1 ആഗസ്ത് 2026

ഇസ്ലാമാബാദിൽ നിന്ന് വന്നത് ഒരു ക്ഷണക്കത്ത്. ന്യൂഡൽഹിയിൽ എഴുതപ്പെടുക ഒരു നയതന്ത്ര അധ്യായം.

പാകിസ്താൻ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയെ ഷാങ്ഹായ് സഹകരണ സംഘടന (SCO) ഉച്ചകോടിയിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുമെന്ന് അറിയിച്ചതോടെ വാർത്തയുടെ കേന്ദ്രം ഇസ്ലാമാബാദിൽ നിന്ന് ന്യൂഡൽഹിയിലേക്ക് മാറിയിരിക്കുകയാണ്. കാരണം, ക്ഷണം അയയ്ക്കുന്നത് പാകിസ്താന്റെ കടമയാണ്. എന്നാൽ അതിന് ഇന്ത്യ നൽകുന്ന മറുപടിയാണ് ചരിത്രത്തിൽ ഇടംപിടിക്കുക. പാകിസ്താൻ ആതിഥേയ രാജ്യമായതിനാൽ എല്ലാ അംഗരാജ്യങ്ങളുടെയും നേതാക്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നത് നയതന്ത്ര പ്രോട്ടോക്കോളിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനപ്പുറമുള്ള എല്ലാ അർത്ഥവും ഇന്ത്യയുടെ തീരുമാനത്തിലാണ്.

ക്ഷണക്കത്തിൽ രാഷ്ട്രീയം ഇല്ല. മറുപടിയിലാണ് രാഷ്ട്രീയം

ആദ്യനോട്ടത്തിൽ ഇത് ഒരു സാധാരണ നയതന്ത്ര നടപടിയായി തോന്നാം. എന്നാൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്താനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ഈ ക്ഷണക്കത്ത് ഒരു പരീക്ഷണക്കല്ലാണ്.

മോദി പാകിസ്താനിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ, വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി പാകിസ്താൻ സന്ദർശിക്കുന്ന സംഭവമാകും അത്. ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പൂർണമായി സാധാരണ നിലയിലാകുമെന്നർഥമല്ല അത്. പക്ഷേ, പരസ്പരം സംസാരിക്കാനുള്ള വാതിൽ പൂർണമായി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന സന്ദേശം ലോകത്തിന് നൽകും.

പോകാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അതും ശക്തമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമാകും. അതിന്റെ അർഥം, പ്രാദേശിക സഹകരണ വേദികളിൽ പോലും ഇന്ത്യയും പാകിസ്താനും തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസഭംഗം അത്രയും ആഴത്തിലാണെന്നതായിരിക്കും.

പ്രോട്ടോക്കോളും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള അകലം

നയതന്ത്രത്തിൽ ചില കാര്യങ്ങൾ നിർബന്ധിതമാണ്. ആതിഥേയ രാജ്യം എല്ലാവരെയും ക്ഷണിക്കണം. അംഗരാജ്യങ്ങൾ പങ്കെടുക്കണമോ വേണ്ടയോ എന്നത് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ വിലയിരുത്തലാണ്.

അതാണ് ഇപ്പോൾ സംഭവിക്കുന്നത്.

കാഗിതത്തിൽ ഇത് ഒരു SCO ക്ഷണമാണ്. യാഥാർഥ്യത്തിൽ ഇത് ഇന്ത്യയുടെ പാകിസ്താൻ നയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നിർണായക പരീക്ഷയാണ്.

ഭീകര ആക്രമണം മുതൽ സിന്ധു നദീജല തർക്കം വരെ കടമ്പകൾ ഒരുപാട്

ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തമ്മിൽ മുൻകാലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന സാഹചര്യമല്ല ഇപ്പോഴുള്ളത്. പാകിസ്ഥാൻ സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്ന സംഘടനകളിൽ നിന്നുള്ള ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ സംഭവിക്കുകയും, അതൊന്നും നടന്നിട്ടില്ലെന്ന മട്ടിൽ നയതന്ത്രബന്ധങ്ങൾ തുടരുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു മുൻകാല സമീപനം. ഏകപക്ഷീയമായി പാകിസ്ഥാനുമായി ബന്ധം നിലനിർത്താനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ഇന്ത്യയ്ക്കാണ് എന്ന മട്ടിലായിരുന്നു നയതന്ത്ര സമീപനം.

പക്ഷേ, സമീപകാലത്ത് ആ സമീപനത്തിൽ മാറ്റം വന്നിരിക്കുകയാണ്. പഹൽഗാം ആക്രമണത്തെ തുടർന്ന് ഇന്ത്യ അഴിച്ചുവിട്ട സൈനിക നടപടി ആ മാറ്റത്തിന്റെ വ്യക്തമായ സൂചനയായിരുന്നു. ആ മാറ്റത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദിശയിലേക്ക് ഇന്ത്യൻ നയതന്ത്രവും സമീപനവും മാറിയിട്ടില്ല.

ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂറിനെ തുടർന്ന് സിന്ധു നദീജല കരാറിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യ വിട്ടുനിൽക്കുകയാണ്. കരാർ മരവിപ്പിച്ചുകഴിഞ്ഞു. പുതിയൊരു കരാറിനെക്കുറിച്ചാണ് ഇപ്പോൾ പറയുന്നത്. ഒരു കാരണവശാലും പഴയ കരാറിലേക്ക് മടങ്ങുകയില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുമുണ്ട്. മടങ്ങണമെങ്കിൽ ഇന്ത്യ ആവശ്യപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പാകിസ്ഥാൻ ഗവൺമെന്റുമായി ധാരണയിലെത്തുകയും കരാറിലെത്തുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ അതിന് സാധ്യതയുള്ളൂ എന്ന സൂചനയാണ് നൽകിയിട്ടുള്ളത്.

ധാരണയും കരാറും സിന്ധു നദീജല വിഭജനത്തെക്കുറിച്ചല്ല. പാകിസ്ഥാനിലെ തീവ്രവാദ സംഘടനകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും, അവരുടെ നേതാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് ഇന്ത്യയ്ക്ക് കൈമാറുന്നതും അടക്കമുള്ള നിരവധി കാര്യങ്ങൾ മുൻവ്യവസ്ഥകളായി വരുമെന്നത് വ്യക്തമാണ്.

ഇങ്ങനെ ഒരു സാഹചര്യത്തിൽ, ഇന്ത്യയും അംഗമായ ഒരു സാമ്പത്തിക സഹകരണ രാജ്യാന്തര സംഘടനയുടെ സമ്മേളനം നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനായി പാക്കിസ്ഥാനിലേക്ക് ഇന്ത്യൻ പ്രതിനിധിസംഘം പോകാനുള്ള സാധ്യത സംശയമാണ്. അത് മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തിലും അത് ചലനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും. പാക്കിസ്ഥാന്റെ അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരവാദത്തോടും അതിന് നൽകുന്ന പിന്തുണയോടും ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ള കടുത്ത നിലപാടുകൾ ദേശീയതലത്തിലും അന്തർദേശീയതലത്തിലും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ വിമർശകർ ഉണ്ടെങ്കിലും രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ അതിന്റെ ആരാധകർ ഏറെയാണ്. അതിൽ വെള്ളം ചേർക്കുന്നതിലൂടെ രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ സർക്കാരിനുള്ള പിന്തുണയിൽ ഇടിവുണ്ടാകുമെന്ന് വ്യക്തമാണ്.

2027-ൽ പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ നേരിടാനൊരുങ്ങുകയാണ് ബിജെപി. അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ വീണ്ടും പാക്കിസ്ഥാനുമായി ഇസ്ലാമാബാദിൽ ചെന്നു സാമ്പത്തിക സഹകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്താരാഷ്ട്ര ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത് രാഷ്ട്രീയമായി തിരിച്ചടിയുണ്ടാക്കുമെന്ന ഉറപ്പാണ്. ഇസ്ലാമാബാദിൽ ചർച്ചയ്ക്ക് പോയതുകൊണ്ട് വലിയ പിന്തുണയൊന്നും ഇന്ത്യക്കുള്ളിൽ ബിജെപി സർക്കാരിന് ലഭിക്കാനും പോകുന്നില്ല. ഈ രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളാണ് ക്ഷണക്കത്ത് ഔപചാരികമായി സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാൻ ഇടയാക്കുക.

രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾക്കും ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ

ന്യൂഡൽഹിയിൽ മോദി പാകിസ്താനിലേക്ക് പോകുന്ന തീരുമാനമെടുത്താൽ, അത് പ്രതിപക്ഷവും ഭരണപക്ഷവും വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ വിലയിരുത്തും. ദേശീയ സുരക്ഷയെ മുൻനിർത്തി വിമർശനങ്ങൾ ഉയരാം. അതേസമയം, സംഭാഷണത്തിന് അവസരം നൽകുന്ന നീക്കമെന്ന നിലയിലും ചിലർ കാണും.

ഇസ്ലാമാബാദിലും ചിത്രം വ്യത്യസ്തമല്ല. ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ സാന്നിധ്യം പാകിസ്താൻ നയതന്ത്ര വിജയമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ സർക്കാർ ശ്രമിക്കും. എന്നാൽ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അതിനും വിമർശനങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.

അതിനാൽ ഈ തീരുമാനം വിദേശനയത്തെ മാത്രം ബാധിക്കുന്നതല്ല. ഇരുരാജ്യങ്ങളിലെയും ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തെയും സ്പർശിക്കുന്നതാണ്.

ബഹുരാഷ്ട്ര വേദിക്ക് മഞ്ഞുരുകാൻ കഴിയുമോ?

SCO പോലുള്ള ബഹുരാഷ്ട്ര വേദികളുടെ പ്രത്യേകത, ശത്രുതയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ പോലും ഒരേ മേശയിൽ ഇരിക്കേണ്ടി വരുന്നു എന്നതാണ്.

ഇത്തരം വേദികൾ പലപ്പോഴും ഔദ്യോഗിക ചർച്ചകൾക്കപ്പുറം ചെറിയ നയതന്ത്ര ആശയവിനിമയങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കാറുണ്ട്. ഔപചാരിക കൂടിക്കാഴ്ചകളില്ലെങ്കിലും ഒരു കൈകൊടുക്കൽ, ഒരു ഹ്രസ്വ സംഭാഷണം, ഒരു കൂട്ടചിത്രം പോലും ചിലപ്പോൾ ബന്ധങ്ങൾ പുനരാരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സൂചനയാകാം.

എന്നാൽ ബഹുരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ കാണുന്ന സൗഹൃദദൃശ്യങ്ങൾ മാത്രം ഉഭയകക്ഷി പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുമെന്ന് കരുതുന്നത് യാഥാർഥ്യബോധമുള്ള സമീപനമല്ല. മുമ്പും ഇന്ത്യ വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ, ബഹുരാഷ്ട്ര സമ്മേളനങ്ങളിലെ പങ്കാളിത്തം ഉഭയകക്ഷി ചർച്ചകൾക്ക് തുല്യമല്ല.

ചരിത്രം എഴുതുക ക്ഷണക്കത്ത് അല്ല, മറുപടിയാണ്

ഇസ്ലാമാബാദിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന ക്ഷണക്കത്ത് ഏതാണ്ട് മുൻകൂട്ടി എഴുതിവെച്ച നയതന്ത്ര പ്രോട്ടോക്കോളാണ്.

പക്ഷേ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന മറുപടി അങ്ങനെയല്ല.

“പോകും” എന്നൊരു വാക്ക് ഇന്ത്യ പാകിസ്താൻ ബന്ധത്തിൽ പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ അധ്യായം തുറക്കാം.

“പോകില്ല” എന്നൊരു വാക്ക് നിലവിലെ നയതന്ത്ര മഞ്ഞുകാലം ഇനിയും അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെന്ന സന്ദേശം ലോകത്തിന് നൽകും.

അതുകൊണ്ട് ഈ വാർത്തയുടെ പ്രാധാന്യം പാകിസ്താൻ ക്ഷണിച്ചതിലല്ല.