ജമ്മു, ഓഗസ്റ്റ് 7-

ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ ഉടമയോ കൈവശക്കാരനോ ആയി പേരില്ലാത്ത ഒരാൾക്ക്, പിന്നീട് സ്വകാര്യ കരാറോ കൈവശാവകാശമോ ഉന്നയിച്ചുവെന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം കയ്യേറ്റം ഒഴിപ്പിക്കലിനോ പൊളിക്കലിനോ പ്രത്യേകം നോട്ടീസ് നൽകേണ്ട ബാധ്യത ഭരണകൂടത്തിനില്ലെന്ന് ജമ്മു കശ്മീർ–ലഡാക്ക് ഹൈക്കോടതി. കുൻസാങ് ഡോൽമയും മറ്റുള്ളവരും കേന്ദ്രസർക്കാരിനെയും മറ്റുള്ളവരെയും എതിർകക്ഷികളാക്കി നൽകിയ ഹർജി ജസ്റ്റിസ് വസീം സാദിഖ് നർഗൽ തള്ളി. ലേ അഡീഷണൽ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ 2022 മേയ് 17ന് പുറപ്പെടുവിച്ച കയ്യേറ്റം നീക്കാനുള്ള അറിയിപ്പ് കോടതി ശരിവച്ചു. ഹർജിക്കാർക്കായി ലാവണ്യ ശർമ, ഗൗരവ് ദേശ് രാജ് എന്നിവർ ഹാജരായതായി ഹൈക്കോടതി രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. കേന്ദ്രസർക്കാർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള എതിർകക്ഷികൾക്കായി വിശാൽ ശർമയും ധ്രുവ് പന്തും ഹാജരായി.

സർക്കാർ രേഖയിൽ ഉടമ സെറിങ് ആങ്ചോക്; നോട്ടീസ് നൽകിയതും അദ്ദേഹത്തിന്

ലഡാക്കിലെ ലേയ്ക്ക് സമീപം പാലം, സ്പിതുക്കിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ‘ദ ലാസ്റ്റ് റിസോർട്ട്’ എന്ന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് തർക്കത്തിന് കാരണം. ഹർജിക്കാർ സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുമായി ഭൂമി സംബന്ധിച്ച ധാരണകളുണ്ടാക്കി റിസോർട്ട് സ്ഥാപിക്കുകയും വലിയ നിക്ഷേപം നടത്തുകയും ചെയ്തെന്നാണ് കോടതിയിൽ പറഞ്ഞത്. കൊവിഡ് കാലത്ത് ജില്ലാ ഭരണകൂടം ഈ സ്ഥലം കൊവിഡ് ഐസൊലേഷൻ കേന്ദ്രമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്നും അവർ വാദിച്ചു.

എന്നാൽ വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെയും വൈദ്യുതി വികസന വകുപ്പിന്റെയും രേഖകൾ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ റിസോർട്ടിന്റെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഉടമയായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നത് പതിനാലാം എതിർകക്ഷിയായ സെറിങ് ആങ്ചോകിനെയാണെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. വൈദ്യുതി കണക്ഷനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലായിരുന്നു. അതിനാൽ പൊളിക്കൽ നടപടിക്ക് മുമ്പുള്ള നിയമാനുസൃത നോട്ടീസ് ഭരണകൂടം സെറിങ് ആങ്ചോകിന് നൽകിയിരുന്നു.

സ്വകാര്യ കരാറും നിക്ഷേപവും മാത്രം ഭരണകൂടത്തിന് പുതിയ നോട്ടീസ് ബാധ്യത സൃഷ്ടിക്കില്ല

2022 മേയ് 17ന് കയ്യേറ്റം നീക്കാൻ അഡീഷണൽ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ നിർദേശം നൽകിയപ്പോഴാണ് തങ്ങൾക്ക് നോട്ടീസ് നൽകിയില്ലെന്ന വാദവുമായി ഹർജിക്കാർ കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. നഷ്ടപരിഹാരം, പകരം ഭൂമി, വ്യാപാരം പുനഃസ്ഥാപിക്കൽ തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളും ആദ്യം ഉന്നയിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ വാദത്തിനിടെ 2022 മേയ് 17ലെ പൊളിക്കൽ അറിയിപ്പ് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിലേക്ക് മാത്രം ഹർജി പരിമിതപ്പെടുത്തി.

നിർണായകമായി കോടതി പരിശോധിച്ചത് ഒരു കാര്യമാണ്. പൊളിക്കൽ നടപടി തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് ഹർജിക്കാർക്കും പ്രത്യേകം നോട്ടീസ് നൽകാൻ ഭരണകൂടത്തിന് നിയമപരമായ ബാധ്യത ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്നത്. നടപടി സ്വീകരിച്ച സമയത്ത് ഹർജിക്കാരെ ഉടമകളായോ സ്ഥാപന ഉടമകളായോ പാട്ടക്കാരായോ കൈവശക്കാരായോ ഏതെങ്കിലും നിയമപരമായ അധികാരസ്ഥാപനം അംഗീകരിച്ചിരുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ഔദ്യോഗിക രേഖ അവർ ഹാജരാക്കിയിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

