ഡൽഹി /2026 / ഓഗസ്റ്റ് 12
രാജ്യത്തെ അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങൾ കൂടുതൽ കൃത്യമായും നേരത്തെയും പ്രവചിക്കാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിർമിതബുദ്ധി, യന്ത്രപഠനം, ബിഗ് ഡാറ്റ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ സജീവമായി ഉപയോഗിക്കുകയാണ്. ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള ദേശീയ മധ്യകാല കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന കേന്ദ്രവും ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പും ചേർന്നാണ് വിവിധ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി ദേശീയ തലത്തിലുള്ള നിർമിതബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത മുന്നറിയിപ്പ് വേദി സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പ്രവർത്തനവും നടക്കുന്നു. ലോക്സഭയിൽ ഭൗമശാസ്ത്ര സഹമന്ത്രി സ്വതന്ത്ര ചുമതലയുള്ള ഡോ. ജിതേന്ദ്ര സിങ് നൽകിയ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയിലാണ് ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയത്.
പ്രവചനത്തിന് നിർമിതബുദ്ധിയുടെ സഹായം
ദേശീയ മധ്യകാല കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന കേന്ദ്രം നിർമിതബുദ്ധി, യന്ത്രപഠനം അടിസ്ഥാനമാക്കിയ പ്രവചന നിർദേശങ്ങളെ പ്രവർത്തനതലത്തിലുള്ള ഡാറ്റാ സംയോജനം, സംയുക്ത ഭൗമവ്യവസ്ഥാ മാതൃകകൾ, കൂട്ടപ്രവചന സംവിധാനങ്ങൾ, ഉയർന്ന പ്രവർത്തനക്ഷമതയുള്ള കംപ്യൂട്ടിങ്, പരമ്പരാഗത സംഖ്യാത്മക കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന മാതൃകകൾ എന്നിവയുമായി ചേർക്കുകയാണ്. ഇങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന നിർദേശങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥല-സമയ പരിധികളിലുള്ള അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സാഹചര്യങ്ങളുടെ പ്രവചന ശേഷി മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. നിർമിതബുദ്ധി, യന്ത്രപഠനം വഴി ലഭിക്കുന്ന ഡാറ്റ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ രാജ്യത്ത് വികസിപ്പിച്ച ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവരസംവിധാന അധിഷ്ഠിത ബഹുഅപകട മുൻകൂർ മുന്നറിയിപ്പ് തീരുമാനസഹായ സംവിധാനത്തിലും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിൽ കാലാവസ്ഥ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം എന്നിവയിൽ നിർമിതബുദ്ധി-യന്ത്രപഠന ഗവേഷണം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ പ്രത്യേക പ്രവർത്തകസംഘം രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഡൽഹി ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിൽ മഴ 300 മീറ്റർ സ്ഥലവ്യാപ്തി കൃത്യതയിലേക്ക് കുറച്ചളവിൽ പ്രവചിക്കാൻ ‘മെറ്റിയോഗാൻ’ എന്ന ആഴത്തിലുള്ള പഠന മാതൃകയും വികസിപ്പിച്ചു. ഭൂതല നിരീക്ഷണങ്ങളും ക്ലൈമറ്റ് ഹസാർഡ്സ് ഗ്രൂപ്പ് ഇൻഫ്രാറെഡ് പ്രിസിപ്പിറ്റേഷൻ വിത്ത് സ്റ്റേഷൻ ഡാറ്റയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് വിജയകരമായി പരീക്ഷിച്ചത്.
