ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 25 –

ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംവരണം അവസാനിപ്പിച്ച് സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി മാത്രം മാനദണ്ഡമാക്കണമെന്ന ആവശ്യവുമായി ജന്തർമന്തറിൽ അടുത്തിടെ നടന്ന പ്രക്ഷോഭം വീണ്ടും ഒരു പഴയ ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തുന്നത്: ഇന്ത്യയിൽ സംവരണം എന്തിനാണ് തുടങ്ങിയത്, അത് ഇന്ന് നിയമപരമായി എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, ഇനി അത് പൂർണമായി എടുത്തുകളയാൻ കഴിയുമോ? ‘സംവരണം നിർത്തുക’ എന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന ആവശ്യം സാമ്പത്തിക പിന്നാക്കാവസ്ഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സർക്കാർ സഹായവും വിദ്യാഭ്യാസ, തൊഴിൽ അവസരങ്ങളിലെ അനുകൂല നടപടികളും നൽകണമെന്നാണ്. സംവരണ നയത്തെക്കുറിച്ച് സമഗ്രമായ അവലോകനവും ആവശ്യപ്പെട്ടു.

സംവരണം തുടങ്ങിയത് ഒരു ദിവസത്തെ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനം ആയിരുന്നില്ല

ഭരണഘടനയുടെ 15(4), 16(4) വകുപ്പുകളാണ് സാമൂഹികമായും വിദ്യാഭ്യാസപരമായും പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെ പുരോഗതിക്കായി പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥകൾക്കും സർക്കാർ ജോലികളിലെ സംവരണത്തിനും ഭരണഘടനാപരമായ അടിത്തറ നൽകിയത്. ആർട്ടിക്കിൾ 15(4) എന്നത്, സാമൂഹികമായും വിദ്യാഭ്യാസപരമായും പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന വിഭാഗങ്ങളുടെയും പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങളുടെയും പുരോഗതിക്കായി സർക്കാർ പ്രത്യേക നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാൻ ഭരണഘടന അനുവദിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയാണ്. ആർട്ടിക്കിൾ 16(4) എന്നത്, സർക്കാർ സർവീസിൽ വേണ്ടത്ര പ്രാതിനിധ്യം ലഭിക്കാത്ത പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് സർക്കാർ ജോലികളിലെ നിയമനങ്ങളിൽ സംവരണം നൽകാൻ സംസ്ഥാനത്തിന് കഴിയുമെന്ന് പറയുന്ന വ്യവസ്ഥയാണ്. 1951ലെ ഒന്നാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് 15(4) ചേർത്തത്. പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഭരണഘടനാപരമായ അംഗീകാരം 341, 342 വകുപ്പുകളിലൂടെയും പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെ കേന്ദ്രപ്പട്ടിക 342എയിലൂടെയും ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ പിന്നിലെ ആശയം ദാരിദ്ര്യം മാത്രം പരിഹരിക്കുക എന്നതായിരുന്നില്ല. നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്ന സാമൂഹിക വിവേചനം, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പിന്നാക്കാവസ്ഥ, പൊതുസേവനങ്ങളിലെ അപര്യാപ്തമായ പ്രാതിനിധ്യം എന്നിവ പരിഹരിച്ച് തുല്യാവസരത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. അതുകൊണ്ടാണ് ഭരണഘടനയിലെ സംവരണ വ്യവസ്ഥകൾക്ക് ജാതിയുടെയും സാമൂഹിക പിന്നാക്കാവസ്ഥയുടെയും പ്രാധാന്യം വന്നത്.

ആരൊക്കെയാണ് എത്ര ശതമാനം?

കേന്ദ്രസർക്കാർ നേരിട്ടുള്ള നിയമനങ്ങളിൽ അഖിലേന്ത്യാ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലവിലുള്ള പ്രധാന സംവരണ വിഹിതം പട്ടികജാതിക്ക് 15 ശതമാനം, പട്ടികവർഗത്തിന് 7.5 ശതമാനം, മറ്റ് പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് 27 ശതമാനം എന്നതാണ്.

2019ലെ 103-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേകമായി 10 ശതമാനം വരെ സംവരണത്തിന് ഭരണഘടനയിൽ 15(6), 16(6) ചേർത്തു. ആർട്ടിക്കിൾ 15(6) സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥകളും സംവരണവും നൽകാൻ സർക്കാരിനെ അനുവദിക്കുന്നു. ആർട്ടിക്കിൾ 16(6) സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് സർക്കാർ ജോലികളിൽ സംവരണം നൽകാൻ അനുവദിക്കുന്നു. പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ, ഒബിസി വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെടാത്ത സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കാണ് ഈ വ്യവസ്ഥ. സുപ്രീംകോടതിയുടെ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് 2022ൽ ഈ ഭേദഗതിയുടെ സാധുത ശരിവച്ചു.

