ജോധ്പുർ, 2026 ഒക്ടോബർ 23 –

തെറ്റായ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ വാർഡുകൾ പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് സംവരണം ചെയ്തതെന്ന ആരോപണം ഉന്നയിച്ചുള്ള അപ്പീൽ രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി ഫയലിൽ സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ സ്റ്റേ ചെയ്യണമെന്ന ആവശ്യം നിരസിച്ചു. 2026 ഒക്ടോബർ 15ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് കെ. അഗർവാൾ, ജസ്റ്റിസ് ബൽജീന്ദർ സിങ് സന്ധു എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് ഉത്തരവിട്ടത്. ബലോത്ര ജില്ലയിലെ മാജിവാല ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഏഴാം വാർഡിൽ താമസിക്കുന്ന കാന്തി ലാലാണ് അപ്പീൽ നൽകിയത്. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ, ബലോത്ര ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസർ, സബ് ഡിവിഷണൽ ഓഫീസർ എന്നിവരാണ് എതിർകക്ഷികൾ. അപ്പീലുകാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ മോത്തി സിങ്, മനീഷ് പട്ടേൽ, പ്രമോദ് ഗൗർ എന്നിവരും സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്, അഭിഭാഷകരായ അനിരുദ്ധ് സിങ് ശെഖാവത്ത്, ആയുഷ് ഗെഹ്‌ലോട്ട്, രാകേഷ് ശർമ എന്നിവരും ഹാജരായി. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ച സാഹചര്യത്തിൽ ഇടക്കാല ഉത്തരവിലൂടെ അവ തടസ്സപ്പെടുത്താനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

രാജസ്ഥാനിലെ ബലോത്ര ജില്ലയിലെ മാജിവാല ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ വാർഡുകളും ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് സംവരണം ചെയ്ത നടപടിയാണ് കാന്തി ലാൽ ചോദ്യം ചെയ്തത്. സംവരണം നിശ്ചയിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച ജനസംഖ്യാ വിവരങ്ങൾ വ്യാജമാണെന്നായിരുന്നു ആരോപണം. ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ പട്ടികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട 14 വോട്ടർമാർ മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അതിനാൽ ഈ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് സംവരണം ഏർപ്പെടുത്തേണ്ട സാഹചര്യമില്ലെന്നുമായിരുന്നു ഹർജിക്കാരന്റെ വാദം.

2026 സെപ്റ്റംബർ 24ന് സർപഞ്ച് സ്ഥാനത്തെ സംവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പുറപ്പെടുവിച്ച വിജ്ഞാപനവും ഹർജിക്കാരൻ ചോദ്യം ചെയ്തു. യഥാർഥ ജനസംഖ്യാ വിവരങ്ങൾ പരിഗണിക്കാതെയാണ് സംവരണം നിശ്ചയിച്ചതെന്നും നടപടിയിൽ നിയമലംഘനമുണ്ടെന്നും ആരോപിച്ചാണ് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. എന്നാൽ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകൾ വ്യാജമാണെന്ന ആരോപണം ശരിയാണെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രഖ്യാപിച്ചതിനാൽ ഇടപെടാനാവില്ലെന്ന് സിംഗിൾ ബെഞ്ച്; ഒക്ടോബർ ഒമ്പതിന് ഹർജി തള്ളി

2026 ഒക്ടോബർ മൂന്നിന് രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിപാടി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഇതോടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചുവെന്ന് വിലയിരുത്തിയാണ് സിംഗിൾ ബെഞ്ച് ഹർജി പരിഗണിച്ചത്. ഭരണഘടനയുടെ 243-ഒ അനുച്ഛേദം പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ കോടതിയുടെ ഇടപെടലിന് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ച സാഹചര്യത്തിൽ ഹർജിയിൽ ഇടപെടാനാവില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തി 2026 ഒക്ടോബർ ഒമ്പതിന് സിംഗിൾ ബെഞ്ച് ഹർജി തള്ളി. ഈ ഉത്തരവിനെതിരെയാണ് കാന്തി ലാൽ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിൽ പ്രത്യേക അപ്പീൽ നൽകിയത്. ഹർജി പരിഗണിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന സിംഗിൾ ബെഞ്ചിന്റെ നിയമനിഗമനം തെറ്റാണെന്നായിരുന്നു അപ്പീലിലെ പ്രധാന വാദം.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിപാടി മാത്രമാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്; ഔദ്യോഗിക വിജ്ഞാപനം വന്നിട്ടില്ലെന്ന് അപ്പീലുകാരൻ

രാജസ്ഥാൻ പഞ്ചായത്തിരാജ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചട്ടങ്ങൾ 1994ലെ 23-ാം ചട്ടം പ്രകാരമുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ലെന്നാണ് കാന്തി ലാലിനുവേണ്ടി ഹാജരായ അഭിഭാഷകർ വാദിച്ചത്. 2026 ഒക്ടോബർ മൂന്നിന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിപാടി പ്രഖ്യാപിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്. അതിനാൽ ഭരണഘടനയുടെ 243-ഒ അനുച്ഛേദത്തിലെ നിയന്ത്രണം ഈ ഘട്ടത്തിൽ ബാധകമാകില്ലെന്നും അപ്പീൽ പരിഗണിക്കാമെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി.

