പ്രയാഗ്‌രാജ്, 2026 ഒക്ടോബർ 9:

നിയമപരമായ അധികാരമില്ലാതെ വികസന അതോറിറ്റികൾക്ക് ഇംപാക്ട് ഫീസും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയും ഈടാക്കാനാവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. പെട്രോൾ പമ്പിന്റെ സ്ഥലപദ്ധതിക്ക് അനുമതി നൽകുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രയാഗ്‌രാജ് വികസന അതോറിറ്റി ഈടാക്കിയ 21,05,933 രൂപ തിരികെ നൽകാനും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. ജസ്റ്റിസ് ജെ.ജെ. മുനീർ, ജസ്റ്റിസ് ഇന്ദ്രജിത് ശുക്ല എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. കപിൽ ദേവ് വ്യാസ് ഫില്ലിങ് സ്റ്റേഷൻ അലഹബാദും മറ്റൊരാളും ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരിനും മറ്റ് എതിർകക്ഷികൾക്കുമെതിരെ നൽകിയ ഹർജിയിലാണ് നടപടി. 2007 ജൂൺ 12 മുതൽ പണം തിരികെ നൽകുന്നതുവരെ പ്രതിവർഷം ആറ് ശതമാനം സാധാരണ പലിശയും നൽകണം. ഉത്തരവ് ലഭിച്ച് ഒരു മാസത്തിനകം തുക തിരികെ നൽകാനാണ് പ്രയാഗ്‌രാജ് വികസന അതോറിറ്റി വൈസ് ചെയർമാന് നിർദേശം.

പെട്രോൾ പമ്പിന് അനുമതി തേടിയത് 2004ൽ; ഫീസ് ആവശ്യപ്പെട്ടത് 2007ൽ

ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ പെട്രോൾ പമ്പ് നടത്തുന്ന വ്യക്തിഗത ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് കേസിലെ ഹർജിക്കാരൻ. പ്രയാഗ്‌രാജിലെ തോൺഹിൽ റോഡിലേക്ക് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന പെട്രോൾ പമ്പിന്റെ സ്ഥലപദ്ധതിക്ക് അംഗീകാരം ലഭിക്കാൻ 2004 സെപ്റ്റംബർ 27നാണ് സ്ഥാപനം അപേക്ഷ നൽകിയത്. എന്നാൽ അപേക്ഷ നൽകി ഏകദേശം മൂന്ന് വർഷത്തിനുശേഷമാണ് വികസന അതോറിറ്റി അനുമതി നൽകിയത്.

തുടർന്ന് 2007 മേയ് 22ന് വിവിധ ഇനങ്ങളിലായി 25,05,635 രൂപ അടയ്ക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അതോറിറ്റി നോട്ടീസ് നൽകി. ഇതിൽ 15,04,238 രൂപ ഇംപാക്ട് ഫീസും 6,01,695 രൂപ തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയുമായിരുന്നു. ഈ രണ്ട് ഇനങ്ങളിലായി മാത്രം 21,05,933 രൂപയാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.

ചതുരശ്ര മീറ്ററിന് 5,800 രൂപയ്ക്ക് പകരം 9,000 രൂപ കണക്കാക്കി

2004ൽ അപേക്ഷ നൽകിയപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ സർക്കിൾ നിരക്ക് ചതുരശ്ര മീറ്ററിന് 5,800 രൂപയായിരുന്നു. എന്നാൽ 2006 ജൂൺ 24 മുതൽ ഈ നിരക്ക് 9,000 രൂപയായി ഉയർന്നു. വികസന അതോറിറ്റി അനുമതി നൽകാൻ വൈകിയതിനാൽ പുതിയ നിരക്കിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അധിക ഫീസും പിഴയും കണക്കാക്കിയതെന്ന് ഹർജിക്കാരൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

അനുമതി ലഭിക്കാൻ വൈകിയത് തന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള വീഴ്ചകൊണ്ടല്ലെന്നായിരുന്നു സ്ഥാപനത്തിന്റെ വാദം. അതിനാൽ 2004ൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന നിരക്കിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തുക കുറയ്ക്കണമെന്നാണ് ആദ്യം ഹർജിയിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ കേസ് പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഈ രണ്ട് ഫീസുകളും ഈടാക്കാൻ വികസന അതോറിറ്റിക്ക് നിയമപരമായ അധികാരമില്ലെന്ന വാദവും ഹർജിക്കാരന്റെ അഭിഭാഷകൻ ഉന്നയിച്ചു.

വികസന ഫീസ് ഈടാക്കാം; ഇംപാക്ട് ഫീസിന് അധികാരമില്ലെന്ന് കോടതി

1973ലെ ഉത്തർപ്രദേശ് നഗരാസൂത്രണ വികസന നിയമത്തിലെ 15(2-എ) വകുപ്പാണ് ഹൈക്കോടതി പരിശോധിച്ചത്. ഈ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം വികസന ഫീസ്, ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖകളിലെ പേരുമാറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഫീസ്, കെട്ടിടനിർമാണ സാമഗ്രികൾ അടുക്കിവയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ഫീസ്, ജലവിതരണ ഫീസ് എന്നിവയാണ് വികസന അതോറിറ്റിക്ക് ഈടാക്കാൻ അധികാരമുള്ളതെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

എന്നാൽ ഇംപാക്ട് ഫീസും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയും ഈ വകുപ്പിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. നിയമം വ്യക്തമായി അധികാരം നൽകിയിട്ടില്ലാത്ത ഫീസോ പിഴയോ വികസന അതോറിറ്റിക്ക് സ്വന്തം തീരുമാനപ്രകാരം ഈടാക്കാനാവില്ലെന്നാണ് ജസ്റ്റിസ് ജെ.ജെ. മുനീറും ജസ്റ്റിസ് ഇന്ദ്രജിത് ശുക്ലയും വ്യക്തമാക്കിയത്.

സുപ്രീംകോടതി വിധിയും ഇംപാക്ട് ഫീസ് ഈടാക്കുന്നതിന് എതിര്

മഥുര വൃന്ദാവൻ വികസന അതോറിറ്റിയും രാജേഷ് ശർമയും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച വിധിയാണ് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി പ്രധാനമായി പരിഗണിച്ചത്. വികസന ഫീസ് ഈടാക്കാനുള്ള അധികാരം സുപ്രീംകോടതി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ നിയമത്തിലെ 15(2-എ) വകുപ്പിന്റെ പരിധിക്ക് പുറത്തുള്ള മറ്റ് ഫീസുകൾ ഈടാക്കുന്നത് ഭരണഘടനയുടെ 265-ാം അനുച്ഛേദത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

നിയമത്തിന്റെ അധികാരമില്ലാതെ നികുതിയോ ഫീസോ ഈടാക്കാൻ പാടില്ലെന്ന ഭരണഘടനാപരമായ തത്വമാണ് ഈ തീരുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ഇംപാക്ട് ഫീസും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയും ഈടാക്കാൻ വികസന അതോറിറ്റിക്ക് അധികാരമില്ലെന്ന നിഗമനത്തിലാണ് ഹൈക്കോടതി എത്തിയത്.

ഫീസിന്റെ നിരക്കിനെ മാത്രമാണ് ചോദ്യം ചെയ്തത്; നിയമവിരുദ്ധമായ ഈടാക്കലും കോടതി പരിശോധിച്ചു

ഹർജിക്കാരൻ ആദ്യം ചോദ്യം ചെയ്തത് ഫീസിന്റെയും പിഴയുടെയും നിരക്ക് കണക്കാക്കിയ രീതിയെയായിരുന്നു. ഫീസ് ഈടാക്കാനുള്ള അധികാരം തന്നെ ഇല്ലെന്ന വാദം ഹർജിയിലെ ആദ്യ ആവശ്യമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഭരണഘടനാ കോടതി നിയമം വ്യാഖ്യാനിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയ തത്വത്തിന്റെ ആനുകൂല്യം ഹർജിക്കാരന് നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണഘടനാ കോടതിയുടെ വിധി നിയമം തുടക്കം മുതൽ എന്തായിരുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നതാണെന്ന് ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു. ഒരു വിധി ഭാവിയിൽ മാത്രം ബാധകമാണെന്ന് കോടതി പ്രത്യേകം പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ അതിലെ നിയമവ്യാഖ്യാനം മുൻകാല സംഭവങ്ങൾക്കും ബാധകമാകുമെന്നാണ് കോടതി വിശദീകരിച്ചത്. അതിനാൽ ഫീസിന്റെ നിരക്ക് മാത്രം ചോദ്യം ചെയ്തതുകൊണ്ട് നിയമവിരുദ്ധമായ ഈടാക്കലിനെതിരായ പരിഹാരം നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