നോട്ടീസ് നൽകേണ്ടത് നിയമപരമായി നടപടി നേരിടേണ്ട വ്യക്തിക്ക്; സ്വാഭാവിക നീതി യാന്ത്രികമായി പ്രയോഗിക്കാനാവില്ല

സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ തത്വങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി എല്ലാ അവകാശവാദക്കാർക്കും നോട്ടീസ് വേണമെന്ന് പറയാനാവില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ നിർണായക നിലപാട്. നോട്ടീസ് നൽകേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടം നിയമപരമായി ആരെതിരെയാണ് നടപടി സ്വീകരിക്കേണ്ടിയിരുന്നത് എന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം. ഔദ്യോഗിക രേഖയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഉടമയായി ഉണ്ടായിരുന്ന വ്യക്തിക്കെതിരെ നിയമപ്രകാരമുള്ള നടപടി സ്വീകരിച്ച സാഹചര്യത്തിൽ മറ്റുള്ളവർക്ക് പ്രത്യേകം നോട്ടീസ് നൽകിയില്ലെന്നത് മാത്രം നടപടി അസാധുവാക്കില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണകൂടം നടപടിയെടുക്കുമ്പോൾ അന്നത്തെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളെ ആശ്രയിക്കാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. നടപടി പൂർത്തിയായശേഷമോ നടപടി ആരംഭിച്ചശേഷമോ മൂന്നാം കക്ഷികൾ സ്വകാര്യ അവകാശമോ കരാറോ ഉന്നയിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം ഔദ്യോഗിക രേഖകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഭരണനടപടി നിയമവിരുദ്ധമാകില്ല.

റിസോർട്ടിൽ പണം മുടക്കിയെന്ന വാദം പൊളിക്കൽ നടപടി അസാധുവാക്കില്ല; വേണമെങ്കിൽ സിവിൽ പരിഹാരം തേടാം

റിസോർട്ടിൽ വലിയ തുക നിക്ഷേപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും സ്ഥലം കൈവശം വച്ചിരുന്നുവെന്നും ഭൂവുടമകളുമായി സ്വകാര്യ ധാരണകളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നുമുള്ള ഹർജിക്കാരുടെ വാദവും പൊളിക്കൽ നടപടി റദ്ദാക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അത്തരം അവകാശവാദങ്ങളിൽ തർക്കമുണ്ടെങ്കിൽ സ്വതന്ത്രമായ സിവിൽ അല്ലെങ്കിൽ കരാർപരമായ നിയമപരിഹാരങ്ങൾ തേടാം. എന്നാൽ അവ ഉപയോഗിച്ച് ഔദ്യോഗിക രേഖകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നേരത്തെ സ്വീകരിച്ച ഭരണനടപടി അസാധുവാക്കാനാവില്ല.

പൊളിക്കൽ അറിയിപ്പ് നിലനിൽക്കും; കുൻസാങ് ഡോൽമയുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ഹർജി തള്ളി

ഇതോടെ ലേ അഡീഷണൽ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറുടെ 2022 മേയ് 17ലെ കയ്യേറ്റം നീക്കൽ അറിയിപ്പ് ഹൈക്കോടതി ശരിവച്ചു. കുൻസാങ് ഡോൽമയും മറ്റുള്ളവരും നൽകിയ ഹർജി തള്ളി. ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ ഉടമയായി ഉണ്ടായിരുന്ന സെറിങ് ആങ്ചോകിന് നിയമാനുസൃത നോട്ടീസ് നൽകിയ സാഹചര്യത്തിൽ ഹർജിക്കാർക്ക് മറ്റൊരു നോട്ടീസ് നൽകാത്തത് സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ ലംഘനമല്ലെന്നാണ് അന്തിമതീർപ്പ്.

ഔദ്യോഗിക രേഖകൾക്ക് ഭരണനടപടിയിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം; സ്വകാര്യ അവകാശവാദങ്ങൾ പ്രത്യേകം തെളിയിക്കേണ്ടിവരും

ഈ വിധിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയമഫലം ജമ്മു കശ്മീർ–ലഡാക്ക് ഹൈക്കോടതിയുടെ അധികാരപരിധിയിലെ സമാന കയ്യേറ്റം ഒഴിപ്പിക്കൽ, പൊളിക്കൽ തർക്കങ്ങളിൽ പ്രസക്തമാണ്. ഭരണകൂടം നടപടി സ്വീകരിക്കുന്ന സമയത്തെ ഔദ്യോഗിക രേഖയിൽ ആരാണ് ഉടമയോ ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തിയോ എന്നത് നോട്ടീസ് ബാധ്യത നിർണയിക്കുന്നതിൽ പ്രധാനമാകും. അതേസമയം സ്വകാര്യ കരാർ, നിക്ഷേപം, കൈവശം തുടങ്ങിയ അവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നുവെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞിട്ടില്ല; അവയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ സിവിൽ അല്ലെങ്കിൽ കരാർ നിയമപരിഹാരം തേടാമെന്നാണ് വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ സർക്കാർ നടപടിയുടെ നിയമസാധുതയും സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ സ്വത്തവകാശ തർക്കവും രണ്ടായി പരിശോധിക്കണമെന്നതാണ് വിധിയിൽനിന്ന് വ്യക്തമാകുന്ന പ്രായോഗിക മാറ്റം.