അലഹബാദ്, 2026 ഒക്ടോബർ 15 –

നിയമപ്രകാരം ലഭ്യമായ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി തുടർനടപടി ആവശ്യപ്പെടാതെ പിൻവലിച്ചശേഷം അതേ ഉത്തരവിനെതിരെ ഭരണഘടനയുടെ 226-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരം പുതിയ റിട്ട് ഹർജി നൽകാനാവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. 2026 ഒക്ടോബർ എട്ടിന് ജസ്റ്റിസ് സിദ്ധാർത്ഥ വർമ്മ, ജസ്റ്റിസ് കുനാൽ രവി സിങ് എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. രാജ് ഹൻസ് ടവേഴ്സ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് തീരുമാനം. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും മീററ്റ് വികസന അതോറിറ്റി ഉൾപ്പെടെയുള്ള നാല് കക്ഷികളുമാണ് എതിർഭാഗത്ത്. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ശശി നന്ദൻ, അഭിഭാഷകരായ വരദ് നാഥ്, പ്രജിത് ചതുർവേദി എന്നിവർ ഹാജരായി. ഹർജിക്കാരന്റെ അഭിഭാഷകരുടെ പട്ടികയിൽ ഈഷ ചതുർവേദിയുടെ പേരും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്നുമുതൽ അഞ്ചുവരെ എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി ജെ.എൻ. മൗര്യ, ശിവ് പ്രകാശ് ഗുപ്ത എന്നിവരും ആദ്യ രണ്ട് എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി സർക്കാർ അഭിഭാഷകനും ഹാജരായി. ഒരേ ഉത്തരവിനെതിരായ നിയമപരമായ പരിഹാരമാർഗം സ്വമേധയാ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം അതേ വിഷയം പുതിയ റിട്ട് ഹർജിയായി ഉന്നയിക്കാനാവില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയ കോടതി ഹർജി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന കാരണത്താൽ തള്ളി.

പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി തുടർന്നുനടത്താതെ പിൻവലിക്കുന്നത് നിയമപരമായ അവകാശവാദം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിന് തുല്യം

ഒരു സർക്കാർ ഉത്തരവിനെതിരെ നിയമത്തിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുള്ള പുനഃപരിശോധനാ നടപടികൾ ആരംഭിക്കുകയും പിന്നീട് അവ തുടർന്നുനടത്താൻ താൽപര്യമില്ലെന്ന് അറിയിച്ച് പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതേ ഉത്തരവിനെതിരെ ഹൈക്കോടതിയിൽ പുതിയ റിട്ട് ഹർജി നൽകാൻ സാധിക്കില്ലെന്നാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. പൊതുനയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിയമതത്ത്വമാണ് ഇക്കാര്യത്തിൽ ബാധകമാകുന്നതെന്ന് ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു. സിവിൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ ഇരുപത്തിമൂന്നാം ഉത്തരവിലെ ഒന്നുമുതൽ നാലുവരെ ചട്ടങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ഈ തത്ത്വം ഭരണഘടനയുടെ 226-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരമുള്ള റിട്ട് നടപടികൾക്കും ബാധകമാണെന്ന് കോടതി വിശദീകരിച്ചു. നിയമപരമായ അധികാരമുള്ള പുനഃപരിശോധനാ സംവിധാനത്തെ സമീപിച്ചശേഷം അതിലെ നടപടികൾ സ്വമേധയാ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണ് ഇവിടെ നിർണായകമായതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

2006ൽ അനുവദിച്ച വാണിജ്യഭൂമിയുടെ തവണകൾ അടയ്ക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് 2013ൽ അനുവദിക്കൽ റദ്ദാക്കി

മീററ്റിലെ ശ്രദ്ധാപുരി ആവാസ യോജനയുടെ രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലുള്ള വാണിജ്യഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കമാണ് കേസിന്റെ തുടക്കം. 2006 ജൂലൈ പത്തിനാണ് മീററ്റ് വികസന അതോറിറ്റി രാജ് ഹൻസ് ടവേഴ്സ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡിന് ഭൂമി അനുവദിച്ചത്. ആകെ 3.61 കോടി രൂപയായിരുന്നു ഭൂമിയുടെ പ്രീമിയം തുക. എന്നാൽ അനുവദിക്കൽ വ്യവസ്ഥപ്രകാരമുള്ള മുഴുവൻ തവണകളും കമ്പനി അടച്ചില്ല. ആകെ 2.125 കോടി രൂപ അടച്ചെങ്കിലും ബാക്കി തുക കുടിശ്ശികയായി. പലതവണ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടും തുക ലഭിക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് 2013 ജൂൺ 19ന് വികസന അതോറിറ്റി ഭൂമിയുടെ അനുവദിക്കൽ റദ്ദാക്കുകയും അടച്ച തുക കണ്ടുകെട്ടുകയും ചെയ്തു. ഈ നടപടിക്കെതിരായ ഹർജികൾ ഹൈക്കോടതിയിലും സുപ്രീംകോടതിയിലും നേരത്തെ പരിഗണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഭൂമിയുടെ അനുവദിക്കൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ നാലുതവണ അനുകൂല പുനഃപരിശോധനാ ഉത്തരവുകൾ ലഭിച്ചു

ഭൂമിയുടെ അനുവദിക്കൽ റദ്ദാക്കിയതും അടച്ച തുക കണ്ടുകെട്ടിയതും ചോദ്യം ചെയ്ത ആദ്യഘട്ട നിയമനടപടികൾ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ഭൂമി വീണ്ടും അനുവദിക്കണമെന്ന ആവശ്യത്തിൽ കമ്പനി തുടർനടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു. 1973ലെ ഉത്തർപ്രദേശ് നഗരാസൂത്രണ വികസന നിയമത്തിലെ 41(3) വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ പുനഃപരിശോധനാ അധികാരത്തെ സമീപിച്ചത്. 2018 നവംബർ 27, 2023 മേയ് 31, 2024 മേയ് 31, 2026 മാർച്ച് 23 എന്നീ തീയതികളിൽ കമ്പനിക്ക് അനുകൂലമായ പുനഃപരിശോധനാ ഉത്തരവുകൾ ലഭിച്ചു. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും വികസന അതോറിറ്റിയുടെ മുൻ തീരുമാനങ്ങൾ റദ്ദാക്കി വിഷയം വീണ്ടും പരിശോധിക്കാൻ നിർദേശിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ പുനഃപരിശോധനയ്ക്കുശേഷവും ഭൂമിയുടെ അനുവദിക്കൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന ആവശ്യം വികസന അതോറിറ്റി നിരസിച്ചുവെന്നാണ് കമ്പനിയുടെ പരാതി.

കുടിശ്ശികയും പലിശയും വീണ്ടും കണക്കാക്കി അവസാന അവസരം നൽകാൻ 2026 മാർച്ച് 23ന് നിർദേശം

2026 മാർച്ച് 23ന് സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ പുനഃപരിശോധനാ അതോറിറ്റി കമ്പനിക്ക് അനുകൂലമായ മറ്റൊരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഭൂമി അനുവദിച്ച ഉത്തരവിലെ വ്യവസ്ഥകൾ അനുസരിച്ച് കുടിശ്ശികയും ബാധകമായ പലിശയും വീണ്ടും കണക്കാക്കണമെന്നും അത് അടയ്ക്കാൻ കമ്പനിക്ക് അവസാനമായി ഒരു അവസരം നൽകണമെന്നുമായിരുന്നു നിർദേശം. എന്നാൽ മീററ്റ് വികസന അതോറിറ്റി 2026 മേയ് 23ന് വീണ്ടും കമ്പനിയുടെ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. മുൻ തീരുമാനങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്തേണ്ടതില്ലെന്നും ഭൂമി വീണ്ടും ലേലത്തിന് വയ്ക്കണമെന്നും അതോറിറ്റി തീരുമാനിച്ചു. സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ പുനഃപരിശോധനാ ഉത്തരവ് നടപ്പാക്കാതെ വികസന അതോറിറ്റി സ്വന്തം മുൻ തീരുമാനങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചതാണ് നിയമവിരുദ്ധമെന്നായിരുന്നു കമ്പനിയുടെ വാദം.