ഒരു കാര്യം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം: 40.5 ശതമാനം ‘പൊതുവിഭാഗത്തിന് മാത്രം’ എന്നർഥമില്ല. സംവരണമില്ലാത്ത സീറ്റുകളിലേക്ക് എല്ലാ വിഭാഗക്കാർക്കും മത്സരിക്കാം.

ചരിത്രത്തിൽ സംവരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടങ്ങൾ പലതുണ്ട്

1990ലെ മണ്ഡൽ കമ്മീഷൻ ശുപാർശ നടപ്പാക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തിനെതിരെ രാജ്യവ്യാപകമായ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭമുണ്ടായി. 2006ൽ കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ഒബിസി സംവരണത്തിനെതിരെയും ശക്തമായ പ്രതിഷേധമുണ്ടായി. പിന്നീട് പട്ടീദാർ, ജാട്, മറാത്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ സമുദായങ്ങൾ സംവരണം ഒഴിവാക്കണമെന്നല്ല, തങ്ങൾക്കും സംവരണം വേണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടാണ് വലിയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ നടത്തിയത്. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ സംവരണ രാഷ്ട്രീയം രണ്ട് വിരുദ്ധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ചരിത്രമാണ്: ചിലർ സംവരണം കുറയ്ക്കുകയോ അവസാനിപ്പിക്കുകയോ ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റുചിലർ അതിന്റെ പരിധിയിൽ തങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. മണ്ഡൽ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ചരിത്രവും അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളും വ്യാപകമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ജന്തർമന്തറിലെ ആവശ്യം എന്താണ്?

പുതിയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ പ്രധാനമായും ജാതിക്ക് പകരം സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി സർക്കാർ സഹായത്തിന്റെയും അനുകൂല നടപടികളുടെയും മാനദണ്ഡമാക്കണമെന്നാണ് ആവശ്യം. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും സർക്കാർ ജോലിയിലും കഴിവിനും സാമ്പത്തിക പിന്നാക്കാവസ്ഥയ്ക്കും മുൻഗണന നൽകുക, സംവരണനയത്തിന്റെ എട്ട് പതിറ്റാണ്ടിന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് സർക്കാർ ധവളപത്രം പുറത്തിറക്കുക, ക്രീമി ലെയർ വ്യവസ്ഥ ശക്തമാക്കുക തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളും ഉയർന്നു.

ഇവിടെ ഒരു വലിയ നിയമപ്രശ്നമുണ്ട്. ‘സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം’ എന്ന മാനദണ്ഡം ഭരണഘടനയ്ക്ക് അന്യമായ ആശയമല്ല. 103-ാം ഭേദഗതിയിലൂടെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക സംവരണം തന്നെ ഭരണഘടന അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ, സാമൂഹിക-വിദ്യാഭ്യാസ പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള നിലവിലെ സംവരണം സ്വമേധയാ ഇല്ലാതാകുന്നില്ല.

അപ്പോൾ ജാതി സംവരണം നാളെ തന്നെ എടുത്തുകളയാമോ?

ഇവിടെയാണ് പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യം നിയമത്തിന്റെ മതിലിൽ തട്ടുന്നത്. 15(4), 16(4) എന്നിവ സംസ്ഥാനം നിർബന്ധമായും സംവരണം നൽകണം എന്ന് പറയുന്ന വകുപ്പുകളല്ല; പ്രത്യേക നടപടികളും സംവരണവും ഏർപ്പെടുത്താൻ സർക്കാരിന് ഭരണഘടന നൽകുന്ന അധികാരമാണ് ഇവ. അതേസമയം നിലവിലെ കേന്ദ്ര സംവരണ സംവിധാനം ഭരണഘടനാ വ്യവസ്ഥകൾ, പട്ടികകൾ, നിയമങ്ങൾ, സർക്കാർ ഉത്തരവുകൾ, സുപ്രീംകോടതി വിധികൾ എന്നിവയുടെ കൂട്ടായ ഫലമാണ്.

പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ലോക്സഭയിലും നിയമസഭകളിലും സീറ്റുകൾ സംവരിക്കുന്ന 330, 332 വകുപ്പുകൾ വേറിട്ട ഭരണഘടനാ വ്യവസ്ഥകളാണ്. ആർട്ടിക്കിൾ 330 ലോക്സഭയിലെ പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ സീറ്റുകളുടെ സംവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ആർട്ടിക്കിൾ 332 സംസ്ഥാന നിയമസഭകളിലെ പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ സീറ്റുകളുടെ സംവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അവ അവസാനിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ ഭരണഘടനാപരമായ മാറ്റം ആവശ്യമായി വരും.

