ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 15 –

പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുള്ളിൽ ഒരാൾ അസ്വാഭാവികമായി മരിച്ചുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ അനാസ്ഥ തെളിഞ്ഞതായി കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി. ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് മരണം തടയാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അവർ ഉത്തരവാദിത്വം നിർവഹിക്കുന്നതിൽ വീഴ്ച വരുത്തിയെന്നും തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. 2026 ഒക്ടോബർ 12ന് ജസ്റ്റിസ് അമിത് മഹാജനാണ് നിർണായക വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. ഡൽഹി സർക്കാർ, ഔട്ടർ നോർത്ത് ജില്ലാ ഡെപ്യൂട്ടി പൊലീസ് കമ്മീഷണർ മുഖേന സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് തീരുമാനം. ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷനും മറ്റൊരാളുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. 2019 ഡിസംബറിൽ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ ജീവനൊടുക്കിയ റാഷിദ് റാസയുടെ ബന്ധുക്കൾക്ക് അഞ്ചുലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണമെന്ന ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷന്റെ നിർദേശം ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകൾ ലഭ്യമായ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

ഭാര്യയുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കാൻ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലെത്തിയ യുവാവ് ജീവനൊടുക്കി

2019 ഡിസംബർ ഏഴിന് റാഷിദ് റാസയുടെ ഭാര്യ അസ്വാഭാവിക സാഹചര്യത്തിൽ മരിച്ചിരുന്നു.

ഭാര്യയുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി 2019 ഡിസംബർ എട്ടിന് റാസ ഡൽഹിയിലെ നരേല ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ഏരിയ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലെത്തി.

പൊലീസിന്റെ വിശദീകരണമനുസരിച്ച്, ആരും വിളിച്ചുവരുത്താതെയാണ് റാസ സ്റ്റേഷനിലെത്തിയത്. അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയോ കസ്റ്റഡിയിൽ എടുക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല.

സ്റ്റേഷൻ ചുമതലയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പൊലീസുകാർ വൈകുന്നേരത്തെ യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനിടെ റാസ ഒരു മുറിയിൽ പ്രവേശിച്ച് അകത്തുനിന്ന് വാതിലടച്ചു.

പിന്നീട് മുറിക്കുള്ളിൽ തൂങ്ങിമരിച്ച നിലയിൽ കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു.

വിവരം അറിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ആശുപത്രിയിലെത്തിച്ചെങ്കിലും മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു.

മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അന്വേഷണത്തിൽ പൊലീസ് മർദനത്തിന് തെളിവ് കണ്ടെത്തിയില്ല

റാഷിദ് റാസയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് മജിസ്ട്രേറ്റുതല അന്വേഷണം നടത്തി.

മെഡിക്കൽ ബോർഡിന്റെ പരിശോധനയിൽ തൂങ്ങിമരിച്ചതിനെത്തുടർന്നുള്ള ശ്വാസംമുട്ടലാണ് മരണകാരണമെന്ന് കണ്ടെത്തി.

2020 ഓഗസ്റ്റ് 29ന് സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് സമർപ്പിച്ച അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടിൽ പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ റാസയെ മർദിച്ചതിനോ ശാരീരികമായി പീഡിപ്പിച്ചതിനോ തെളിവില്ലെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തി.

ഭാര്യയുടെ അസ്വാഭാവിക മരണം റാസയുടെ ആത്മഹത്യയ്ക്ക് കാരണമായിരിക്കാമെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ സൂചിപ്പിച്ചു.

എന്നാൽ ആത്മഹത്യയുടെ കൃത്യമായ കാരണം സ്ഥിരീകരിച്ചതായി അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ അഞ്ചുലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം ശുപാർശ ചെയ്തു

സംഭവത്തിൽ ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു.

2023 ഒക്ടോബറിൽ ഡൽഹി പൊലീസിന് കാരണം കാണിക്കൽ നോട്ടീസ് നൽകി.

റാസയുടെ ബന്ധുക്കൾക്ക് അഞ്ചുലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ ശുപാർശ ചെയ്യാതിരിക്കാനുള്ള കാരണം വ്യക്തമാക്കണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം.

സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ വകുപ്പുതല നടപടി ആരംഭിക്കാനും കമ്മീഷൻ നിർദേശിച്ചു.

പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വ്യക്തിയുടെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ടെന്നും മരണം തടയുന്നതിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചെന്നുമായിരുന്നു കമ്മീഷന്റെ നിലപാട്.

ഈ വിലയിരുത്തലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ ശുപാർശ ചെയ്തത്.

റാസയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തിട്ടില്ല; സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ഡൽഹി പൊലീസ്

ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷന്റെ തീരുമാനത്തെ ഡൽഹി പൊലീസ് ഹൈക്കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തു.

റാഷിദ് റാസയെ പൊലീസ് വിളിച്ചുവരുത്തിയതല്ലെന്നും സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരമാണ് സ്റ്റേഷനിലെത്തിയതെന്നും സർക്കാർ വാദിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയോ കസ്റ്റഡിയിൽ എടുക്കുകയോ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല.

പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുള്ളിൽ റാസയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നുവെന്നും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് മനുഷ്യാവകാശലംഘനമോ അനാസ്ഥയോ ഉണ്ടായതായി തെളിവില്ലെന്നും സർക്കാർ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ മരണം സംഭവിച്ചു എന്ന ഒറ്റക്കാരണം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് നഷ്ടപരിഹാര ബാധ്യത ചുമത്താനാവില്ലെന്നായിരുന്നു ഹർജിയിലെ പ്രധാന വാദം.

നിരീക്ഷണ ക്യാമറയിൽ റാസ സ്വതന്ത്രമായി നടക്കുന്നതിന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ

പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലെ നിരീക്ഷണ ക്യാമറ ദൃശ്യങ്ങൾ ഹൈക്കോടതി വിശദമായി പരിശോധിച്ചു.

2019 ഡിസംബർ എട്ടിന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് 3.48ന് റാസ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലെ ഇടനാഴിയിലൂടെ സ്വതന്ത്രമായി നടക്കുന്നതായി ദൃശ്യങ്ങളിൽ കണ്ടെത്തി.

3.52ന് അദ്ദേഹം ഒരു മുറിയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

വൈകുന്നേരം 5.28ന് റാസ മുറിക്കുള്ളിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് നോക്കുന്നതും തുടർന്ന് വാതിൽ അടയ്ക്കുന്നതും ദൃശ്യങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്നു.

സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് വിവരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ മുറിയുടെ വാതിൽ ബലമായി തുറക്കുന്നതും ദൃശ്യങ്ങളിൽ വ്യക്തമായിരുന്നു.

ഈ തെളിവുകളിൽനിന്ന് റാസയുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം പൊലീസ് നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

മരണം സംഭവിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇടപെടാൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ന്യായമായ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നുവെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്ന തെളിവുകളും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

മരണം നടന്ന സ്ഥലം മാത്രം പരിഗണിച്ച് പൊലീസിന് ബാധ്യത ചുമത്താനാവില്ല

മനുഷ്യാവകാശ സംരക്ഷണ നിയമത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം വകുപ്പനുസരിച്ച് മനുഷ്യാവകാശലംഘനം തടയുന്നതിൽ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വരുത്തുന്ന അനാസ്ഥ പരിശോധിക്കാൻ ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷന് അധികാരമുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

എന്നാൽ ആ അധികാരം വിനിയോഗിക്കുമ്പോൾ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വീഴ്ച തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

മരണം തടയുന്നതിൽ വ്യക്തമായ വീഴ്ചയുണ്ടായിരുന്നോ, മരണം സംഭവിക്കാനുള്ള അടിയന്തര അപകടസാധ്യത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് മുൻകൂട്ടി അറിയാമായിരുന്നോ, ഇടപെടാൻ ന്യായമായ അവസരമുണ്ടായിരുന്നോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ മരണം സംഭവിച്ചുവെന്നത് പ്രസക്തമായ സാഹചര്യമാണെങ്കിലും അത് മാത്രം നഷ്ടപരിഹാര ബാധ്യത ചുമത്താനുള്ള അടിസ്ഥാനമാകില്ല.

