് ലേഖനം ഈ സാധ്യതകളെ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത്. അധികാരത്തിലേക്കുള്ള പിൻഗാമിയെ തീരുമാനിക്കുന്നത് യോഗ്യതകൾക്കൊപ്പം അധികാരഘടനയിലെ ബന്ധങ്ങളും കണക്കുകൂട്ടലുകളും കൂടിയാണെന്ന് പ്രണബിന്റെ ജീവിതം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യം ചിലപ്പോൾ പരീക്ഷിക്കാതെ വിടുന്ന സാധ്യതകളുടെ പ്രതിഫലനമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ നിലനിൽക്കുമെന്നാണ് ലേഖനത്തിന്റെ നിരീക്ഷണം.