ഹർജിയിലെ ആരോപണങ്ങൾ പരിശോധിക്കാതെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികളിൽ ഇടപെടാൻ കഴിയില്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം കേസ് തള്ളിയത് ശരിയല്ലെന്നും അഭിഭാഷകർ വാദിച്ചു. ഹൈക്കോടതിയുടെ റിട്ട് അധികാരത്തിന് പൂർണമായ വിലക്കില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്ന സുപ്രീംകോടതി വിധികളും അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ജനസംഖ്യാ കണക്കുകളിൽ പ്രകടമായ ക്രമക്കേടുണ്ടെന്ന ആരോപണം പരിശോധിക്കേണ്ടതാണെന്നായിരുന്നു അപ്പീലുകാരന്റെ നിലപാട്.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചെന്ന് സർക്കാർ; സംവരണം സുതാര്യമായ നടപടിക്രമത്തിലൂടെയെന്ന് വാദം

പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ നടപടികളും നിയമാനുസൃതമായാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന് രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് കോടതിയെ അറിയിച്ചു. സംസ്ഥാന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പ്രഖ്യാപിച്ച തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിപാടി സംസ്ഥാനത്തിനാകെ ബാധകമാണ്. ഓരോ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനും പ്രത്യേകം പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന വിജ്ഞാപനങ്ങൾ ഈ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിപാടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തുടർനടപടികളാണെന്നും സർക്കാർ വിശദീകരിച്ചു.

വാർഡുകളുടെ അതിർത്തി പുനർനിർണയത്തിനുശേഷമാണ് സംവരണം നിശ്ചയിച്ചതെന്നും നടപടി നീതിപൂർവവും സുതാര്യവുമായിരുന്നുവെന്നും സർക്കാർ വാദിച്ചു. ജനസംഖ്യാ വിവരങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച ഹർജിക്കാരന്റെ ആരോപണങ്ങൾ തർക്കവിഷയമായ വസ്തുതകളാണെന്നും ഇത്തരം തർക്കങ്ങളിൽ റിട്ട് അധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഇടപെടുന്നത് ഉചിതമല്ലെന്നും സർക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഉത്തരവ് ഭരണഘടനയുടെ 243-ഒ അനുച്ഛേദത്തിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിന് വിരുദ്ധമാകുമെന്നും വാദിച്ചു.

ഒക്ടോബർ മൂന്നിന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു; നവംബർ 17നകം പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള പരിപാടി

രാജസ്ഥാനിലെ പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ സംബന്ധിച്ച മുൻ കോടതി നടപടികളും ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് പരിശോധിച്ചു. പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ ഹൈക്കോടതി സമയക്രമം നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. ഈ വിഷയത്തിൽ സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിച്ചപ്പോൾ പ്രത്യേകാനുമതി ഹർജികൾ തള്ളിയിരുന്നു. തുടർന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള സമയപരിധി നീട്ടുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉത്തരവുകളും പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു.

2026 ഒക്ടോബർ മൂന്നിന് സംസ്ഥാന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിപാടി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതോടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചുവെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുള്ള രേഖകൾ പ്രകാരം 2026 നവംബർ 17നകം പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കാനാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ പുരോഗമിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഇടക്കാല ഇടപെടൽ ഉണ്ടാകരുതെന്ന നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഉത്തരവുകൾ ഒഴിവാക്കണം; സുപ്രീംകോടതി വിധികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഹൈക്കോടതി

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ ഹൈക്കോടതികൾ ഭരണഘടനയുടെ 226-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരമുള്ള അധികാരം വിനിയോഗിക്കുന്നതിൽ ജാഗ്രത പുലർത്തണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയോ വൈകിപ്പിക്കുകയോ മാറ്റിവയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ഉത്തരവുകൾ ഒഴിവാക്കണമെന്നാണ് മുൻവിധികളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനും അശോക് കുമാറും തമ്മിലുള്ള കേസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള സുപ്രീംകോടതി വിധികൾ ബെഞ്ച് പരിഗണിച്ചു. പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ കോടതിയുടെ ഇടപെടലിന് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തുന്ന ഭരണഘടനയുടെ 243-ഒ അനുച്ഛേദവും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ തടസ്സമില്ലാതെ പൂർത്തിയാക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഇടക്കാല സ്റ്റേ അനുവദിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് തീരുമാനിച്ചത്.

സംവരണത്തിനെതിരായ അപ്പീൽ ഫയലിൽ സ്വീകരിച്ചു; എതിർകക്ഷികൾക്ക് നോട്ടീസ് നൽകാൻ ഉത്തരവ്

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ തുടരാൻ അനുവദിച്ചെങ്കിലും അപ്പീലുകാരൻ ഉന്നയിച്ച നിയമപ്രശ്നങ്ങൾ പൂർണമായി തള്ളാൻ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് തയ്യാറായില്ല. സിംഗിൾ ബെഞ്ചിന് ഹർജി പരിഗണിക്കാമായിരുന്നോയെന്ന ചോദ്യം നിയമപരമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതാണെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പ്രത്യേക അപ്പീൽ ഫയലിൽ സ്വീകരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്.

എതിർകക്ഷികൾക്ക് നോട്ടീസ് നൽകാനും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ അനിരുദ്ധ് സിങ് ശെഖാവത്ത് നോട്ടീസ് സ്വീകരിച്ചതിനാൽ നോട്ടീസ് നൽകുന്ന നടപടി പൂർത്തിയായതായി രേഖപ്പെടുത്തി. ആറാഴ്ചയ്ക്കുശേഷം അപ്പീൽ വീണ്ടും പരിഗണിക്കാനും ബെഞ്ച് നിർദേശിച്ചു. എന്നാൽ വാർഡ് സംവരണത്തിന്റെ നിയമസാധുത സംബന്ധിച്ച അന്തിമതീരുമാനം ഈ ഉത്തരവിലൂടെ ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് സ്റ്റേയില്ല; സംവരണത്തർക്കത്തിലെ അന്തിമതീരുമാനം പിന്നീട്

2026 ഒക്ടോബർ 15ലെ ഉത്തരവിലൂടെ കാന്തി ലാലിന്റെ ഇടക്കാല സ്റ്റേ അപേക്ഷയാണ് ഹൈക്കോടതി തള്ളിയത്. അപ്പീൽ ഫയലിൽ സ്വീകരിച്ചെങ്കിലും പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ നിർത്തിവയ്ക്കാൻ കോടതി വിസമ്മതിച്ചു. അതിനാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പ്രഖ്യാപിച്ച പരിപാടി പ്രകാരമുള്ള നടപടികൾക്ക് ഈ ഉത്തരവ് തടസ്സമാകില്ല. വാർഡ് സംവരണവും സർപഞ്ച് സ്ഥാനത്തെ സംവരണവും സംബന്ധിച്ച തർക്കം അന്തിമമായി തീർപ്പാക്കിയിട്ടില്ല.

സിംഗിൾ ബെഞ്ച് ഹർജി തള്ളിയതിന്റെ നിയമസാധുത ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങളാണ് അപ്പീലിൽ പിന്നീട് പരിശോധിക്കുക. തെറ്റായ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചെന്ന ആരോപണത്തിൽ കോടതി അന്തിമ കണ്ടെത്തൽ നടത്തിയിട്ടില്ല. ഹർജി സ്വീകരിച്ചതുകൊണ്ടുമാത്രം സംവരണം അസാധുവാകുകയോ നിലവിലുള്ള വിജ്ഞാപനങ്ങൾ റദ്ദാകുകയോ ചെയ്യില്ലെന്നതാണ് ഉത്തരവിന്റെ പ്രായോഗിക ഫലം.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തടസ്സമില്ലാതെ തുടരാൻ മുൻഗണന; സംവരണത്തർക്കങ്ങളിൽ കോടതിയുടെ ഇടപെടലിന് ഭരണഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണം

പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ആരംഭിച്ചശേഷം കോടതികൾ ഇടക്കാല ഉത്തരവുകളിലൂടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്ന നിയമനിലപാടാണ് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി ഈ കേസിൽ സ്വീകരിച്ചത്. ഭരണഘടനയുടെ 243-ഒ അനുച്ഛേദവും സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധികളും പരിഗണിച്ചാണ് തീരുമാനം. അതേസമയം, ഹർജി നിലനിൽക്കുമോയെന്ന നിയമപ്രശ്നം വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നതിനുള്ള അവസരം അപ്പീലുകാരന് കോടതി അനുവദിച്ചു.

നിയമപരമായി, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികളുടെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്നതോടൊപ്പം അപ്പീലിലെ നിയമപ്രശ്നങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും ഉത്തരവ് നിലനിർത്തുന്നു. സാമൂഹികതലത്തിൽ പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങളുടെ സംവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജനസംഖ്യാ കണക്കുകളുടെ കൃത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കമാണ് കേസിലുള്ളത്. ജുഡീഷ്യൽ തലത്തിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഇടക്കാല ഉത്തരവുകൾ ഒഴിവാക്കണമെന്ന സുപ്രീംകോടതി നിലപാട് ഹൈക്കോടതി പിന്തുടർന്നു. എന്നാൽ ഈ കേസിലെ സംവരണം നിയമാനുസൃതമാണെന്നോ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകൾ വ്യാജമാണെന്നോ കോടതി അന്തിമമായി തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല.