വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഭാര്യയായി പേരുണ്ടെന്നത് വിവാഹത്തിന് അന്തിമ തെളിവല്ല; ഹിന്ദു ആചാരപ്രകാരമുള്ള വിവാഹം തെളിയിക്കണമെന്ന് പട്ന ഹൈക്കോടതി

പട്ന, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 12-

വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഒരാളുടെ ഭാര്യയായി സ്ത്രീയുടെ പേര് രേഖപ്പെടുത്തിയതുകൊണ്ടുമാത്രം നിയമപരമായി സാധുവായ ഹിന്ദു വിവാഹം തെളിയിക്കപ്പെടില്ലെന്ന് പട്ന ഹൈക്കോടതി. വിവാഹം നടന്നുവെന്നത് തർക്കവിഷയമായാൽ ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് ആവശ്യപ്പെടുന്ന ആചാരങ്ങളും ചടങ്ങുകളും പാലിച്ച് വിവാഹം നടന്നതായി അവകാശപ്പെടുന്ന കക്ഷി തെളിയിക്കണമെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ബിബേക് ചൗധരി, ജസ്റ്റിസ് റാണ വിക്രം സിങ് എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി. ദുർഗാവതി ദേവി നൽകിയ അപ്പീൽ തള്ളിയാണ് സചിത ചൗധരി എന്ന സചിതാനന്ദ് യാദവിന്റെ നിയമപരമായ ഭാര്യയല്ലെന്ന കുടുംബകോടതി തീരുമാനം ഹൈക്കോടതി നിലനിർത്തിയത്. ദുർഗാവതി ദേവിക്കായി ബിജയ് ശങ്കർ ചൗബേ, ബിജയ് പ്രകാശ് സിങ് എന്നിവരും സചിത ചൗധരിക്കായി വിജയ് കുമാർ മിശ്രയും ഹാജരായി.

ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരനെ 2002-ൽ വിവാഹം ചെയ്തെന്നായിരുന്നു ദുർഗാവതിയുടെ വാദം

ദുർഗാവതി ദേവി ആദ്യം സചിത ചൗധരിയുടെ മൂത്ത സഹോദരൻ സുരേഷ് ചൗധരിയുടെ ഭാര്യയായിരുന്നു. 1997-ൽ സുരേഷ് മരിച്ചതിനുശേഷം 2002-ലെ ബൈശാഖ മാസത്തിൽ സചിത ചൗധരിയെ വിവാഹം ചെയ്തെന്നാണ് അവർ അവകാശപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് കുടുംബകോടതിയിൽനിന്ന് ജീവനാംശ ഉത്തരവും ദുർഗാവതിക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ തങ്ങൾ തമ്മിൽ വിവാഹം നടന്നിട്ടില്ലെന്നും ദുർഗാവതി തന്റെ നിയമപരമായ ഭാര്യയല്ലെന്നും പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സചിത ചൗധരി പിന്നീട് കേസ് നൽകി. ഹിന്ദു ആചാരങ്ങളും ചടങ്ങുകളും അനുസരിച്ച് വിവാഹം നടന്നതായി തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കുടുംബകോടതി സചിതയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു.

വിവാഹം എവിടെ, എപ്പോൾ, എങ്ങനെ നടന്നുവെന്ന് സാക്ഷികൾക്കും പറയാനായില്ല

നിയമപരമായി സാധുവായ വിവാഹം നടന്നതായി തെളിയിക്കാൻ മതിയായ തെളിവുണ്ടോയെന്നതായിരുന്നു ഹൈക്കോടതിക്ക് മുന്നിലെ പ്രധാന ചോദ്യം. ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് പ്രകാരം ബാധകമായ ആചാരങ്ങളും ചടങ്ങുകളും അനുസരിച്ചായിരിക്കണം ഹിന്ദു വിവാഹമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ആചാരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് സപ്തപദിയെങ്കിൽ ഏഴാമത്തെ ചുവടോടെയാണ് വിവാഹം പൂർത്തിയാകുന്നത്. എന്നാൽ ദുർഗാവതിയുടെ സാക്ഷികളിൽ ആരും വിവാഹം എപ്പോൾ നടന്നുവെന്നോ തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലായിരുന്നുവെന്നോ വ്യക്തമാക്കിയില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് കണ്ടെത്തി.

ദുർഗാവതി തന്നെ വിവാഹത്തിന്റെ കൃത്യമായ തീയതിയോ സ്ഥലമോ നടത്തിയ ചടങ്ങുകളോ വെളിപ്പെടുത്തിയില്ല. വിവാഹച്ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തതായി പറയുന്ന പുരോഹിതന്റെയോ ക്ഷുരകന്റെയോ പേരും വ്യക്തമാക്കിയില്ല. സപ്തപദിയോ സിന്ദൂരദാനമോ നടന്നതായി തെളിവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ആരോപിക്കപ്പെട്ട ഹിന്ദു വിവാഹത്തിന്റെ നിർണായക ഘടകങ്ങളായാണ് ഇവയെ കോടതി വിലയിരുത്തിയത്.

ജീവനാംശ ഉത്തരവ് വിവാഹത്തിന്റെ നിയമസാധുത തീരുമാനിക്കുന്ന തെളിവാകില്ല

നേരത്തെ ലഭിച്ച ജീവനാംശ ഉത്തരവിനെ വിവാഹത്തിന്റെ തെളിവായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന വാദവും ഹൈക്കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല. ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 125-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള നടപടി ജീവനാംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നും വിവാഹത്തിന്റെ നിയമസാധുത അന്തിമമായി തീരുമാനിക്കുന്ന നടപടിയല്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതിനാൽ ആ ഉത്തരവ് മാത്രം ആശ്രയിച്ച് നിയമപരമായി സാധുവായ വിവാഹം നടന്നുവെന്ന് സ്ഥാപിക്കാനാകില്ലെന്ന നിലപാടാണ് ബെഞ്ച് സ്വീകരിച്ചത്.

വോട്ടർപട്ടികയിലെ ഭാര്യ എന്ന രേഖയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് നിർണായക തെളിവുമൂല്യമില്ല

വോട്ടർപട്ടികയിൽ സചിതയുടെ ഭാര്യയായി ദുർഗാവതിയുടെ പേര് രേഖപ്പെടുത്തിയതും വിവാഹം തെളിയിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വോട്ടർപട്ടികയിലെ പേരോ രേഖപ്പെടുത്തലോ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് വിവാഹം നിയമപരമായി നടന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടാനാവില്ല. സാധുവായതും നിലവിലുള്ളതുമായ വിവാഹത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവായി ഇത്തരം രേഖപ്പെടുത്തലിനെ കാണാനാകില്ല. ഹിന്ദു മതാചാരങ്ങളും ചടങ്ങുകളും അനുസരിച്ച് വിവാഹം നടന്നതായി സംശയാതീതമായി പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മറ്റ് തെളിവുകളൊന്നും ഹാജരാക്കിയിട്ടില്ലെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി.

ദുർഗാവതിയുടെ അപ്പീൽ തള്ളി; കുടുംബകോടതിയുടെ പ്രഖ്യാപനം തുടരും

ഹിന്ദു ആചാരങ്ങളും ചടങ്ങുകളും അനുസരിച്ച് സചിത ചൗധരിയുമായുള്ള വിവാഹം നടന്നതായി ദുർഗാവതിക്ക് തെളിയിക്കാനായില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ അന്തിമ കണ്ടെത്തൽ. സാധുവായ വൈവാഹികബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്ന നിർണായക തെളിവുകളുടെ അഭാവത്തിൽ കുടുംബകോടതി വിധിയിൽ ഇടപെടാൻ കാരണമില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി. ഇതോടെ 2021-ലെ 316-ാം നമ്പർ മിസലേനിയസ് അപ്പീൽ തള്ളുകയും ദുർഗാവതി സചിതയുടെ നിയമപരമായി വിവാഹിതയായ ഭാര്യയല്ലെന്ന കുടുംബകോടതി പ്രഖ്യാപനം നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്തു.

വിവാഹത്തർക്കങ്ങളിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖ മാത്രം പോര; ചടങ്ങുകളുടെ തെളിവിനും പ്രാധാന്യം

ഈ വിധിയോടെ ബിഹാറിലെ സമാന വിവാഹത്തർക്കങ്ങളിൽ വോട്ടർപട്ടികയിലെ ഭാര്യയോ ഭർത്താവോ എന്ന രേഖപ്പെടുത്തൽ മാത്രം വിവാഹത്തിന്റെ നിയമസാധുത സ്ഥാപിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ലെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. വിവാഹം തന്നെ നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് ആവശ്യപ്പെടുന്ന ബാധകമായ ആചാരങ്ങളും ചടങ്ങുകളും നടന്നതായി തെളിവ് പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. സാമൂഹികമായി ദമ്പതികളായി അറിയപ്പെട്ടതോ ജീവനാംശ ഉത്തരവ് ലഭിച്ചതോ മാത്രം വിവാഹത്തിന്റെ നിയമസാധുത തീർപ്പാക്കുന്നില്ലെന്നതാണ് ഈ കേസിൽ കോടതി വ്യക്തമാക്കിയ പരിധി. കുടുംബകോടതികൾക്കും വിവാഹത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ രേഖകൾക്കൊപ്പം ചടങ്ങുകൾ സംബന്ധിച്ച തെളിവുകളും വിലയിരുത്തേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്.