ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 6-

2023ലെ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാർ നിയമത്തിലെ നിയമന വ്യവസ്ഥ ചോദ്യം ചെയ്ത ഹർജികളിൽ സുപ്രീംകോടതി ഇതുവരെ അന്തിമ വിധി പറഞ്ഞിട്ടില്ല. 2026 സെപ്റ്റംബർ 29ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ ദീപാങ്കർ ദത്ത, സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമ എന്നിവരുടെ ബെഞ്ച് ഹർജികൾ വിശാല ബെഞ്ചിന്റെ പരിഗണനയ്ക്ക് വിട്ടു. കോൺഗ്രസ് നേതാവ് ഡോ. ജയ ഠാക്കൂർ, അസോസിയേഷൻ ഫോർ ഡെമോക്രാറ്റിക് റിഫോംസ് തുടങ്ങിയവരാണ് ഹർജിക്കാർ. കേന്ദ്രസർക്കാരാണ് പ്രധാന എതിർകക്ഷി. ഹർജിക്കാർക്കുവേണ്ടി പ്രശാന്ത് ഭൂഷൺ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അഭിഭാഷകർ ഹാജരായി. കേന്ദ്രത്തിനുവേണ്ടി സോളിസിറ്റർ ജനറൽ തുഷാർ മേത്ത വാദിച്ചു.

ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ ഒഴിവാക്കിയ നിയമന സമിതിയാണ് തർക്കത്തിന്റെ കേന്ദ്രം

2023 മാർച്ച് രണ്ടിലെ അനൂപ് ബരൻവാൾ വിധിയിൽ, പാർലമെന്റ് നിയമം കൊണ്ടുവരുന്നതുവരെ പ്രധാനമന്ത്രി, ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് എന്നിവരടങ്ങിയ സമിതിയുടെ ശുപാർശ പ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെ നിയമിക്കണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ 2023 ഡിസംബറിൽ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ പുതിയ നിയമത്തിൽ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് പകരം പ്രധാനമന്ത്രി നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി. പ്രധാനമന്ത്രി, കേന്ദ്രമന്ത്രി, പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് എന്നിവരാണ് ഇപ്പോഴത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിലെ അംഗങ്ങൾ. ഇത് ഭരണകൂടത്തിന് നിയമനത്തിൽ മേൽക്കൈ നൽകുമെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ വാദം.

നിയമം സ്റ്റേ ചെയ്തില്ല; പുതിയ സംവിധാനത്തിൽ മൂന്ന് കമ്മീഷണർമാർ നിയമിതരായി

നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് സ്റ്റേ ചെയ്യണമെന്ന ആവശ്യം 2024 ജനുവരി 12നും ഫെബ്രുവരി 13നും സുപ്രീംകോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല. 2024 മാർച്ച് 21ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ സഞ്ജീവ് ഖന്നയും ദീപാങ്കർ ദത്തയും സ്റ്റേ ഔദ്യോഗികമായി നിരസിച്ചു. ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തിരിക്കെ സ്റ്റേ അനുവദിച്ചാൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നായിരുന്നു കോടതിയുടെ നിലപാട്. കേസ് തീർപ്പാകാതെ തുടരുന്നതിനിടെ ഗ്യാനേഷ് കുമാർ, സുഖ്ബീർ സിങ് സന്ധു, വിവേക് ജോഷി എന്നിവർ പുതിയ നിയമപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരായി നിയമിതരായി.

ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെയും സുഖ്ബീർ സിങ് സന്ധുവിന്റെയും നിയമനരീതിയിൽ കോടതി ആശങ്ക രേഖപ്പെടുത്തി

ഗ്യാനേഷ് കുമാറിനെയും സുഖ്ബീർ സിങ് സന്ധുവിനെയും തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ സ്വീകരിച്ച നടപടിക്രമത്തിൽ 2024 മാർച്ച് 21ലെ ഉത്തരവിൽ കോടതി ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. പത്ത് പേരുടെ പട്ടികയ്ക്ക് പകരം ആറുപേരുടെ പേരുകളാണ് തിരച്ചിൽ സമിതി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിക്ക് നൽകിയത്. സ്ഥാനാർഥികളുടെ വിവരങ്ങൾ സമിതി അംഗങ്ങൾക്ക് സമയബന്ധിതമായി നൽകിയില്ലെന്ന പരാതിയും ഉയർന്നു. എന്നാൽ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്ത സാഹചര്യത്തിൽ നിയമനത്തിൽ ഇടപെടാൻ കോടതി തയ്യാറായില്ല.

രണ്ടുവർഷത്തിലേറെ കേസ് നീണ്ടു; ഗ്യാനേഷ് കുമാർ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറായി

2025 ഫെബ്രുവരി 18ന് അന്നത്തെ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ രാജീവ് കുമാർ വിരമിക്കാനിരിക്കെ കേസ് നേരത്തേ കേൾക്കണമെന്ന് ഹർജിക്കാർ ആവർത്തിച്ച് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അന്തിമ വാദം നടന്നില്ല. 2025 ഫെബ്രുവരി 17ന് ഗ്യാനേഷ് കുമാർ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറായി നിയമിതനായി. 2025 ജനുവരി മുതൽ 2026 മാർച്ച് വരെ ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത് അധ്യക്ഷനായ ബെഞ്ചിന് മുന്നിൽ കുറഞ്ഞത് പത്ത് തവണ കേസ് എത്തിയെങ്കിലും ഫലപ്രദമായ അന്തിമ വാദം നടന്നില്ല. 2026 മാർച്ച് 20ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസായ സൂര്യകാന്ത് താൽപര്യസംഘർഷം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി കേസിൽനിന്ന് പിന്മാറി.

നാലുദിവസത്തെ വാദത്തിനുശേഷവും ഭിന്നവിധി; ഇനി വിശാല ബെഞ്ച് തീരുമാനിക്കും

2026 മേയ് ആറിന് ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്ത അധ്യക്ഷനായ ബെഞ്ച് വാദം മാറ്റിവയ്ക്കണമെന്ന കേന്ദ്രത്തിന്റെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചില്ല. മേയ് ആറ്, ഏഴ്, 14, ജൂലൈ 30 തീയതികളിലായി വാദം പൂർത്തിയാക്കി. വിശാല ബെഞ്ചിന് വിടണമോ എന്ന വിഷയത്തിൽ ജൂലൈ 30ന് ഉത്തരവ് മാറ്റിവച്ചു. തുടർന്ന് സെപ്റ്റംബറിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായം പുറത്തുവന്നു. ജസ്റ്റിസ് ദത്ത വിശാല ബെഞ്ചിലേക്ക് വിടേണ്ടതില്ലെന്ന നിലപാടെടുത്തപ്പോൾ ജസ്റ്റിസ് സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമ മറിച്ചുള്ള നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ഇതോടെയാണ് വിഷയം വിശാല ബെഞ്ചിന്റെ പരിഗണനയിലേക്ക് പോയത്.

പുതിയ നിയമം ഇപ്പോഴും പ്രാബല്യത്തിൽ; നിയമനരീതിയുടെ ഭരണഘടനാസാധുതയിൽ തീർപ്പ് ബാക്കി

കോടതി നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് റദ്ദാക്കുകയോ സ്റ്റേ ചെയ്യുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. അതിനാൽ നിലവിലെ നിയമന സംവിധാനം ഇപ്പോഴും പ്രാബല്യത്തിലാണ്. ജസ്റ്റിസ് ദത്തയുടെ പ്രാഥമിക നിരീക്ഷണത്തിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിലെ മൂന്ന് അംഗങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്നായതിനാൽ നിയമനത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിന് നിർണായക മേൽക്കൈ ലഭിക്കാമെന്ന ആശങ്കയുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത് കേസിലെ അന്തിമ വിധിയല്ല. വിശാല ബെഞ്ചാണ് നിയമത്തിന്റെ ഭരണഘടനാസാധുതയിൽ ഇനി അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കേണ്ടത്.

അന്തിമ വിധി വന്നാൽ രാജ്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ നിയമനരീതിയിൽ നിർണായക വ്യക്തത വരും

ഇപ്പോൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത് നിയമത്തിന്റെ സാധുത സംബന്ധിച്ച അന്തിമ തീർപ്പല്ല, വിശാല ബെഞ്ചിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. അതിനാൽ നിലവിലെ നിയമപ്രകാരം നടന്ന നിയമനങ്ങൾ അസാധുവാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി പറഞ്ഞിട്ടില്ല. വിശാല ബെഞ്ചിന്റെ ഭാവി വിധിയാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരുടെ നിയമനത്തിൽ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ ഒഴിവാക്കിയ സംവിധാനം ഭരണഘടനാപരമായി നിലനിൽക്കുമോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുക. സുപ്രീംകോടതിയുടെ അന്തിമ വ്യാഖ്യാനം രാജ്യത്താകെ ബാധകമായതിനാൽ ഭാവിയിലെ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ നിയമനങ്ങളുടെ ഘടനയിലും അത് നിർണായകമാകും.