ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 15-

സർക്കാർ ജോലി നിയമനത്തിനുള്ള വിജ്ഞാപനത്തിൽ യോഗ്യതാ വ്യവസ്ഥകൾ വ്യക്തമല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ ആനുകൂല്യം ആവശ്യമായ യോഗ്യതയുള്ള ഉദ്യോഗാർത്ഥിക്ക് നൽകണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി. ജമ്മു കശ്മീരിലെ ലൈബ്രേറിയൻ നിയമനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ 2026 ഒക്ടോബർ അഞ്ചിനാണ് ജസ്റ്റിസ് പ്രശാന്ത് കുമാർ മിശ്ര, ജസ്റ്റിസ് ശ്രീ ചന്ദ്രശേഖർ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. ജമ്മു കശ്മീർ നിയമവകുപ്പിലെ ലൈബ്രേറിയൻ തസ്തികയിലേക്ക് നിയമനം നിഷേധിച്ചതിനെതിരെ ഇർഫാൻ അഹമ്മദ് ഹക്കാക്ക് നൽകിയ അപ്പീലിലാണ് തീരുമാനം. ജമ്മു കശ്മീർ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശവും ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികളുമായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ഗോപാൽ ശങ്കരനാരായണൻ, അഭിഭാഷകരായ വിശാൽ സിൻഹ, തന്യ ശ്രീവാസ്തവ, അൻമോൽ ഖേത, തുഷാർ ശ്രീവാസ്തവ, ശൗര്യ ദാസ്ഗുപ്ത എന്നിവർ ഹാജരായി. എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി പാർഥ് അവസ്തി, പശുപതി നാഥ് റസ്ദാൻ എന്നിവരും ഹാജരായി. ജമ്മു കശ്മീർ ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധികൾ റദ്ദാക്കിയ സുപ്രീംകോടതി, ഇർഫാന് ലൈബ്രേറിയൻ തസ്തികയിൽ നിയമനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യണമെന്ന് നിർദേശിച്ചു.

മൂന്നുവർഷത്തെ പ്രവൃത്തിപരിചയം എപ്പോൾ നേടിയതാകണമെന്ന് വിജ്ഞാപനത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നില്ല

2014ൽ ജമ്മു കശ്മീർ നിയമവകുപ്പ് പുറത്തിറക്കിയ ലൈബ്രേറിയൻ നിയമന വിജ്ഞാപനമാണ് തർക്കത്തിന് തുടക്കമായത്. ബിരുദവും ലൈബ്രറി സയൻസിൽ ബിരുദാനന്തര യോഗ്യതയും മൂന്നുവർഷത്തെ പ്രവൃത്തിപരിചയവുമായിരുന്നു നിയമനത്തിനുള്ള നിബന്ധനകൾ. എന്നാൽ മൂന്നുവർഷത്തെ പ്രവൃത്തിപരിചയം ഏത് തസ്തികയിൽനിന്ന് നേടിയതാകണമെന്നോ ബിരുദാനന്തര യോഗ്യത നേടിയശേഷമുള്ള പരിചയമായിരിക്കണമെന്നോ വിജ്ഞാപനത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നില്ല.

ലൈബ്രറി ആൻഡ് ഇൻഫർമേഷൻ സയൻസിൽ ബിരുദാനന്തര പഠനം നടത്തുന്നതിനിടെ ഇർഫാൻ അസിസ്റ്റന്റ് ലൈബ്രേറിയനായി ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. പിന്നീട് ജൂനിയർ പ്രൊഫഷണൽ അസിസ്റ്റന്റായും പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ പ്രവൃത്തിപരിചയം പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം നിയമനത്തിന് അപേക്ഷിച്ചത്.

നിയമനത്തിന് ശുപാർശ ചെയ്ത ഉദ്യോഗാർത്ഥിയെ പിന്നീട് അയോഗ്യനാക്കി

ലൈബ്രേറിയൻ തസ്തികയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആദ്യ വെയിറ്റിങ് ലിസ്റ്റിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഉദ്യോഗാർത്ഥിയായിരുന്നു ഇർഫാൻ അഹമ്മദ് ഹക്കാക്ക്. തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ നിയമനത്തിന് ശുപാർശ ചെയ്തെങ്കിലും പിന്നീട് യോഗ്യത സംബന്ധിച്ച തർക്കം ഉയർന്നു.

ബിരുദാനന്തര പഠനകാലത്ത് നേടിയ പ്രവൃത്തിപരിചയം മൂന്നുവർഷത്തെ പരിചയമായി കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന നിലപാടാണ് അധികൃതർ സ്വീകരിച്ചത്. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത നേടിയശേഷമുള്ള പ്രവൃത്തിപരിചയം മാത്രമേ നിയമനത്തിന് പരിഗണിക്കാനാകൂ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ വാദം. ഇതോടെ ഇർഫാന് നിയമനം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു.

നിയമനം നൽകാൻ ട്രൈബ്യൂണൽ നിർദേശിച്ചു; ഹൈക്കോടതി തീരുമാനം മാറ്റി

നിയമനം നിഷേധിച്ചതിനെതിരെ ഇർഫാൻ കേന്ദ്ര അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണലിനെ സമീപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് ലൈബ്രേറിയൻ തസ്തികയിൽ നിയമനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യണമെന്ന് ട്രൈബ്യൂണൽ നിർദേശിച്ചു.

എന്നാൽ ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാക്ക് ഹൈക്കോടതി ഈ തീരുമാനം മാറ്റി. ആവശ്യമായ വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത നേടിയശേഷമുള്ള പ്രവൃത്തിപരിചയം മാത്രമേ നിയമനത്തിന് പരിഗണിക്കാവൂ എന്നായിരുന്നു ഹൈക്കോടതിയുടെ നിലപാട്. ഇതിനെതിരെയാണ് ഇർഫാൻ സുപ്രീംകോടതിയിൽ അപ്പീൽ നൽകിയത്.

വിജ്ഞാപനത്തിലെ അവ്യക്തതയുടെ പേരിൽ ഉദ്യോഗാർത്ഥിയെ അയോഗ്യനാക്കരുത്

ലൈബ്രേറിയൻ നിയമനത്തിനുള്ള വിജ്ഞാപനത്തിൽ മൂന്നുവർഷത്തെ പ്രവൃത്തിപരിചയം ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും ആ പരിചയത്തിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമായി നിർവചിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി കണ്ടെത്തി. ലൈബ്രേറിയൻ, ലൈബ്രറി അസിസ്റ്റന്റ് അല്ലെങ്കിൽ സമാനമായ മറ്റൊരു തസ്തികയിൽനിന്നുള്ള പരിചയമാണോ വേണ്ടതെന്ന് വിജ്ഞാപനത്തിൽ പറഞ്ഞിരുന്നില്ല.

ലൈബ്രറി അസിസ്റ്റന്റ് തസ്തികയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിന് ബിരുദവും ലൈബ്രറി സയൻസിലെ അടിസ്ഥാന യോഗ്യതയും മതിയാകാമെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അത്തരമൊരു തസ്തികയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിനിടെ ഒരാൾക്ക് ലൈബ്രേറിയൻ തസ്തികയിലേക്ക് ആവശ്യമായ പ്രവൃത്തിപരിചയം നേടാൻ കഴിയുമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

യോഗ്യതാ വ്യവസ്ഥയിലെ അവ്യക്തത പരിഹരിക്കേണ്ടത് നിയമനം നടത്തുന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. എന്നാൽ ഈ കേസിൽ അധികൃതർ അത്തരമൊരു വ്യക്തത വരുത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

വിജ്ഞാപനത്തിൽ ഇല്ലാത്ത നിബന്ധന ഹൈക്കോടതി കൂട്ടിച്ചേർത്തത് തെറ്റ്

ബിരുദാനന്തര യോഗ്യത നേടിയശേഷമുള്ള പ്രവൃത്തിപരിചയം മാത്രമേ പരിഗണിക്കാവൂ എന്ന വ്യവസ്ഥ നിയമന വിജ്ഞാപനത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. അത്തരമൊരു നിബന്ധന പിന്നീട് ഉൾപ്പെടുത്തി ഉദ്യോഗാർത്ഥിയെ അയോഗ്യനാക്കുന്നത് ശരിയല്ലെന്നായിരുന്നു കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ.

