മുംബൈ, 2026 നവംബർ 04 –

ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമപ്രകാരം മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതി അനുവദിച്ച ജീവനാംശത്തിലും വീട്ടുവാടകയിലും മാറ്റം വരുത്താനുള്ള അപേക്ഷകൾ പരിഗണിക്കാൻ കുടുംബകോടതിക്ക് അധികാരമില്ലെന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി. 2005ലെ ഗാർഹിക പീഡനത്തിൽനിന്ന് സ്ത്രീകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള നിയമത്തിലെ 25(2) വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷകളാണ് കുടുംബകോടതിക്ക് പരിഗണിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. ജസ്റ്റിസ് ഗൗരി ഗോഡ്സെയാണ് നിർണായക ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ ഭർത്താവ് സമർപ്പിച്ച ജീവനാംശ പരിഷ്കരണ അപേക്ഷ കുടുംബകോടതിയിലേക്ക് മാറ്റണമെന്ന ഭാര്യയുടെ ഹർജി പരിഗണിക്കുകയായിരുന്നു കോടതി. കുടുംബകോടതിക്ക് അധികാരമില്ലാത്ത കേസ് അവിടേക്ക് മാറ്റാൻ സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ഉപയോഗിക്കാനാവില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയ ഹൈക്കോടതി ഹർജി തള്ളി.

ജീവനാംശത്തിലും വീട്ടുവാടകയിലും മാറ്റം ആവശ്യപ്പെട്ട് ഭർത്താവ്

ദീപിക ജിമേഷ് റാണാവത്തും ജിമേഷ് മഹേന്ദ്ര റാണാവത്തും തമ്മിലുള്ള കുടുംബതർക്കമാണ് കേസിന് അടിസ്ഥാനം. ഭർത്താവിനെതിരെ ഭാര്യ നേരത്തെ ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമപ്രകാരം മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയെ സമീപിച്ചിരുന്നു. തുടർന്ന് ഭാര്യയ്ക്കും മകൾക്കും ജീവനാംശം നൽകാൻ കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. പിന്നീട് സെഷൻസ് കോടതി ജീവനാംശത്തുക വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാറ്റമുണ്ടായെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ജീവനാംശത്തിലും വീട്ടുവാടകയിലും പരിഷ്കരണം ആവശ്യപ്പെട്ട് ഭർത്താവ് അന്ധേരിയിലെ മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ അപേക്ഷ നൽകി. ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമത്തിലെ 25(2) വകുപ്പ് പ്രകാരമായിരുന്നു അപേക്ഷ.

കേസ് കുടുംബകോടതിയിലേക്ക് മാറ്റണമെന്ന് ഭാര്യ

ഭർത്താവിന്റെ അപേക്ഷ മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽനിന്ന് കുടുംബകോടതിയിലേക്ക് മാറ്റണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടാണ് ഭാര്യ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 24-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമായിരുന്നു ഹർജി. ഇരുവരുടെയും വിവാഹമോചനക്കേസ്, ദാമ്പത്യബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുള്ള ഹർജി, ജീവനാംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എതിർഹർജി എന്നിവ കുടുംബകോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഇതേ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തെളിവുകളാണ് രണ്ട് കോടതികളിലും പരിശോധിക്കേണ്ടതെന്ന് ഭാര്യ വാദിച്ചു. അതിനാൽ എല്ലാ കേസുകളും ഒരേ കോടതിയിൽ പരിഗണിക്കുന്നത് കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമാകുമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം.

രണ്ട് കോടതികളിൽ ഹാജരാകുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടെന്ന് വാദം

മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിലും കുടുംബകോടതിയിലും ഒരേസമയം ഹാജരാകേണ്ടിവരുന്നത് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കുന്നതായി ഭാര്യ കോടതിയെ അറിയിച്ചു. രണ്ട് കേസുകളും നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ പൂർത്തിയാക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി നേരത്തെ നിർദേശിച്ചിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വ്യത്യസ്ത ദിവസങ്ങളിൽ രണ്ട് കോടതികളിൽ ഹാജരാകുന്നത് പ്രയാസകരമാണെന്നായിരുന്നു വാദം. ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമത്തിലെ 26-ാം വകുപ്പ് കുടുംബകോടതിക്കും വിവിധ ആശ്വാസനടപടികൾ അനുവദിക്കാൻ അധികാരം നൽകുന്നുണ്ടെന്നും ഭാര്യ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അതിനാൽ ഭർത്താവിന്റെ ജീവനാംശ പരിഷ്കരണ അപേക്ഷയും കുടുംബകോടതിയിലേക്ക് മാറ്റാമെന്നായിരുന്നു അവരുടെ നിലപാട്.

അസൗകര്യം മാത്രം കേസ് മാറ്റാൻ കാരണമല്ലെന്ന് കോടതി

ഭാര്യ ഉന്നയിച്ച അസൗകര്യം മാത്രം പരിഗണിച്ച് കേസ് മാറ്റാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. രണ്ട് കോടതികളും ഭാര്യയുടെ താമസസ്ഥലത്തുനിന്ന് ഏറെ അകലെയല്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൂടാതെ, ബന്ധപ്പെട്ട കക്ഷികളെ കേട്ടശേഷമാണ് രണ്ട് കേസുകളും നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ തീർപ്പാക്കാൻ നേരത്തെ നിർദേശം നൽകിയതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുടുംബകോടതിയിലെ കേസുകളും മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിലെ ജീവനാംശ പരിഷ്കരണ അപേക്ഷയും പരിഗണിക്കേണ്ട നിയമപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണെന്നും ജസ്റ്റിസ് ഗൗരി ഗോഡ്സെ നിരീക്ഷിച്ചു.

ഗാർഹിക പീഡന നിയമത്തിലെ 26-ാം വകുപ്പ് വിശദീകരിച്ച് ഹൈക്കോടതി

ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമത്തിലെ 26-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം 18 മുതൽ 22 വരെയുള്ള വകുപ്പുകളിലെ ആശ്വാസനടപടികൾ സിവിൽ കോടതികളിലും കുടുംബകോടതികളിലും ആവശ്യപ്പെടാൻ കഴിയും. സംരക്ഷണ ഉത്തരവ്, താമസാവകാശം, സാമ്പത്തിക സഹായം, കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം, നഷ്ടപരിഹാരം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളാണ് ഈ വകുപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ അധികാരം മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതി നേരത്തെ പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവുകൾ 25-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പരിഷ്കരിക്കാനുള്ള അധികാരമായി കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. നിയമത്തിലെ 26-ാം വകുപ്പ് അധിക സഹായം തേടാനുള്ള വ്യവസ്ഥ മാത്രമാണെന്നും മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ പ്രത്യേക അധികാരങ്ങൾ കുടുംബകോടതിക്ക് കൈമാറുന്നില്ലെന്നും കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

കുടുംബകോടതി നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകളും പരിശോധിച്ചു

1984ലെ കുടുംബകോടതി നിയമത്തിലെ ഏഴ്, എട്ട് വകുപ്പുകളും ഹൈക്കോടതി പരിശോധിച്ചു. ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമപ്രകാരം മജിസ്ട്രേറ്റിന് നൽകിയ പ്രത്യേക അധികാരങ്ങൾ കുടുംബകോടതിക്ക് അനുവദിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഈ വകുപ്പുകളിൽ നിയമനിർമാണസഭ ഭേദഗതി വരുത്തിയിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. ഗാർഹിക പീഡന നിയമത്തിലെ 25-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷ പരിഗണിക്കാൻ കുടുംബകോടതിക്ക് പ്രത്യേക അധികാരം നൽകിയിട്ടില്ല. അതിനാൽ സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 24-ാം വകുപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് കേസ് അവിടേക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഭാര്യയുടെ ഹർജി തള്ളി ഹൈക്കോടതി

ദീപിക ജിമേഷ് റാണാവത്ത് വേഴ്സസ് ജിമേഷ് മഹേന്ദ്ര റാണാവത്ത് എന്ന കേസിലാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവ്. 2026ലെ മിസലേനിയസ് സിവിൽ അപേക്ഷ നമ്പർ 272 ആണ് പരിഗണിച്ചത്. കുടുംബകോടതിക്ക് നിയമപരമായി പരിഗണിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു അപേക്ഷ അവിടേക്ക് മാറ്റാൻ കോടതിയുടെ വിവേചനാധികാരം ഉപയോഗിക്കാനാവില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ഗൗരി ഗോഡ്സെ വ്യക്തമാക്കി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഭാര്യ സമർപ്പിച്ച കേസ് മാറ്റാനുള്ള അപേക്ഷ തള്ളി. ഗാർഹിക പീഡന നിയമത്തിലെ 25(2) വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള ജീവനാംശ പരിഷ്കരണ അപേക്ഷ മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽതന്നെ തുടരേണ്ടിവരും. ഗാർഹിക പീഡന കേസുകളിലെ ജീവനാംശ ഉത്തരവുകളുടെ പരിഷ്കരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരപരിധി വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ് വിധി.