ദുരന്തത്തിന്റെ ഗൗരവം മാത്രം ഉദ്യോഗസ്ഥർ കുറ്റകരമായ അനാസ്ഥ കാണിച്ചുവെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ലെന്നും ജസ്റ്റിസ് അമിത് മഹാജൻ വ്യക്തമാക്കി.

പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെ മരണങ്ങൾക്ക് ഉത്തരവാദിത്വമില്ലെന്നല്ല വിധിയെന്ന് കോടതി

പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ജാഗ്രത പാലിക്കേണ്ടതില്ലെന്നോ പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെ അസ്വാഭാവിക മരണങ്ങൾക്ക് നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ലെന്നോ ഈ വിധിയെ വ്യാഖ്യാനിക്കരുതെന്ന് ഹൈക്കോടതി പ്രത്യേകം വ്യക്തമാക്കി.

പൊലീസിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള വ്യക്തികളുടെ ജീവനും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.

എന്നാൽ റാഷിദ് റാസയുടെ കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹം പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലായിരുന്നുവെന്നതിന് തെളിവില്ല.

മരണം മുൻകൂട്ടി മനസ്സിലാക്കാനോ തടയാനോ പൊലീസിന് അവസരമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.

സംഭവത്തിനുശേഷം ലഭിച്ച അറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ മരണം മുൻകൂട്ടി കണ്ടിരിക്കേണ്ടതായിരുന്നുവെന്ന് അനുമാനിക്കുന്നത് നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്നാണ് കോടതിയുടെ നിലപാട്.

2024 ഏപ്രിൽ 19ലെ നഷ്ടപരിഹാര നിർദേശം റദ്ദാക്കി

2024 ഏപ്രിൽ 19ന് ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ പുറപ്പെടുവിച്ച അഞ്ചുലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാനുള്ള നിർദേശമാണ് ഡൽഹി സർക്കാർ ചോദ്യം ചെയ്തത്.

കമ്മീഷന്റെ തീരുമാനം നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ തെളിവുകൾ കേസിൽ ഇല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് മനുഷ്യാവകാശലംഘനം തടയുന്നതിൽ അനാസ്ഥയുണ്ടായെന്ന് തെളിയിക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാനുള്ള ശുപാർശ നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇതോടെ ഡൽഹി സർക്കാരിന്റെ ഹർജി അനുവദിക്കുകയും ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷന്റെ 2024 ഏപ്രിൽ 19ലെ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കുകയും ചെയ്തു.

കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിലനിന്നിരുന്ന അനുബന്ധ അപേക്ഷയും കോടതി തീർപ്പാക്കി.

മനുഷ്യാവകാശ കേസുകളിൽ നഷ്ടപരിഹാര ബാധ്യത നിർണയിക്കാൻ തെളിവുകൾ നിർണായകം

ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധി പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുകളിലെ അസ്വാഭാവിക മരണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നഷ്ടപരിഹാര തർക്കങ്ങളിൽ തെളിവുകളുടെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

നിയമപരമായി, മനുഷ്യാവകാശലംഘനം തടയുന്നതിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വീഴ്ച വരുത്തിയെന്നതിന് വ്യക്തമായ അടിസ്ഥാനമുണ്ടാകണമെന്നതാണ് വിധിയുടെ പ്രധാന തത്വം.

സാമൂഹികമായി, പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുകളിൽ എത്തുന്നവരുടെ ജീവനും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അതേസമയം ഓരോ അസ്വാഭാവിക മരണത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങൾ പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

നീതിന്യായ സംവിധാനത്തിന്റെ തലത്തിൽ, നഷ്ടപരിഹാരം ശുപാർശ ചെയ്യുമ്പോൾ അനാസ്ഥ സംബന്ധിച്ച നിഗമനങ്ങൾ തെളിവുകളുടെ പിന്തുണയോടെ ആയിരിക്കണമെന്ന മാനദണ്ഡമാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്.

ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം സംസ്ഥാനത്തെ സമാന കേസുകളുടെ പരിഗണനയിൽ പ്രസക്തമാകും. എന്നാൽ പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെ എല്ലാ മരണങ്ങളിലും നഷ്ടപരിഹാരം നിഷേധിക്കണമെന്ന പൊതുനിയമം കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.