ഇർഫാൻ നേടിയ പ്രവൃത്തിപരിചയത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് എതിർകക്ഷികൾ തർക്കം ഉന്നയിച്ചിരുന്നില്ലെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നിട്ടും ഹൈക്കോടതി പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്ന തർക്കത്തിന്റെ പരിധി വിപുലീകരിച്ച് ഉദ്യോഗാർത്ഥിയെ അയോഗ്യനാക്കിയെന്നാണ് സുപ്രീംകോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ.

ആവശ്യമായ യോഗ്യത പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഉള്ള ഉദ്യോഗാർത്ഥിയുടെ കാര്യത്തിൽ വിജ്ഞാപനത്തിലെ അവ്യക്തത അയാൾക്ക് അനുകൂലമായി വ്യാഖ്യാനിക്കണമെന്ന പ്രധാന നിയമതത്വവും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇർഫാന് ലൈബ്രേറിയൻ നിയമനം നൽകണം; മുൻകാല സേവനാനുകൂല്യങ്ങൾ അനുവദിച്ചില്ല

2025 ജൂലൈ പത്തിലെ ഹൈക്കോടതി വിധിയും 2025 ഡിസംബർ 27ലെ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി തള്ളിയ ഉത്തരവും സുപ്രീംകോടതി റദ്ദാക്കി. ഇർഫാന് ലൈബ്രേറിയൻ തസ്തികയിൽ നിയമനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യണമെന്ന കേന്ദ്ര അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ നിർദേശം കോടതി ശരിവെച്ചു.

എന്നാൽ ട്രൈബ്യൂണൽ അനുവദിച്ച എല്ലാ സേവനാനുകൂല്യങ്ങളും സുപ്രീംകോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല. 2014ലെ വിജ്ഞാപനപ്രകാരം അവസാന ഉദ്യോഗാർത്ഥിയെ നിയമിച്ച തീയതി മുതൽ സീനിയോറിറ്റിയും ശമ്പളനിർണയ ആനുകൂല്യങ്ങളും നൽകണമെന്ന നിർദേശം കോടതി ഒഴിവാക്കി. അതായത് ഇർഫാന് നിയമനം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം അംഗീകരിച്ചെങ്കിലും മുൻകാലത്തെ സേവനകാലമായി കണക്കാക്കി ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകാൻ കോടതി ഉത്തരവിട്ടിട്ടില്ല. അപ്പീലുകൾ ഈ വ്യവസ്ഥകളോടെ അനുവദിച്ചു. കേസ് ചെലവുകൾ സംബന്ധിച്ച് പ്രത്യേക ഉത്തരവില്ല.

സർക്കാർ നിയമനങ്ങളിൽ വിജ്ഞാപനത്തിലെ നിബന്ധനകൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം

സർക്കാർ നിയമനങ്ങളിൽ യോഗ്യതയും പ്രവൃത്തിപരിചയവും സംബന്ധിച്ച വ്യവസ്ഥകൾ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് സുപ്രീംകോടതി വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്. വിജ്ഞാപനത്തിൽ ഇല്ലാത്ത അധിക നിബന്ധനകൾ പിന്നീട് വ്യാഖ്യാനത്തിലൂടെ ഏർപ്പെടുത്തി ഉദ്യോഗാർത്ഥിയെ അയോഗ്യനാക്കാനാവില്ലെന്ന നിലപാട് സമാനമായ നിയമനത്തർക്കങ്ങളിൽ പ്രസക്തമാകും.

രാജ്യത്തെ മറ്റ് കോടതികൾക്കും നിയമനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ വിധിയിലെ നിയമതത്വം പരിഗണിക്കാനാകും. എന്നാൽ പഠനകാലത്ത് നേടിയ എല്ലാ പ്രവൃത്തിപരിചയവും എല്ലാ നിയമനങ്ങൾക്കും സ്വീകാര്യമാണെന്ന് കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. ഓരോ വിജ്ഞാപനത്തിലെയും വ്യക്തമായ യോഗ്യതാ വ്യവസ്ഥകളും ബാധകമായ ചട്ടങ്ങളും നിർണായകമായി തുടരും. ഉദ്യോഗാർത്ഥികളുടെ അവകാശസംരക്ഷണത്തിനൊപ്പം നിയമന നടപടികളിൽ വ്യക്തതയും ഉത്തരവാദിത്വവും ഉറപ്പാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് വിധി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.