19 വർഷമായിട്ടും വികസന അതോറിറ്റി മറുപടി നൽകിയില്ല

2007ൽ ഹർജി സമർപ്പിച്ചതുമുതൽ 2026 വരെ പ്രയാഗ്‌രാജ് വികസന അതോറിറ്റി കോടതിയിൽ എതിർസത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. 2026 സെപ്റ്റംബർ 17ന് കേസ് പരിഗണിച്ചപ്പോൾ മറുപടി നൽകാൻ അതോറിറ്റിക്ക് വീണ്ടും അവസരം നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ സെപ്റ്റംബർ 28ന് കേസ് വീണ്ടും പരിഗണിച്ചപ്പോഴും മറുപടി സമർപ്പിച്ചിരുന്നില്ല.

ഇതോടെ സെപ്റ്റംബർ 28ന് വാദം പൂർത്തിയാക്കി കോടതി വിധി പറയാൻ മാറ്റിവച്ചു. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ റാം എം. കൗശിക്, പ്രയാഗ്‌രാജ് വികസന അതോറിറ്റിക്കുവേണ്ടി വിനീത് പാണ്ഡെ, സംസ്ഥാന സർക്കാരിനുവേണ്ടി രൂപേഷ് തിവാരി എന്നിവർ ഹാജരായി. 2026 ഒക്ടോബർ ഒന്നിനാണ് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്.

മറ്റ് ഫീസുകളിൽ ഇടപെടില്ല; ചോദ്യം ചെയ്ത രണ്ട് ഇനങ്ങൾ മാത്രം റദ്ദാക്കി

2007 മേയ് 22ലെ നോട്ടീസിൽ ഇംപാക്ട് ഫീസിനും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയ്ക്കും പുറമെ മറ്റ് ഫീസുകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭൂമി വിഭജനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഫീസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില ഇനങ്ങൾ ഈടാക്കുന്നതിനെതിരെയും സുപ്രീംകോടതി നേരത്തെ നിയമപരമായ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ നിലവിലെ ഹർജിയിൽ ഈ ഫീസുകളെ ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നില്ല.

ഹർജിയിൽ ഭേദഗതി വരുത്തി മറ്റ് ഫീസുകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അത്തരമൊരു ആവശ്യം ഉന്നയിക്കാത്തതിനാൽ നോട്ടീസിലെ മറ്റ് ഫീസുകളിൽ ഇടപെടേണ്ടതില്ലെന്ന് കോടതി തീരുമാനിച്ചു. ഇംപാക്ട് ഫീസും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയും മാത്രമാണ് റദ്ദാക്കിയത്.

21,05,933 രൂപ തിരികെ നൽകണം; 2007 മുതൽ ആറ് ശതമാനം പലിശയും

ഇംപാക്ട് ഫീസായി ആവശ്യപ്പെട്ട 15,04,238 രൂപയും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയായി ആവശ്യപ്പെട്ട 6,01,695 രൂപയും ഈടാക്കാൻ വികസന അതോറിറ്റിക്ക് അധികാരമില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇതോടെ ആകെ 21,05,933 രൂപയുടെ ആവശ്യം റദ്ദാക്കി. ഹർജിക്കാരൻ അടച്ച തുകയിൽ നിന്ന് നിയമപരമായി ഈടാക്കാവുന്ന മറ്റ് ഫീസുകൾ ക്രമീകരിച്ചശേഷം തിരിച്ചുനൽകേണ്ട തുക കണക്കാക്കാനാണ് നിർദേശം.

