ധാക്ക, 2026 നവംബർ 04 –

ബംഗ്ലാദേശിൽ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുമായും അവരുടെ അവാമി ലീഗ് പാർട്ടിയുമായും ബന്ധമുണ്ടെന്ന ആരോപണത്തിന്റെ പേരിൽ സർവകലാശാല അധ്യാപകർക്കും വിദ്യാർഥികൾക്കുമെതിരെ പ്രതികാരനടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നതായി അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനയായ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച്. രാജ്യത്തെ ഇരുപതിലധികം പൊതുസർവകലാശാലകളിൽ അധ്യാപകരെ പിരിച്ചുവിടൽ, സസ്പെൻഷൻ, അധ്യാപന വിലക്ക്, വിദ്യാർഥികളെ പുറത്താക്കൽ തുടങ്ങിയ നടപടികൾ ഉണ്ടായതായി സംഘടന വ്യക്തമാക്കി. നവംബർ മൂന്നിന് പുറത്തിറക്കിയ റിപ്പോർട്ടിലാണ് ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചത്. രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളുടെയും മുൻ സർക്കാരുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്റെയും പേരിൽ മതിയായ അന്വേഷണ നടപടികളില്ലാതെ ശിക്ഷിക്കുന്നത് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും സംഘടനാ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും ലംഘനമാണെന്ന് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.

ഇരുപതിലധികം സർവകലാശാലകളിൽ അച്ചടക്കനടപടി

ബംഗ്ലാദേശിലെ ഇരുപതിലധികം പൊതുസർവകലാശാലകളിലാണ് അധ്യാപകരും വിദ്യാർഥികളും നടപടികൾ നേരിടുന്നതെന്ന് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് കണ്ടെത്തിയത്. 2024ൽ വിദ്യാർഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന പ്രക്ഷോഭത്തെ തുടർന്ന് ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ സർക്കാർ അധികാരത്തിൽനിന്ന് പുറത്തായതിന് പിന്നാലെയാണ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചത്. ഹസീന സർക്കാരിന്റെ കാലത്തെ അക്രമങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായെന്ന ആരോപണം, അവാമി ലീഗിന് അനുകൂലമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പ്രക്ഷോഭത്തെ എതിർത്തുവെന്ന ആരോപണം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പലർക്കുമെതിരെ നടപടി സ്വീകരിച്ചത്. ഇസ്ലാമിക വസ്ത്രധാരണം പിന്തുടരുന്ന വിദ്യാർഥികളോട് വിവേചനം കാണിച്ചെന്ന ആരോപണങ്ങളും ചില കേസുകളിൽ ഉന്നയിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പല നടപടികൾക്കും സുതാര്യമായ അന്വേഷണ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ചിട്ടില്ലെന്നാണ് മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനയുടെ കണ്ടെത്തൽ.

22 സർവകലാശാലകളിലെ 404 അധ്യാപകർ അന്വേഷണം നേരിടുന്നു

2026 ഓഗസ്റ്റിൽ പുറത്തുവന്ന മാധ്യമ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം 22 സർവകലാശാലകളിലെ കുറഞ്ഞത് 404 അധ്യാപകർ അന്വേഷണം നേരിടുന്നതായി ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് വ്യക്തമാക്കി. അവാമി ലീഗിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ടെലഗ്രാം സന്ദേശസംഘത്തിൽ അംഗങ്ങളായിരുന്നുവെന്ന ആരോപണമാണ് ഇവർക്കെതിരായ അന്വേഷണത്തിന് കാരണമായത്. രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അധ്യാപകരുടെ ജോലിയും ഗവേഷണവും തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതായാണ് സംഘടനയുടെ വിമർശനം. ക്ലാസെടുക്കാനോ ഗവേഷണം നടത്താനോ ഭരണപരമായ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാനോ അനുവദിക്കുന്നില്ലെന്ന് നടപടിക്കിരയായ ഒരു അധ്യാപകൻ സംഘടനയോട് പറഞ്ഞു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് പുറത്തുവിട്ടിട്ടില്ല.

ധാക്ക സർവകലാശാലയിൽ 44 അധ്യാപകർക്ക് ജോലിവിലക്ക്

2024 സെപ്റ്റംബറിൽ ധാക്ക സർവകലാശാലയിലെ പുതുതായി നിയമിതരായ അധികൃതർ 44 അധ്യാപകരോട് അക്കാദമിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ നിർദേശിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. മറ്റൊരു 25 അധ്യാപകരുടെ അധ്യാപന ചുമതലകൾ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്തു. സുതാര്യവും വിശ്വസനീയവുമായ അച്ചടക്ക അന്വേഷണങ്ങളില്ലാതെയാണ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചതെന്ന് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് ആരോപിച്ചു. പിന്നീട് അന്വേഷണ സമിതിയുടെ കണ്ടെത്തലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആറുപേരെ താൽക്കാലികമായി സസ്പെൻഡ് ചെയ്തു. മറ്റൊരു 14 അധ്യാപകർക്കെതിരെയും അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സർവകലാശാലകളിലെ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നുണ്ടോയെന്നതാണ് സംഘടന ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം.

കാർഷിക സർവകലാശാലകളിലും വ്യാപക നടപടി

മൈമെൻസിങ്ങിലെ ബംഗ്ലാദേശ് അഗ്രികൾച്ചറൽ സർവകലാശാലയിൽ 12 അധ്യാപകരെ പിരിച്ചുവിടുകയോ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയോ ചുമതലകളിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കുകയോ ചെയ്തതായി സംഘടന വ്യക്തമാക്കി. മറ്റൊരു 34 പേരുടെ പദവി താഴ്ത്തുകയോ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്തു. സർവകലാശാല രൂപീകരിച്ച അന്വേഷണ കമ്മീഷൻ നിയമപ്രകാരമുള്ള അച്ചടക്ക നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ചിട്ടില്ലെന്നാണ് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ചിന്റെ വിലയിരുത്തൽ.

ധാക്കയിലെ ഷേർ-ഇ-ബംഗ്ല അഗ്രികൾച്ചറൽ സർവകലാശാലയിൽ 12 അധ്യാപകരെ താൽക്കാലികമായി സസ്പെൻഡ് ചെയ്തു. മറ്റൊരു പത്തുപേരെ അക്കാദമിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കി. അന്വേഷണ നടപടികളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവസരം നൽകിയില്ലെന്ന് അധ്യാപകർ ആരോപിച്ചു. കൂടാതെ 85 അധ്യാപകർക്ക് സ്ഥാനക്കയറ്റം നിഷേധിച്ചതായും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.

126 വിദ്യാർഥികൾക്ക് സസ്പെൻഷനും സർട്ടിഫിക്കറ്റ് തടഞ്ഞുവയ്ക്കലും

അധ്യാപകർക്ക് പുറമെ നൂറുകണക്കിന് വിദ്യാർഥികളും അച്ചടക്കനടപടികൾ നേരിടുന്നതായി ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് വ്യക്തമാക്കി. 2025 മാർച്ചിൽ ധാക്ക സർവകലാശാല 126 വിദ്യാർഥികളെ താൽക്കാലികമായി സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയും അവരുടെ പരീക്ഷാ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ തടഞ്ഞുവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. 2024ലെ സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധങ്ങളെ ആക്രമിച്ചതിന് ചിത്രങ്ങളും ദൃശ്യങ്ങളും സമൂഹമാധ്യമ വിവരങ്ങളും തെളിവായി ലഭിച്ചുവെന്ന അന്വേഷണ സമിതിയുടെ കണ്ടെത്തലിനെ തുടർന്നായിരുന്നു നടപടി.

മറ്റൊരു 277 അവാമി ലീഗ് അനുകൂല വിദ്യാർഥികൾക്കെതിരെയും പൊലീസ് കേസുകളിൽ ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇവർക്കെതിരെ സർവകലാശാല ഔപചാരിക നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും അറസ്റ്റിനെ ഭയന്ന് പലരും ക്യാമ്പസിൽനിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നതായി സംഘടന വ്യക്തമാക്കി. ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിക്കുന്ന പല വിദ്യാർഥികൾക്കും സ്വന്തം നിലപാട് വിശദീകരിക്കാൻ മതിയായ അവസരം ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.

പ്രൊഫസർ മഷിയുർ റഹ്മാനെതിരായ നടപടി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി

ധാക്ക സർവകലാശാലയിലെ സോഷ്യോളജി വിഭാഗം പ്രൊഫസർ മഷിയുർ റഹ്മാനെതിരായ നടപടിയും ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് പരിശോധിച്ചു. 2024 സെപ്റ്റംബർ 25നാണ് അദ്ദേഹത്തെ അക്കാദമിക, ഭരണപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കിയത്. വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭത്തെ ടെലിവിഷൻ ചർച്ചയിൽ എതിർത്തുവെന്നും 2024 ഓഗസ്റ്റ് മൂന്നിന് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വസതിയിൽ നടന്ന യോഗത്തിൽ അക്രമത്തിന് പ്രേരണ നൽകിയെന്നുമാണ് ആരോപണം.

എന്നാൽ സംഘടന പരിശോധിച്ച ടെലിവിഷൻ ദൃശ്യങ്ങളിൽ ആരോപിക്കപ്പെട്ട പരാമർശം കണ്ടെത്താനായില്ലെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വസതിയിലെ യോഗം സർവകലാശാല ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ സംഘടിപ്പിച്ചതായിരുന്നുവെന്നും ആരോപണങ്ങൾക്ക് തെളിവുകൾ നൽകിയിട്ടില്ലെന്നും റഹ്മാൻ വ്യക്തമാക്കി. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 31ന് അദ്ദേഹത്തെ സ്ഥിരമായി സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാൻ സർവകലാശാല അധികൃതർ ശുപാർശ ചെയ്തു. ഇതിനെതിരെ അദ്ദേഹം അപ്പീൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

പ്രതിഷേധ പ്രകടനത്തിന്റെ പേരിൽ അധ്യാപകർക്ക് സസ്പെൻഷൻ

2024 ഓഗസ്റ്റ് നാലിന് ബംഗ്ലാദേശ് അഗ്രികൾച്ചറൽ സർവകലാശാലയിൽ നടന്ന അവാമി ലീഗ് അനുകൂല പ്രകടനത്തിൽ പങ്കെടുത്തുവെന്ന ആരോപണത്തിന്റെ പേരിലും അധ്യാപകർ നടപടികൾ നേരിട്ടു. ഫാർമക്കോളജി വിഭാഗത്തിലെ പ്രൊഫസർ പുർബ ഇസ്ലാമിനെ 2025 ഓഗസ്റ്റ് നാലിന് സസ്പെൻഡ് ചെയ്തു. പ്രകടനത്തിൽ മുദ്രാവാക്യം വിളിച്ചതാണ് പ്രധാന ആരോപണം. എന്നാൽ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് പരിശോധിച്ച വീഡിയോയിൽ അവർ മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്താനായില്ലെന്ന് സംഘടന വ്യക്തമാക്കി.

അതേ സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസർ യാഹിയ ഖണ്ഡോക്കറിനെയും സസ്പെൻഡ് ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ പ്രതിഷേധകാലത്ത് താൻ ധാക്കയിൽ കുടുംബത്തോടൊപ്പമായിരുന്നുവെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശദീകരണം. ഹൈക്കോടതി സസ്പെൻഷൻ സ്റ്റേ ചെയ്തെങ്കിലും ഉത്തരവിനെതിരെ അറ്റോർണി ജനറലിന്റെ ഓഫീസ് അപ്പീൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

മുൻ സർക്കാരിന്റെ കാലത്തെ പീഡനങ്ങൾ ആവർത്തിക്കരുതെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ്

ബംഗ്ലാദേശിലെ സർവകലാശാലകളിൽ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾക്ക് ദീർഘകാല ചരിത്രമുണ്ടെന്ന് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അധികാരത്തിലുള്ള പാർട്ടിയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള അധ്യാപകർക്ക് നിയമനത്തിലും സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിലും മുൻഗണന നൽകുകയും എതിർ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുള്ളവർക്കെതിരെ നടപടി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത മുൻകാലങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് സംഘടനയുടെ വിലയിരുത്തൽ.

2024 ജൂലൈ, ഓഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിൽ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കെതിരായ പൊലീസ് നടപടികളിൽ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനെ തുടർന്നാണ് ഷെയ്ഖ് ഹസീന അധികാരം വിട്ട് രാജ്യം വിട്ടത്. 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശ് നാഷണലിസ്റ്റ് പാർട്ടി അധികാരത്തിലെത്തി. എന്നാൽ ഭരണകൂടം മാറുമ്പോഴെല്ലാം രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾക്കെതിരായ പ്രതികാരനടപടികൾ ആവർത്തിക്കുന്നത് ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുമെന്ന് സംഘടന മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.

കുറ്റാരോപണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കണം എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രതികാരം പാടില്ല

മുൻ സർക്കാരിന്റെ കാലത്തെ അക്രമങ്ങളിലും മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തവർക്കെതിരെ നിയമാനുസൃതമായി അന്വേഷണം നടത്തുന്നതിനെ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് എതിർക്കുന്നില്ല. മൂന്ന് അധ്യാപകർ മനുഷ്യരാശിക്കെതിരായ കുറ്റങ്ങൾക്ക് ബംഗ്ലാദേശിലെ അന്താരാഷ്ട്ര കുറ്റകൃത്യ ട്രൈബ്യൂണലിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നും മറ്റൊരാൾ വിചാരണ നേരിടുകയാണെന്നും സംഘടന ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

എന്നാൽ സമാധാനപരമായ രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായപ്രകടനങ്ങളെയും യഥാർഥ കുറ്റകൃത്യങ്ങളെയും വേർതിരിച്ച് കാണണമെന്ന് സംഘടന ആവശ്യപ്പെട്ടു. വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകളും നീതിപൂർവമായ അന്വേഷണ നടപടികളും ഇല്ലാതെ ശിക്ഷിക്കുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്നാണ് നിലപാട്.

അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് മീനാക്ഷി ഗാംഗുലി

ബംഗ്ലാദേശിലെ സർവകലാശാലകൾ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളുടെ പ്രധാന വേദികളായിരുന്നുവെന്ന് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ചിന്റെ ഡെപ്യൂട്ടി ഏഷ്യ ഡയറക്ടർ മീനാക്ഷി ഗാംഗുലി വ്യക്തമാക്കി. വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭത്തെ തുടർന്ന് രൂപംകൊണ്ട രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനങ്ങൾ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ലെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. മുൻ സർക്കാരിനെ സമാധാനപരമായി പിന്തുണച്ചവർക്കെതിരെ പ്രതികാരനടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നത് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സംഘടനാ സ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന സന്ദേശം നൽകുമെന്ന് ഗാംഗുലി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. അധികാരത്തിലുള്ള പാർട്ടിയോടുള്ള പിന്തുണ നിർബന്ധമാക്കുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളായി സർവകലാശാലകൾ മാറരുതെന്നും സ്വതന്ത്രമായ ചിന്തയ്ക്കും രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും ഇടമൊരുക്കണമെന്നും അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു.