8 സെപ്തംബർ 2026

മലകൾക്ക് മുകളിലൂടെ ഓടാനാകുമോ? ശ്വാസത്തിൽ ഓക്സിജൻ കുറയുമ്പോഴും കാൽവഴിയിൽ കല്ലും മണ്ണും മാത്രമാകുമ്പോഴും ഒരു ഓട്ടക്കാരന് മുന്നോട്ട് പോകാനാകുമോ? ലഡാക്ക് ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം തേടുകയാണ്. ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നെത്തുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ഓട്ടക്കാരെ സാക്ഷിയാക്കി, ലഡാക്കിന്റെ കഠിനമായ മലനിരകളിലൂടെ ഈ വർഷത്തെ മാരത്തൺ വീണ്ടും ഓടിത്തുടങ്ങുകയാണ്. ഇതിനകം ഏകദേശം 8,000 പേർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞു. ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വിദേശത്തുനിന്നുമുള്ള താരങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. അതിൽ ഏറ്റവും സാഹസികമായത് 122 കിലോമീറ്റർ നീളുന്ന സിൽക്ക് റൂട്ട് അൾട്രയാണ്. നുബ്രയിലെ ക്യാഗറിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി സുമൂർ, ലക്ജുങ്, തിരിത്, ഖൽസർ, ഖർദൂങ് വഴി ഖർദൂങ് ലാ കടന്ന് ലേയിലേക്കെത്തുന്ന ഈ ഓട്ടം ഒരു മത്സരം മാത്രമല്ല. ഒരുകാലത്ത് വ്യാപാരികളും കാരവാനുകളും സഞ്ചരിച്ച ചരിത്രപാതയെ ലോകത്തിന്റെ കായിക ഭൂപടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാനുള്ള ശ്രമം കൂടിയാണ്. ലഡാക്കിന്റെ മലകളും നദികളും മരുഭൂമിയും സംസ്കാരവും അതിജീവനശേഷിയും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ കാണിക്കുക, അതോടൊപ്പം ഈ അതിർത്തിമേഖലയെ ഒരു ആഗോള കായിക-വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി ഉയർത്തുക എന്നതാണ് ഇതിന് പിന്നിലെ വലിയ ലക്ഷ്യം.

മഞ്ഞുമലകൾക്കപ്പുറം ഒരു പച്ച താഴ്വര

ലഡാക്ക് എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിൽ വരുന്നത് ചാരനിറത്തിലുള്ള മലകളും പാറക്കെട്ടുകളും മഞ്ഞുപുതച്ച കൊടുമുടികളുമൊക്കെയാണ്. പക്ഷേ ഖർദൂങ് ലാ കടന്ന് മറുവശത്തേക്ക് ഇറങ്ങിത്തുടങ്ങിയാൽ ആ ചിത്രം പതുക്കെ മാറും. പാറകളുടെ ഇടയിൽ എവിടെയോ ഒളിപ്പിച്ചുവച്ചതുപോലെ ഒരു പച്ച താഴ്വര തുറന്നുവരും. അതാണ് നുബ്ര.

പണ്ടുകാലത്ത് ‘ല്ദുംറ’, അഥവാ പൂക്കളുടെ താഴ്വര എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന നുബ്ര, ഇന്ന് ലഡാക്കിലെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒരു വശത്ത് മഞ്ഞുമലകൾ, മറുവശത്ത് മണൽക്കുന്നുകൾ. ഇടയിൽ പച്ചപ്പുള്ള വയലുകളും ആപ്രിക്കോട്ട് തോട്ടങ്ങളും പോപ്ലർ മരങ്ങളും. ഷ്യോക്, നുബ്ര നദികൾ ഈ താഴ്വരയിലൂടെ ഒഴുകുമ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ള വരണ്ട മലനിരകൾക്ക് നടുവിൽ അതൊരു മരുപ്പച്ച പോലെ തോന്നും.

ഖർദൂങ് ലാ: ആകാശത്തിനടുത്തുള്ള കവാടം

ലേയിൽ നിന്ന് നുബ്രയിലേക്കുള്ള യാത്ര തുടങ്ങുമ്പോൾ റോഡ് പതുക്കെ ഉയരുകയാണ്. ഓരോ വളവും പിന്നിടുമ്പോഴും താഴെയുള്ള ലോകം ചെറുതാകുന്നു. മരങ്ങളും വീടുകളും പിന്നിലാകുന്നു. പിന്നെ കാണുന്നത് പാറ മാത്രം.

അങ്ങനെ മുകളിലേക്ക് കയറിയെത്തുമ്പോഴാണ് ഖർദൂങ് ലാ. ഉയരം ഏകദേശം 5,300 മീറ്ററിലധികം. ഇന്നത്തെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകളിൽ ഇത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ വാഹനപാതയാണെന്ന പഴയ അവകാശവാദം ഉപയോഗിക്കാറില്ലെങ്കിലും, ലഡാക്കിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഉയർന്ന മലനിരപ്പാതകളിലൊന്നാണ് ഇത്. ഇവിടെ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ മലകൾക്ക് അവസാനമില്ലെന്ന് തോന്നും.

കാറ്റിന് പോലും ഇവിടെ മറ്റൊരു സ്വഭാവമാണ്. പതാകകൾ പാറിപ്പറക്കുന്നു. താഴെ മേഘങ്ങൾ ഒഴുകുന്നു. മുന്നിൽ കരാക്കോറത്തിന്റെ മഞ്ഞുമലകൾ. പിന്നെ റോഡ് താഴേക്ക് വളഞ്ഞിറങ്ങുമ്പോൾ ഒരു അത്ഭുതം പോലെ നുബ്ര തുറന്നുവരും.

ഖൽസർ: രണ്ട് വഴികൾ പിരിയുന്നിടം

താഴേക്ക് ഇറങ്ങിവരുമ്പോൾ ഖൽസർ. ഇവിടെ എത്തിയാൽ നുബ്രയുടെ യാത്രയ്ക്ക് തന്നെ ഒരു വഴിത്തിരിവാണ്.

ഒരു വഴി ഷ്യോക് നദിയെ പിന്തുടർന്ന് ഡിസ്കിറ്റിലേക്കും ഹുണ്ടറിലേക്കും വടക്കോട്ട് നീളുന്നു. മറ്റൊരു വഴി നുബ്ര നദിയുടെ തീരത്തുകൂടി സുമൂറിലേക്കും പനാമിക്കിലേക്കും പോകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഖൽസർ ഒരു സാധാരണ ഗ്രാമം മാത്രമല്ല. നുബ്രയുടെ വിവിധ ലോകങ്ങളിലേക്ക് തുറക്കുന്ന ഒരു കവാടം കൂടിയാണ്.

ഇവിടെയാണ് യാത്രക്കാരന് നുബ്രയുടെ യഥാർഥ ഭൂപ്രകൃതി മനസ്സിലാകുന്നത്. ചുറ്റും നഗ്നമായ മലകൾ. താഴെ പച്ചപ്പിന്റെ ചെറിയ പാടുകൾ. അതിനിടയിലൂടെ വെള്ളിനൂൽ പോലെ ഒഴുകുന്ന നദി. ഒരു വശത്ത് മരുഭൂമി, മറുവശത്ത് കൃഷിയിടം. ലഡാക്കിന്റെ വിരുദ്ധ സ്വഭാവങ്ങൾ ഒരേ ഫ്രെയിമിൽ കാണുന്നിടം.

തിരിത്: നദിക്കരയിലെ നിശ്ശബ്ദ ഗ്രാമം

ഖൽസറിൽ നിന്ന് സിയാച്ചിൻ നദിയുടെ ദിശയിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ തിരിത്. വലിയ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രങ്ങളുടെ തിരക്കിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന ഗ്രാമം.

തിരിത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ വലിപ്പത്തിലല്ല. നദിയുടെ ശബ്ദത്തിലും പാറമലകൾക്കിടയിലെ പച്ചപ്പിലും ഗ്രാമത്തിന്റെ ശാന്തതയിലുമാണ്. പുരാതന യാത്രാമാർഗത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമങ്ങൾ ഒരിക്കൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്ന് കശ്മീരിലേക്കും തിരിച്ചുമുള്ള യാത്രക്കാരുടെ ഇടത്താവളങ്ങളായിരുന്നു. ഖൽസർ, തിരിത്, സുമൂർ തുടങ്ങിയ ഗ്രാമങ്ങൾ പഴയ സിൽക്ക് റൂട്ടിന്റെ പാതയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്ന് ലഡാക്ക് ഭരണകൂടവും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇന്ന് ആ പഴയ കാരവാനുകളുടെ മണിയൊച്ച കേൾക്കാനില്ല. പക്ഷേ മലഞ്ചെരിവിലൂടെ പോകുന്ന വഴിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഇതേ പാതയിലൂടെ ഒട്ടകങ്ങളും കുതിരകളും ചരക്കുകളും മനുഷ്യരും കടന്നുപോയിരുന്നിരിക്കാമെന്ന ചിന്ത തന്നെ യാത്രയ്ക്ക് മറ്റൊരു ഭാവം നൽകും.

ലക്ജുങ്: പാതയ്ക്കരികിലെ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന കഥ

തിരിത്തിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ ലക്ജുങ്. നുബ്രയുടെ വലിയ വിനോദസഞ്ചാര ഭൂപടത്തിൽ വലിയ അക്ഷരങ്ങളിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലാത്ത ഗ്രാമം. പക്ഷേ അതാണ് ഇത്തരം യാത്രകളുടെ രസം.

വലിയ സ്മാരകങ്ങളോ തിരക്കേറിയ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രങ്ങളോ ഇല്ലാതെ ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ യഥാർഥ മുഖം കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇടങ്ങളാണ് ഇത്തരം ഗ്രാമങ്ങൾ. സിയാച്ചിൻ നദിയുടെ തീരത്തെ ഗ്രാമശൃംഖലയിൽ ലക്ജുങ് ഉൾപ്പെടുന്നു. നുബ്രയുടെ ഗ്രാമങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് നടത്തുന്ന പൈതൃക നടത്തിപ്പാതകളിലും തിരിത്തിനും ലക്ജുങ്ങിനും പ്രത്യേക സ്ഥാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

ഇവിടെ യാത്രയുടെ വേഗം കുറയ്ക്കണം. കാറിന്റെ ജനൽ തുറന്നിടണം. നദിയുടെ ശബ്ദവും കാറ്റിന്റെ തണുപ്പും കേൾക്കണം. മലകളുടെ നിറം മാറുന്നത് നോക്കിനിൽക്കണം. കാരണം നുബ്രയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കുന്നത് വലിയ കാഴ്ചകൾ കണ്ടുതീർക്കുന്നതിലല്ല, ഇത്തരം ചെറിയ നിമിഷങ്ങളിലാണ്.

സുമൂർ: മലകളുടെ മടിയിൽ ഒരു പച്ച ഗ്രാമം

പിന്നെ എത്തുന്നത് സുമൂർ.

നുബ്രയുടെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ മുഖങ്ങളിലൊന്നാണ് സുമൂർ. വരണ്ട മലനിരകൾക്കിടയിൽ പച്ചപ്പിന്റെ ഒരു വലിയ തുണ്ട്. വയലുകൾ, മരങ്ങൾ, ഗ്രാമവീടുകൾ. പിന്നിൽ ഉയർന്ന മലകൾ. അതിനുമുകളിൽ ആകാശം.

സുമൂറിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം സാംസ്താൻലിങ് ഗോംപയാണ്. പഴക്കമുള്ള ഈ ബുദ്ധവിഹാരം ഗ്രാമത്തിന് മുകളിൽ മലഞ്ചെരിവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. താഴെ പച്ചപ്പും മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്ന നഗ്നമലകളും. ഗോംപയിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ നുബ്രയുടെ ഭൂപ്രകൃതി ഒരു വലിയ ചിത്രപടം പോലെ തുറന്നുകിടക്കും.

ഗോംപയുടെ നിശ്ശബ്ദതയ്ക്കും താഴെയുള്ള ഗ്രാമജീവിതത്തിനും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമില്ല. പ്രാർത്ഥനയുടെ ശബ്ദവും കൃഷിയിടങ്ങളിലെ മനുഷ്യരുടെ ചലനവും ഒരേ താഴ്വരയിൽ കലരുന്നു. അതാണ് സുമൂറിന്റെ ഭംഗി.

ഇവിടെയാണ് നുബ്രയ്ക്ക് ‘പൂക്കളുടെ താഴ്വര’ എന്ന പഴയ പേര് എങ്ങനെ കിട്ടിയെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്. ലഡാക്കിന്റെ ബാക്കി പല പ്രദേശങ്ങളെയും അപേക്ഷിച്ച് വെള്ളത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ഇവിടെ പച്ചപ്പിനെയും കൃഷിയെയും വളർത്തിയിരിക്കുന്നു. ആപ്രിക്കോട്ട്, പോപ്ലർ തുടങ്ങിയ മരങ്ങൾ മലമരുഭൂമിക്കുള്ളിലെ ഈ പച്ചപ്പിനെ കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കുന്നു.

സിൽക്ക് റൂട്ടിന്റെ ഓർമ്മകൾ

ഈ ഗ്രാമങ്ങളെ വെറും മനോഹരമായ കാഴ്ചകളായി കാണുന്നത് നുബ്രയുടെ കഥയുടെ പകുതി മാത്രം കാണുന്നതാണ്.

നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ഇത് ഒരു വ്യാപാരപാതയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയെയും മധ്യേഷ്യയെയും ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന പുരാതന കാരവാൻ പാതയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു നുബ്ര. വ്യാപാരികൾ ഈ ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയി. ചിലയിടങ്ങളിൽ വിശ്രമിച്ചു. ചരക്കുകൾ കൈമാറി. വെള്ളവും ഭക്ഷണവും ശേഖരിച്ചു.

ലഡാക്ക് ഭരണകൂടത്തിന്റെ രേഖകൾ പ്രകാരം ഖർദോങ്, ഖൽസർ, തിരിത്, സുമൂർ, തേഗർ, പിഞ്ചിമിക്, തിരിഷ തുടങ്ങിയ ഗ്രാമങ്ങൾ പരമ്പരാഗത സിൽക്ക് റൂട്ടിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നും കശ്മീരിലേക്കുള്ള കാരവാനുകൾ ഈ ഗ്രാമങ്ങളിൽ തങ്ങാറുണ്ടായിരുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് നുബ്രയിലെ ഇന്നത്തെ ഒരു റോഡിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പോലും ചരിത്രം വെറും പുസ്തകത്തിലല്ലെന്ന് തോന്നുന്നത്. പാത അതേ പാതയായിരിക്കണമെന്നില്ല. പക്ഷേ മലകളും നദികളും താഴ്വരയും ഇന്നും അവിടെയുണ്ട്.

ഒരു താഴ്വര, പല ലോകങ്ങൾ

നുബ്രയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതിന്റെ വൈരുധ്യമാണ്.

ഖർദൂങ് ലായിൽ മഞ്ഞും പാറയും. ഖൽസറിൽ നദിയും മരുഭൂമിയും. തിരിത്തിലും ലക്ജുങ്ങിലും നദിക്കരയിലെ ഗ്രാമജീവിതം. സുമൂറിൽ പച്ചപ്പും ബുദ്ധവിഹാരവും.

കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഇത്രയും വ്യത്യസ്തമായ ഭൂപ്രകൃതികൾ കടന്നുപോകാനാകുന്നത് അപൂർവമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നുബ്ര ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം മാത്രമല്ല. മല, മരുഭൂമി, നദി, കൃഷി, മതം, ഗ്രാമജീവിതം, പുരാതന വ്യാപാരചരിത്രം എന്നിവ ഒരേ യാത്രയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന ഒരു ജീവനുള്ള ഭൂപടമാണ്.

സന്ധ്യയാകുമ്പോൾ സുമൂറിലോ തിരിത്തിലോ നിൽക്കുമ്പോൾ മലകളുടെ നിറം പതുക്കെ മാറും. പകൽ മുഴുവൻ ചാരനിറത്തിൽ നിന്നിരുന്ന പാറകൾ സ്വർണനിറത്തിലാകും. നദിക്ക് മുകളിൽ തണുത്ത കാറ്റ് വീശും. ദൂരെയുള്ള മലമുകളിൽ അവസാന സൂര്യപ്രകാശം തങ്ങിനിൽക്കും.

അപ്പോൾ തോന്നും, സിൽക്ക് റൂട്ട് അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെന്ന്.

കാരവാനുകൾ പോയി. വ്യാപാരികൾ പോയി. പഴയ കുതിരപ്പാതകൾ പലതും റോഡുകളായി.

പക്ഷേ നുബ്ര ഇപ്പോഴും യാത്രക്കാരെ വിളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.