അതുകൊണ്ട് ഒരു സർക്കാർ ഉത്തരവിലൂടെ മുഴുവൻ ജാതി സംവരണവും ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഏത് മേഖലയിലെ സംവരണം മാറ്റുന്നു എന്നതനുസരിച്ച് നിയമഭേദഗതിയും ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയും ആവശ്യമായി വരും. അതേസമയം സംവരണം ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വതന്ത്രമായ മൗലികാവകാശമല്ലെന്നും, സംവരണം നൽകുന്നത് സംസ്ഥാനത്തിന് നിർബന്ധിത കടമയല്ലെന്നും സുപ്രീംകോടതി പല വിധികളിലും വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള ഭരണഘടനാ ഘടന മാറ്റാതെ അതിന്റെ പേരിൽ മുഴുവൻ സംവിധാനം ഒറ്റയടിക്ക് ഇല്ലാതാക്കാനും കഴിയില്ല.

സാമ്പത്തിക മാനദണ്ഡം മാത്രം മതിയാകുമോ?

ഇതാണ് യഥാർഥ തർക്കം. ദാരിദ്ര്യം ജാതി നോക്കാതെ ബാധിക്കുന്നുവെന്ന വാദത്തിന് ശക്തിയുണ്ട്. പക്ഷേ ജാതി വിവേചനവും സാമ്പത്തിക ദാരിദ്ര്യവും ഒരേ പ്രശ്നങ്ങളല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഭരണഘടന ഇരുവിധ സമീപനങ്ങൾക്കും വ്യത്യസ്ത ഇടങ്ങൾ നൽകിയിരിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് 10 ശതമാനം വരെ പ്രത്യേക സംവരണം അനുവദിച്ചതും അതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.

അതിനാൽ ജന്തർമന്തറിലെ ആവശ്യം രാഷ്ട്രീയമായി ഉന്നയിക്കാം. പാർലമെന്റിന് നിയമപരമായ മാറ്റങ്ങളും ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികളും കൊണ്ടുവരാനും കഴിയും. പക്ഷേ ‘ജാതി സംവരണം പൂർണമായി നിർത്തി അതിന് പകരം സാമ്പത്തിക സംവരണം മാത്രം’ എന്ന മാറ്റം നിലവിലുള്ള ഭരണഘടനാ ഘടനയിൽ ഒരു സാധാരണ ഭരണനിർദ്ദേശത്തിലൂടെ നടപ്പാക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിന് വലിയ നിയമനിർമാണവും ഭരണഘടനാ പരിശോധനയും നേരിടേണ്ടിവരും.

സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം എന്നത് എന്താണ്?

ഇവിടെയും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാക്കണം. ഇ.ഡബ്ല്യു.എസ് സംവരണം എന്നത് സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന എല്ലാവർക്കുമുള്ള പൊതുസംവരണമല്ല. നിലവിലെ ഭരണഘടനാ വ്യവസ്ഥപ്രകാരം എസ്.സി, എസ്.ടി, ഒ.ബി.സി വിഭാഗങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കാണ് ഈ പ്രത്യേക സംവരണം ബാധകമാകുന്നത്.

അതിനാൽ “ജാതിക്ക് പകരം സാമ്പത്തിക മാനദണ്ഡം കൊണ്ടുവരണം” എന്ന ആവശ്യം നിലവിലുള്ള ഇ.ഡബ്ല്യു.എസ് സംവിധാനത്തേക്കാൾ വളരെ വലിയ മാറ്റമാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

പ്രധാന സ്രോതസുകൾ

Constitution of India, Legislative Department, Government of India: Articles 15, 16, 15(4), 16(4), 15(6), 16(6), 330, 332, 341, 342 and 342A.
Department of Personnel and Training, Government of India: Official reservation policy and central government direct-recruitment percentages for SC, ST and OBC categories.
Supreme Court of India, Janhit Abhiyan v. Union of India: Constitutional validity of the 103rd Amendment and EWS reservation under Articles 15(6) and 16(6).
Supreme Court of India: Constitutional jurisprudence on reservation, equality, creamy layer and the enabling nature of reservation provisions.
Ministry of Social Justice and Empowerment, Government of India: Official information on reservation policy and constitutional safeguards for Scheduled Castes, Scheduled Tribes and Other Backward Classes.