ജൂൺ 30ന് പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി പിൻവലിച്ചു; അതേ ഉത്തരവിനെതിരെ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു

2026 മേയ് 23ലെ വികസന അതോറിറ്റിയുടെ ഉത്തരവിനെതിരെ കമ്പനി വീണ്ടും സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി നൽകി. 2026 ജൂൺ അഞ്ചിന് എതിർകക്ഷികൾക്ക് നോട്ടീസും അയച്ചു. എന്നാൽ ജൂൺ 11ന് പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി തുടർന്നുനടത്താൻ താൽപര്യമില്ലെന്ന് കമ്പനി അപേക്ഷ നൽകി. തുടർന്ന് ജൂൺ 30ന് ഹർജി തുടർന്നുനടത്തുന്നില്ലെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തി നടപടികൾ അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇതിന് പിന്നാലെയാണ് കമ്പനി അതേ മേയ് 23ലെ ഉത്തരവിനെതിരെ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിൽ റിട്ട് ഹർജി നൽകിയത്. ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 2026 ഓഗസ്റ്റ് 25ലെ പുതിയ ലേല വിജ്ഞാപനം റദ്ദാക്കണമെന്നും മാർച്ച് 23ലെ പുനഃപരിശോധനാ ഉത്തരവ് നടപ്പാക്കാൻ നിർദേശിക്കണമെന്നും കമ്പനി ആവശ്യപ്പെട്ടു.

മേലധികാരിയുടെ ഉത്തരവ് വികസന അതോറിറ്റി അനുസരിക്കണമെന്ന് കമ്പനി; ഹർജി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് എതിർകക്ഷികൾ

സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ പുനഃപരിശോധനാ അതോറിറ്റി 2026 മാർച്ച് 23ന് പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവ് ഉയർന്ന നിയമവേദികളിലൊന്നും ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നും അതിനാൽ അത് നടപ്പാക്കാൻ വികസന അതോറിറ്റിക്ക് ബാധ്യതയുണ്ടെന്നുമായിരുന്നു കമ്പനിയുടെ വാദം. മേലധികാരമുള്ള നിയമസ്ഥാപനത്തിന്റെ നിർദേശം അനുസരിക്കാതിരിക്കുന്നത് നീതിന്യായ അച്ചടക്കത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്നും മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ശശി നന്ദൻ വാദിച്ചു. എന്നാൽ 2026 മേയ് 23ലെ ഉത്തരവിനെതിരെ കമ്പനി നിയമപരമായ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി നൽകിയശേഷം അത് സ്വമേധയാ പിൻവലിച്ചുവെന്ന് വികസന അതോറിറ്റിക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ ജെ.എൻ. മൗര്യ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അങ്ങനെ ഉപേക്ഷിച്ച നിയമനടപടിയുടെ അതേ വിഷയം വീണ്ടും റിട്ട് ഹർജിയായി ഉന്നയിക്കുന്നത് പൊതുനയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിയമതത്ത്വത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്നും അതിനാൽ ഹർജി തള്ളണമെന്നും എതിർകക്ഷികൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

അധികാരമുള്ള നിയമവേദിയിലെ നടപടി ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം അതേ വിഷയം വീണ്ടും ഉന്നയിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി

പുനഃപരിശോധനാ അതോറിറ്റിക്ക് വിഷയത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള നിയമപരമായ അധികാരം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന കാര്യം ഹൈക്കോടതി പ്രത്യേകം പരിശോധിച്ചു. 1973ലെ ഉത്തർപ്രദേശ് നഗരാസൂത്രണ വികസന നിയമത്തിലെ 41(3) വകുപ്പ് പ്രകാരം സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് ബന്ധപ്പെട്ട ഉത്തരവുകൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള അധികാരമുണ്ട്. മുൻപ് നാലുതവണ കമ്പനിക്ക് അനുകൂലമായ ഉത്തരവുകൾ ലഭിച്ചിരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അഞ്ചാമത്തെ പുനഃപരിശോധനയിലും എന്ത് തീരുമാനമുണ്ടാകുമായിരുന്നുവെന്ന് ഊഹിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ നിയമപരമായി ലഭ്യമായ ആ മാർഗം കമ്പനി സ്വമേധയാ ഉപേക്ഷിച്ചതോടെ സ്ഥിതിഗതികൾ മാറിയെന്ന് ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു. പുനഃപരിശോധനാ അതോറിറ്റിക്ക് നിയമപരമായ അധികാരമില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ സാഹചര്യം വ്യത്യസ്തമാകുമായിരുന്നുവെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സുപ്രീംകോടതി വിധികളിലെ പൊതുനയതത്ത്വം റിട്ട് ഹർജിക്കും ബാധകമെന്ന് ഹൈക്കോടതി