ഏഴ് ദിവസം വരെ ദിവസേന കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം നൽകുന്ന നിർമിതബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത മധ്യകാല മാതൃകയും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. യൂറോപ്യൻ സെന്റർ ഫോർ മീഡിയം റേഞ്ച് വെതർ ഫോർകാസ്റ്റ്സ് റീഅനാലിസിസ് പതിപ്പ് അഞ്ച് ഡാറ്റയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഐഐടി ഖരഗ്പൂർ, ഐഐഐടി അലഹാബാദ്, ഐഐഐടി വഡോദര, അശോക സർവകലാശാല, ഗൂഗിൾ ഏഷ്യ പസഫിക്, ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് എന്നിവയുമായി ധാരണാപത്രങ്ങളിലൂടെ സംയുക്ത ഗവേഷണവും നടക്കുന്നു. വിദഗ്ധ പരിശീലന പരിപാടികൾ, ശിൽപശാലകൾ, ശാസ്ത്രജ്ഞർക്കുള്ള ഉയർന്ന പരിശീലനം എന്നിവയും നടത്തുന്നു. 2024 മുതൽ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കായി നിർമിതബുദ്ധിയുടെയും യന്ത്രപഠനത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന വിഷയങ്ങളിൽ വാർഷിക പുതുക്കൽ പരിശീലനവും നടത്തിവരുന്നു. പുണെയിലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രോപ്പിക്കൽ മീറ്റിയറോളജിയിൽ നിർമിതബുദ്ധി, യന്ത്രപഠനം, ആഴത്തിലുള്ള പഠനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രയോഗങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ വെർച്വൽ കേന്ദ്രവും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മിഷൻ മൗസത്തിൽ പുതിയ മാതൃകകൾ
മിഷൻ മൗസത്തിൽ അടുത്ത തലമുറ കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് നിർമിതബുദ്ധി, യന്ത്രപഠനം, ഡാറ്റ അധിഷ്ഠിത രീതികൾ. പരമ്പരാഗത സംഖ്യാത്മക കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തെ പൂരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് നിർമിതബുദ്ധി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പ്രവചനം വേഗത്തിലാക്കുക, കൃത്യത കൂട്ടുക, സ്ഥിരമായ പിഴവുകൾ കുറയ്ക്കുക, അതിതീവ്ര സംഭവങ്ങൾക്ക് സാധ്യതാധിഷ്ഠിത നിർദേശങ്ങൾ നൽകുക, കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ സ്ഥലവ്യാപ്തിയിലുള്ള പ്രവചനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക, മുൻകൂർ മുന്നറിയിപ്പ് ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്നിവയാണ് ലക്ഷ്യം.
ഭാരത് ഫോർകാസ്റ്റ് സിസ്റ്റം നൽകുന്ന മഴപ്രവചനത്തിലെ പക്ഷപാതം തിരുത്താൻ കോൺവല്യൂഷണൽ ന്യൂറൽ നെറ്റ്വർക്ക് മാതൃക വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മിന്നൽ പ്രവചനം മെച്ചപ്പെടുത്താനും നിർമിതബുദ്ധി-യന്ത്രപഠനം ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ കാലാവസ്ഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ തീരുമാനസഹായം നൽകാൻ ജനറേറ്റീവ് നിർമിതബുദ്ധിയും വലിയ ഭാഷാ മാതൃകകളും ഉപയോഗിക്കുന്ന ‘മൗസംവാണി’ ആപ്ലിക്കേഷൻ വികസിപ്പിക്കുന്നു. കർഷകർക്ക് പ്രാദേശികമായി മൺസൂൺ ആരംഭ ഉപദേശം നൽകാൻ നിർമിതബുദ്ധി-യന്ത്രപഠനവും ചലനാത്മക മാതൃകയും ചേർന്ന സംയുക്ത മാതൃകയും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദേശീയ മധ്യകാല കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന കേന്ദ്രത്തിൽ മുൻകൂട്ടി പരിശീലിപ്പിച്ച നിർമിതബുദ്ധി കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന മാതൃകകൾ ഉപയോഗിച്ച് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള യന്ത്രപഠന പ്രവചനങ്ങളും തയ്യാറാക്കുന്നു. പ്രവർത്തനത്തിലുള്ള ‘മിഥുന-ജിഎൽബി’ വിശകലനത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ പ്രവചനങ്ങൾ വിലയിരുത്താനും പ്രവർത്തനത്തിലുള്ള മിഥുന ഗ്ലോബൽ സംഖ്യാത്മക കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന സംവിധാനത്തിന്റെ ഫലങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാനുമായി ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന് നൽകുന്നുണ്ട്.
കോൺവല്യൂഷണൽ ന്യൂറൽ നെറ്റ്വർക്ക് അടിസ്ഥാനമാക്കിയ പക്ഷപാത തിരുത്തൽ മാതൃക നടപ്പാക്കിയതോടെ ഹ്രസ്വകാലം മുതൽ മധ്യകാലം വരെയുള്ള പ്രവചന കൃത്യത മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഭൂരിഭാഗം നിർമിതബുദ്ധി-യന്ത്രപഠന പ്രവചന സംവിധാനങ്ങളും ഇപ്പോഴും പരീക്ഷണ, വിലയിരുത്തൽ ഘട്ടത്തിലാണ്. അതിനാൽ ജീവൻ, സ്വത്ത്, ഉപജീവനം എന്നിവയിലെ നഷ്ടം കുറയ്ക്കുന്നതിൽ ഇവയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായി എത്ര പങ്കുണ്ടെന്ന പ്രത്യേക കണക്കുകൂട്ടൽ ഇതുവരെ നടത്തിയിട്ടില്ല.
ദേശീയ മുന്നറിയിപ്പ് വേദി ലക്ഷ്യം
മിഷൻ മൗസത്തിന്റെ ഭാഗമായി പുണെയിലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രോപ്പിക്കൽ മീറ്റിയറോളജിയിൽ പ്രത്യേക നിർമിതബുദ്ധി-യന്ത്രപഠന കേന്ദ്രം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. തത്സമയ നിരീക്ഷണവും പ്രവചനവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സാങ്കേതിക സംവിധാനം വികസിപ്പിച്ച് കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം, ദുരന്തസജ്ജീകരണം, പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലുള്ള കാലാവസ്ഥാ വിവരവിതരണം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
ഉപഗ്രഹ നിരീക്ഷണം, ഡോപ്ലർ കാലാവസ്ഥാ റഡാർ നിരീക്ഷണം, സ്ഥലത്തെ നേരിട്ടുള്ള കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണം, സ്വയമേവ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥാ നിലയങ്ങൾ, സമുദ്ര-നദി നിരീക്ഷണം, ഭൗതികശാസ്ത്ര അധിഷ്ഠിത കാലാവസ്ഥാ മാതൃകകൾ, നിർമിതബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത പ്രവചന സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ച ദേശീയ നിർമിതബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത മുൻകൂർ മുന്നറിയിപ്പ് വേദി സ്ഥാപിക്കാനും ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടുതൽ കൃത്യതയോടെയും കൂടുതൽ മുൻകൂർ സമയത്തോടെയും ആഘാതാധിഷ്ഠിത പ്രവചനങ്ങളും അപകടസാധ്യതാ മുന്നറിയിപ്പുകളും നൽകുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇത് ദുരന്തസജ്ജീകരണത്തിനും അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനും സഹായിക്കും.
5.28 കോടി കർഷകർക്ക് സന്ദേശം
2026ലെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ കാലത്ത് പ്രാദേശിക കാർഷിക മൺസൂൺ ആരംഭ ഉപദേശം നൽകാൻ നിർമിതബുദ്ധി-യന്ത്രപഠന സംയുക്ത മാതൃക വികസിപ്പിച്ചു. ഈ സംവിധാനം ഉപയോഗിച്ച് 15 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തുമായി ഏകദേശം 5.28 കോടി കർഷകർക്ക് മൊബൈൽ സന്ദേശത്തിലൂടെ ഉപദേശം നൽകി.
‘മൗസംവാണി’യെ റിട്രീവൽ ഓഗ്മെന്റഡ് ജനറേഷൻ അധിഷ്ഠിത വേദിയായി വികസിപ്പിക്കുകയാണ്. തത്സമയ കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങളെ പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലുള്ള പ്രദേശവിശേഷ കാലാവസ്ഥാ ഉപദേശങ്ങളാക്കി സ്വയം മാറ്റുകയാണ് ലക്ഷ്യം. മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ, മൊബൈൽ സന്ദേശങ്ങൾ, ടെലിവിഷൻ, റേഡിയോ, വെബ്സൈറ്റുകൾ, സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് പ്രവചനങ്ങളും മുന്നറിയിപ്പുകളും നൽകുന്നു. പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലുള്ള വിവരവിതരണം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ‘ഭാഷിണി’ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിർമിതബുദ്ധി സഹായമുള്ള ബഹുഭാഷാ സംവിധാനങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അവസാന ആളിലേക്കും മുന്നറിയിപ്പ്
കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഏജൻസികൾ, ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റികൾ, മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഏകോപനത്തിലൂടെയും കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങളും ആഘാതാധിഷ്ഠിത മുന്നറിയിപ്പുകളും നൽകുന്നു. കർഷകർ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, തീരദേശ സമൂഹങ്ങൾ, മലനിരകളിലെ താമസക്കാർ തുടങ്ങി കൂടുതൽ അപകടസാധ്യതയുള്ള വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വിവരം എത്തിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങൾ, ആഘാതാധിഷ്ഠിത മുന്നറിയിപ്പുകൾ, കാലാവസ്ഥാ ദീർഘകാല കാഴ്ചപ്പാടുകൾ എന്നിവ ലളിതവും ഉപയോക്തൃസൗഹൃദവുമായ ബഹുഭാഷാ സംഗ്രഹങ്ങളാക്കി നൽകാൻ വലിയ ഭാഷാ മാതൃക അധിഷ്ഠിത ‘മൗസംജിപിടി’ പോലുള്ള ആപ്ലിക്കേഷനുകളും വികസിപ്പിച്ചുവരുന്നു. ഇതിലൂടെ കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ അവസാന ആളിലേക്കും കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി എത്തിക്കാനാണ് ലക്ഷ്യം. ഈ വിവരങ്ങൾ ഭൗമശാസ്ത്ര സഹമന്ത്രി സ്വതന്ത്ര ചുമതലയുള്ള ഡോ. ജിതേന്ദ്ര സിങ് ലോക്സഭയിൽ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയായി അറിയിച്ചു.