ഹർജിക്കാരൻ ആകെ 19,14,071 രൂപ അടച്ചതായി കോടതിയെ അറിയിച്ചിരുന്നു. ഈ കണക്ക് ശരിയാണെന്ന് പ്രാഥമികമായി വിലയിരുത്തിയെങ്കിലും തുക പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പാക്കാൻ അതോറിറ്റിക്ക് കോടതി അനുമതി നൽകി. തിരിച്ചുനൽകേണ്ട തുകയ്ക്ക് 2007 ജൂൺ 12 മുതൽ യഥാർഥത്തിൽ പണം തിരികെ നൽകുന്നതുവരെ പ്രതിവർഷം ആറ് ശതമാനം സാധാരണ പലിശ നൽകണമെന്നും ഉത്തരവിട്ടു.

2007ലെ ഫീസ് നോട്ടീസ് ഭാഗികമായി റദ്ദാക്കി; ഒരു മാസത്തിനകം പണം നൽകണം

2026 ഒക്ടോബർ ഒന്നിലെ വിധിയിലൂടെ കപിൽ ദേവ് വ്യാസ് ഫില്ലിങ് സ്റ്റേഷൻ നൽകിയ ഹർജി അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി അനുവദിച്ചു. 2007 മേയ് 22ലെ നോട്ടീസിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇംപാക്ട് ഫീസും തുറസ്സായ സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പിഴയും റദ്ദാക്കി. മറ്റ് ഫീസുകൾ ക്രമീകരിച്ചശേഷം തിരിച്ചുനൽകേണ്ട തുക കണക്കാക്കി പലിശസഹിതം നൽകാനാണ് നിർദേശം.

പ്രയാഗ്‌രാജ് വികസന അതോറിറ്റി വൈസ് ചെയർമാന് ഉത്തരവ് ലഭിച്ച് ഒരു മാസത്തിനകം പണം തിരികെ നൽകണം. ഉത്തരവ് വൈസ് ചെയർമാന് കൈമാറാൻ ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രിക്കും നിർദേശം നൽകി. എന്നാൽ നോട്ടീസിലെ മറ്റ് ഫീസുകൾ റദ്ദാക്കിയിട്ടില്ല. അവ സംബന്ധിച്ച പുതിയ തീരുമാനവും കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ല.

അനധികൃത ഫീസ് ഈടാക്കലിനെതിരെ നിയമപരിരക്ഷ ശക്തമാക്കി

വികസന അതോറിറ്റികൾക്ക് ഫീസ് ഈടാക്കാനുള്ള അധികാരം നിയമത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ലഭിക്കണമെന്ന ഭരണഘടനാപരമായ തത്വമാണ് വിധിയിൽ വ്യക്തമാകുന്നത്. നിയമം അനുവദിക്കാത്ത ഫീസോ പിഴയോ ഭരണപരമായ തീരുമാനത്തിന്റെ മാത്രം അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈടാക്കാനാവില്ല. സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻ നിയമവ്യാഖ്യാനം പിന്തുടർന്നാണ് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി ഈ കേസിൽ തീരുമാനം എടുത്തത്.

സാമൂഹികമായി, കെട്ടിടനിർമാണ അനുമതികൾക്കും വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനാനുമതികൾക്കും അപേക്ഷിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് നിയമവിരുദ്ധമായി അധിക തുക ഈടാക്കുന്നതിനെതിരായ സംരക്ഷണമാണ് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ജുഡീഷ്യറിയുടെ തലത്തിൽ, നിയമവിരുദ്ധമായ ഫീസ് ഈടാക്കൽ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന കേസുകളിൽ മുൻകാലത്തേക്കും ബാധകമായ നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ എല്ലാ വികസന ഫീസുകളും നിയമവിരുദ്ധമാണെന്നല്ല വിധി. നിയമപരമായ അധികാരമില്ലാത്ത പ്രത്യേക ഫീസുകളും പിഴകളുമാണ് റദ്ദാക്കിയത്.