ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 19-

സർക്കാർ പണം വിശ്വാസവഞ്ചന നടത്തി തട്ടിയെടുത്തെന്ന കുറ്റം തെളിയിക്കാൻ, പണം പ്രതിയെ ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്നും അത് ദുരുപയോഗം ചെയ്തുവെന്നും വ്യക്തമായ തെളിവുകൾ വേണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി. ടെലിഫോൺ വകുപ്പിലെ മുൻ കാഷ്യർക്കെതിരായ ക്രിമിനൽ വിശ്വാസവഞ്ചനക്കേസിൽ വിചാരണക്കോടതിയുടെ കുറ്റവിമുക്ത ഉത്തരവ് പുനഃസ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ടാണ് സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിർണായക വിധി. ജസ്റ്റിസുമാരായ ഉജ്ജൽ ഭൂയാൻ, അതുൽ എസ്. ചന്ദൂർക്കർ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് രാമകൃഷ്ണ പ്രഹ്ലാദ് ഡോംഗർഡിവെ നൽകിയ അപ്പീൽ പരിഗണിച്ചത്. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരാണ് എതിർകക്ഷി. അപ്പീലുകാരനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകരായ ബി.എച്ച്. മാർലപല്ലെ, സുധാൻഷു എസ്. ചൗധരി എന്നിവർ ഹാജരായി. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിനുവേണ്ടി ആദിത്യ അനിരുദ്ധ പാണ്ഡെ, സച്ചിൻ പാട്ടീൽ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള അഭിഭാഷകരും ഹാജരായി. 2017 ഒക്ടോബർ 12ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച ശിക്ഷാവിധിയാണ് സുപ്രീംകോടതി റദ്ദാക്കിയത്.

ഉപഭോക്താക്കളിൽനിന്ന് പിരിച്ച 8.73 ലക്ഷം രൂപയിൽ 4.75 ലക്ഷം കാണാനില്ലെന്ന് ആരോപണം

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഔറംഗാബാദിൽ ടെലിഫോൺ വകുപ്പിൽ കാഷ്യർ കം കൗണ്ടർ ക്ലർക്കായി ജോലി ചെയ്തിരുന്ന രാമകൃഷ്ണ പ്രഹ്ലാദ് ഡോംഗർഡിവെയ്ക്കെതിരെയായിരുന്നു കേസ്. ഉപഭോക്താക്കളിൽനിന്ന് ടെലിഫോൺ ചാർജായി 8,73,737 രൂപ പിരിച്ചെടുത്തെന്നും ഇതിൽ 3,88,035 രൂപ മാത്രമാണ് സർക്കാർ അക്കൗണ്ടിൽ അടച്ചതെന്നുമായിരുന്നു ആരോപണം. ബാക്കി 4,75,702 രൂപ സർക്കാർ അക്കൗണ്ടിൽ എത്തിയില്ലെന്നാണ് പ്രോസിക്യൂഷൻ വാദിച്ചത്.

ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ 409, 477, 420 വകുപ്പുകൾ പ്രകാരം കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. എന്നാൽ വിചാരണയിൽ 409-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള ക്രിമിനൽ വിശ്വാസവഞ്ചനക്കുറ്റം മാത്രമാണ് ചുമത്തിയത്. സർക്കാർ ജീവനക്കാരൻ തന്റെ ചുമതലയിൽ ലഭിച്ച പണം വിശ്വാസവഞ്ചന നടത്തി ദുരുപയോഗം ചെയ്തെന്നായിരുന്നു പ്രധാന ആരോപണം.

തെളിവുകൾ അവ്യക്തമെന്ന് വിചാരണക്കോടതി; 2002ൽ ജീവനക്കാരനെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കി

കേസിലെ തെളിവുകൾ വ്യക്തതയില്ലാത്തതും പൊതുസ്വഭാവത്തിലുള്ളതുമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഔറംഗാബാദ് ചീഫ് ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതി 2002 ഫെബ്രുവരി 20ന് പ്രതിയെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കി. അന്വേഷണത്തിനിടെ പിടിച്ചെടുത്തതായി പറയുന്ന രജിസ്റ്ററുകൾ നിയമപരമായി തെളിവായി സ്ഥാപിക്കാൻ പ്രോസിക്യൂഷന് കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല.

പ്രതിയുടെ വീട്ടിൽനിന്ന് 46 വസ്തുക്കൾ പിടിച്ചെടുത്തെന്നായിരുന്നു അന്വേഷണസംഘത്തിന്റെ അവകാശവാദം. എന്നാൽ പിടിച്ചെടുക്കൽ നടപടികളിൽ ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ നിർബന്ധ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിച്ചില്ലെന്നും സാക്ഷികൾ പ്രോസിക്യൂഷൻ വാദത്തെ പിന്തുണച്ചില്ലെന്നും വിചാരണക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

കുറ്റവിമുക്തനാക്കിയ വിധി ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി; ഒരു വർഷം കഠിനതടവ് വിധിച്ചു

വിചാരണക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവിനെതിരെ നൽകിയ അപ്പീലിൽ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഔറംഗാബാദ് ബെഞ്ച് 2017 ഒക്ടോബർ 12ന് കുറ്റവിമുക്ത ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി. ജീവനക്കാരന് ഒരു വർഷം കഠിനതടവും 5,000 രൂപ പിഴയും വിധിച്ചു. പിഴ അടച്ചില്ലെങ്കിൽ ഒരു മാസം കൂടി തടവ് അനുഭവിക്കണമെന്നും ഉത്തരവിട്ടു.

ഈ വിധിക്കെതിരെയാണ് രാമകൃഷ്ണ പ്രഹ്ലാദ് ഡോംഗർഡിവെ സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിച്ചത്. കുറ്റവിമുക്ത ഉത്തരവിൽ ഇടപെടുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട നിയമതത്ത്വങ്ങൾ ഹൈക്കോടതി അവഗണിച്ചുവെന്നും പണം ഏൽപ്പിച്ചതിനോ ദുരുപയോഗം ചെയ്തതിനോ തെളിവില്ലെന്നും അപ്പീലുകാരന്റെ അഭിഭാഷകർ വാദിച്ചു.

പണം ഏൽപ്പിച്ചതിന്റെ രേഖകളില്ലാതെ വിശ്വാസവഞ്ചനക്കുറ്റം നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി

ക്രിമിനൽ വിശ്വാസവഞ്ചനക്കുറ്റം തെളിയിക്കാൻ പണമോ സ്വത്തോ പ്രതിയെ ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ആദ്യം തെളിയിക്കണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതിനുപുറമേ ആ സ്വത്ത് സത്യസന്ധമല്ലാത്ത ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ദുരുപയോഗം ചെയ്തുവെന്നതും തെളിയിക്കണം. പണം അക്കൗണ്ടിൽ എത്തിയില്ലെന്ന ആരോപണം മാത്രം കുറ്റം സ്ഥാപിക്കാൻ മതിയാകില്ല.

കേസിൽ ടെലിഫോൺ വകുപ്പിന്റെ യഥാർഥ ക്യാഷ് ബുക്ക്, ദിവസേനയുള്ള പണമിടപാട് രജിസ്റ്റർ, ബാലൻസ് ഷീറ്റ്, ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ട് തുടങ്ങിയ നിർണായക രേഖകൾ പ്രോസിക്യൂഷൻ ഹാജരാക്കിയിരുന്നില്ല. അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടും വകുപ്പ് ഈ രേഖകൾ നൽകിയില്ലെന്ന കാര്യം സുപ്രീംകോടതി പ്രത്യേകം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഈ രേഖകളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ പ്രതി എത്ര പണം പിരിച്ചെടുത്തു, എത്ര തുക കൈവശം സൂക്ഷിച്ചു, എത്ര തുക അടയ്ക്കാതെ വച്ചു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കാമായിരുന്നു. എന്നാൽ അടിസ്ഥാന രേഖകളില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിക്ക് പണം ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്ന കാര്യം പോലും ഉറപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സർക്കാർ രേഖകൾ ഹാജരാക്കാത്തതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം പ്രതിയുടെ മേൽ ചുമത്താനാവില്ല

ടെലിഫോൺ വകുപ്പിന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന രേഖകൾ ഹാജരാക്കാത്തതിനെ വിചാരണക്കോടതി പ്രോസിക്യൂഷന് പ്രതികൂലമായ സാഹചര്യമായി വിലയിരുത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ രേഖകൾ പ്രതിയാണ് ഹാജരാക്കേണ്ടിയിരുന്നതെന്ന നിലപാടാണ് ഹൈക്കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

ഈ സമീപനം തെറ്റാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുറ്റം തെളിയിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം പ്രോസിക്യൂഷനാണ്. സർക്കാർ വകുപ്പിന്റെ കൈവശമുള്ള രേഖകൾ പ്രതി ഹാജരാക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ അയാളെ കുറ്റക്കാരനാക്കാനാവില്ല. പ്രതി നിരപരാധിയാണെന്ന നിയമപരമായ അനുമാനം നിലനിൽക്കുമെന്നും കുറ്റം തെളിയിക്കാനുള്ള ബാധ്യത പ്രതിയിലേക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പിടിച്ചെടുത്ത രേഖകൾക്കും വിശ്വസനീയമായ തെളിവില്ല; സാക്ഷിമൊഴികളും തിരിച്ചടിയായി

പ്രതിയുടെ വീട്ടിൽനിന്ന് രേഖകളും മറ്റ് വസ്തുക്കളും പിടിച്ചെടുത്തെന്ന അന്വേഷണസംഘത്തിന്റെ വാദവും സുപ്രീംകോടതി പരിശോധിച്ചു. പിടിച്ചെടുക്കലിന് സാക്ഷികളായ രണ്ടുപേരും പ്രോസിക്യൂഷനെ പിന്തുണച്ചിരുന്നില്ല. ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 100-ാം വകുപ്പിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കുന്നതിലും വീഴ്ചയുണ്ടായി.

പിടിച്ചെടുക്കൽ നടപടിയിലെ നിയമലംഘനം മാത്രം കൊണ്ട് എല്ലാ കേസുകളിലും തെളിവ് അസാധുവാകണമെന്നില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ ഈ കേസിൽ മറ്റ് തെളിവുകളിലും ഗുരുതരമായ പോരായ്മകളുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ മൊഴി മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി പിടിച്ചെടുക്കൽ നിയമപരമായി തെളിഞ്ഞതായി അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വിലയിരുത്തി.

ശിക്ഷ വിധിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പ്രതിയെ കേട്ടില്ല; ഹൈക്കോടതിയുടെ നടപടിയിലും പിഴവ്

ബോംബെ ഹൈക്കോടതി 2017 സെപ്റ്റംബർ 29ന് വാദം കേട്ടശേഷം വിധി പറയാൻ മാറ്റിവച്ചിരുന്നു. 2017 ഒക്ടോബർ 12ന് പ്രതിയെ കുറ്റക്കാരനായി കണ്ടെത്തുകയും അതേ ദിവസം ശിക്ഷ വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ശിക്ഷയുടെ കാര്യത്തിൽ പ്രതിക്ക് പറയാനുള്ളത് കേട്ടിരുന്നില്ല.

വിചാരണക്കോടതി കുറ്റവിമുക്തനാക്കിയ ഒരാളെ അപ്പീൽ കോടതി ആദ്യമായി കുറ്റക്കാരനായി കണ്ടെത്തുമ്പോൾ ശിക്ഷ നിശ്ചയിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അയാൾക്ക് വാദിക്കാൻ അവസരം നൽകണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുറ്റക്കാരനായി കണ്ടെത്തിയശേഷം ശിക്ഷ മാത്രം വിധിക്കുന്നതിനായി കേസ് വിചാരണക്കോടതിയിലേക്ക് തിരിച്ചയയ്ക്കുന്നതും ശരിയായ നടപടിയല്ലെന്ന് കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

2017ലെ ഹൈക്കോടതി ശിക്ഷാവിധി റദ്ദാക്കി; 2002ലെ കുറ്റവിമുക്ത ഉത്തരവ് പുനഃസ്ഥാപിച്ചു

പണം പ്രതിയെ ഏൽപ്പിച്ചതിനോ അത് ദുരുപയോഗം ചെയ്തതിനോ സത്യസന്ധമല്ലാത്ത ഉദ്ദേശ്യം ഉണ്ടായിരുന്നതിനോ മതിയായ തെളിവില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി കണ്ടെത്തി. സാക്ഷികളുടെ മൊഴികളും തെളിവുകളുടെ വിശ്വാസ്യതയും നേരിട്ട് വിലയിരുത്തിയ വിചാരണക്കോടതിയുടെ തീരുമാനത്തിന് ഹൈക്കോടതി അർഹമായ പ്രാധാന്യം നൽകിയില്ലെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

ഇതോടെ 2017 ഒക്ടോബർ 12ലെ ബോംബെ ഹൈക്കോടതി വിധി സുപ്രീംകോടതി റദ്ദാക്കി. 2002 ഫെബ്രുവരി 20ന് ഔറംഗാബാദ് ചീഫ് ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച കുറ്റവിമുക്ത ഉത്തരവ് പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ 409-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള കുറ്റത്തിൽനിന്ന് രാമകൃഷ്ണ പ്രഹ്ലാദ് ഡോംഗർഡിവെയെ പൂർണമായി കുറ്റവിമുക്തനാക്കി.

സർക്കാർ പണത്തിരിമറി കേസുകളിലും കുറ്റം തെളിയിക്കാനുള്ള ബാധ്യത പ്രോസിക്യൂഷന് തന്നെ

സർക്കാർ പണത്തിന്റെ തിരിമറി ആരോപിക്കുന്ന കേസുകളിൽ തെളിവുകളുടെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ് സുപ്രീംകോടതിയുടെ വിധി. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ 409-ാം വകുപ്പിന് പകരമായി നിലവിലെ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിൽ 316(5)-ാം വകുപ്പാണ് ബാധകമായിരിക്കുന്നത്. വിശ്വാസവഞ്ചനക്കുറ്റത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളായ പണം ഏൽപ്പിക്കൽ, ദുരുപയോഗം, സത്യസന്ധമല്ലാത്ത ഉദ്ദേശ്യം എന്നിവ തെളിയിക്കണമെന്ന നിയമതത്ത്വമാണ് വിധി വീണ്ടും വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

രാജ്യത്തെ കോടതികൾക്ക് ബാധകമായ സുപ്രീംകോടതിയുടെ ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം സമാന സ്വഭാവമുള്ള കേസുകളിലെ തെളിവ് വിലയിരുത്തലിന് പ്രസക്തമാണ്. സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ കൃത്യമായ സാമ്പത്തിക രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും വിധിയിൽനിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. കുറ്റവിമുക്ത ഉത്തരവ് മാറ്റി ശിക്ഷ വിധിക്കുന്ന അപ്പീൽ കോടതികൾ പ്രതിയുടെ നിരപരാധിത്വത്തിനുള്ള നിയമപരിരക്ഷയും സംശയത്തിന്റെ ആനുകൂല്യവും പരിഗണിക്കണമെന്നും വിധി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം, രേഖകൾ ഹാജരാക്കാത്ത എല്ലാ കേസുകളിലും പ്രതിയെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കണമെന്ന പൊതുനിയമം ഈ വിധി സ്ഥാപിക്കുന്നില്ല.