സർഗുജ ട്രാൻസ്പോർട്ട് സർവീസസ് കേസിലും ഉപാധ്യായ ആൻഡ് കമ്പനി കേസിലും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയ നിയമതത്ത്വങ്ങൾ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി പരിഗണിച്ചു. ഒരു നിയമനടപടി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാതെ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം അതേ ആവശ്യത്തിനായി പുതിയ നിയമനടപടി ആരംഭിക്കുന്നത് തടയുന്നതാണ് ഈ തത്ത്വത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കമ്പനി ആദ്യം നിയമപരമായ പുനഃപരിശോധനാ സംവിധാനത്തെ സമീപിക്കാതെ നേരിട്ട് ഹൈക്കോടതിയിൽ എത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ 226-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരം ഹർജി സ്വീകരിക്കണമോ എന്നത് കോടതിയുടെ വിവേചനാധികാരത്തിന്റെ വിഷയമാകുമായിരുന്നു. എന്നാൽ അതേ ഉത്തരവിനെതിരെ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി നൽകിയശേഷം അത് ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ പുതിയ റിട്ട് ഹർജി സ്വീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

കമ്പനിയുടെ റിട്ട് ഹർജി തള്ളി; നിയമപ്രകാരമുള്ള മറ്റ് പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ അനുമതി

രാജ് ഹൻസ് ടവേഴ്സ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡിന്റെ റിട്ട് ഹർജി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി 2026 ഒക്ടോബർ എട്ടിന് അത് തള്ളി. ഇതോടെ 2026 മേയ് 23ലെ വികസന അതോറിറ്റിയുടെ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കണമെന്ന കമ്പനിയുടെ ആവശ്യം ഹൈക്കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല. ഭൂമിയുടെ പുതിയ ലേല വിജ്ഞാപനം റദ്ദാക്കണമെന്ന ആവശ്യവും അനുവദിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാൽ നിയമപ്രകാരം ലഭ്യമായ ഉചിതമായ വേദിയിൽ പരിഹാരം തേടാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം കമ്പനിക്ക് കോടതി അനുവദിച്ചു. ഭൂമിയുടെ അനുവദിക്കൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന ആവശ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തർക്കത്തിന് അന്തിമ പരിഹാരം പ്രഖ്യാപിക്കാതെയാണ് റിട്ട് ഹർജിയുടെ നിലനിൽപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയത്തിൽ കോടതി തീർപ്പുകൽപ്പിച്ചത്.

നിയമപരമായ അപ്പീൽ നടപടികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം വ്യക്തമാക്കുന്നതായി വിധി

ഉത്തർപ്രദേശിൽ സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും വികസന അതോറിറ്റികളുടെയും ഉത്തരവുകൾക്കെതിരെ നിയമപ്രകാരമുള്ള പുനഃപരിശോധനാ മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നവർക്ക് ഈ വിധി പ്രധാനമാണ്. അധികാരമുള്ള നിയമവേദിയിൽ ആരംഭിച്ച നടപടി തുടർന്നുനടത്താതെ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം അതേ ഉത്തരവിനെതിരെ ഹൈക്കോടതിയുടെ പ്രത്യേക അധികാരപരിധിയെ സമീപിക്കുന്നതിന് നിയന്ത്രണമുണ്ടെന്നാണ് വിധിയിൽ വ്യക്തമാകുന്നത്. ഒരേ വിഷയത്തിൽ ആവർത്തിച്ചുള്ള നിയമനടപടികൾ ഒഴിവാക്കാനുള്ള പൊതുനയതത്ത്വത്തിനാണ് കോടതി പ്രാധാന്യം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. അതേസമയം നിയമപരമായ അധികാരമില്ലാത്ത വേദിയെ സമീപിച്ച സാഹചര്യം വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. നിയമവ്യവസ്ഥയുടെയും നീതിന്യായ നടപടികളുടെയും തലത്തിൽ ഹർജികളുടെ നിലനിൽപ്പ് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ വ്യത്യാസം പ്രസക്തമാണ്. നിയമപരമായ പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന കാര്യവും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു.