8 സെപ്തംബർ 2026

ഉത്തർപ്രദേശിലെ പൊലീസ് എൻകൗണ്ടറുകൾക്ക് പിന്നിലെ കഥകൾ ഒന്നൊന്നായി കോടതിയുടെ മുന്നിലെത്തുമ്പോൾ, അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി ചോദിക്കുന്നത് വെടിയുതിർത്തത് ശരിയോ തെറ്റോ എന്നൊരു ചോദ്യം മാത്രമല്ല. എന്തിനാണ് വെടിവച്ചത്, പൊലീസ് പറഞ്ഞ കഥ വിശ്വസിക്കാനാകുമോ, അന്വേഷണം ആരാണ് നടത്തിയത്, പരിക്കേറ്റയാളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചോ, ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഉടൻ പാരിതോഷികം നൽകിയതെന്തിന് എന്നിങ്ങനെ ഓരോ കണ്ണിയും കോടതി പരിശോധിക്കുകയാണ്. ജനുവരിയിൽ ജസ്റ്റിസ് അരുൺ കുമാർ സിങ് ദേശ്വാളിന്റെ ബെഞ്ച് മിർസാപൂരിലെ രാജു എന്ന കേസിലും, ഓഗസ്റ്റിൽ ജസ്റ്റിസ് സുഭാഷ് വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ലഖ്നൗ ബെഞ്ച് ശ്രാവസ്തിയിലെ ചോട്ട്കൗ എന്ന കേസിലും പൊലീസിന്റെ എൻകൗണ്ടർ വിവരണത്തിൽ ഗുരുതരമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു.

കാലിൽ വെടിയുണ്ട, പിന്നിൽ ‘എൻകൗണ്ടർ’ കഥ

രാജു കേസിലാണ് കോടതി ശ്രദ്ധിച്ച ഒരു പ്രവണത കൂടുതൽ വ്യക്തമായത്. ചെറിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ പോലും പ്രതിയുടെ കാലിന് താഴെ വെടിവയ്ക്കുകയും പിന്നീട് അതിനെ എൻകൗണ്ടറായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ചാണ് കോടതി ആശങ്കപ്പെട്ടത്. ഇത്തരം വെടിവയ്പിന് പിന്നിൽ മേലുദ്യോഗസ്ഥരുടെ അഭിനന്ദനം, പെട്ടെന്നുള്ള സ്ഥാനക്കയറ്റം, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിലെ പ്രശസ്തി തുടങ്ങിയ പ്രേരണകൾ ഉണ്ടാകാമെന്നാണ് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചത്. പൊലീസ് ശിക്ഷ നടപ്പാക്കുന്ന സംവിധാനമല്ലെന്നും ശിക്ഷിക്കാനുള്ള അധികാരം കോടതിക്കാണെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

പൊലീസിന്റെ കഥയിൽ പൊരുത്തക്കേടുകൾ

ചോട്ട്കൗ കേസിൽ സംശയം അതിലും ആഴത്തിലായി. 13 പൊലീസുകാർ ഒരു വാഹനത്തിൽ പോയെന്ന വാദവും പിന്നീട് 10 അംഗ സ്വാറ്റ് സംഘമടക്കം 23 പേർ സ്ഥലത്തെത്തിയിട്ടും ഇ-റിക്ഷയിൽ രക്ഷപ്പെടുന്ന ഒരാളെ തടയാനായില്ലെന്ന കഥയും കോടതിക്ക് വിശ്വസിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായി. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ അകലെ നിന്ന് രാത്രിയിൽ ഒൻപത് എം.എം. പിസ്റ്റൾ ഉപയോഗിച്ച് ആയുധം നിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ട് കാലിൽ കൃത്യമായി രണ്ട് വെടിയുണ്ട പതിപ്പിച്ചെന്ന പൊലീസ് വാദവും കോടതി സംശയത്തോടെ കണ്ടു.

അന്വേഷണം തന്നെ പ്രതിയുടെ സംഘത്തിനുള്ളിൽ?

ഇവിടെയാണ് പ്രശ്നത്തിന്റെ മറ്റൊരു തല തുറന്നത്. ചോട്ട്കൗ കേസിൽ ആദ്യം അന്വേഷണം നടത്തിയത് പരാതി നൽകിയ എസ്.എച്ച്.ഒയുടെ കീഴിലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. പിന്നീട് കേസ് മറ്റൊരു സ്റ്റേഷനിലേക്ക് മാറ്റിയെങ്കിലും കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചത് അതേ എസ്.എച്ച്.ഒ തന്നെയായിരുന്നു. എൻകൗണ്ടറിൽ പങ്കെടുത്ത പൊലീസ് സംഘത്തിന്റെ അതേ അധികാരശൃംഖലയിൽ അന്വേഷണം നടന്നാൽ സ്വതന്ത്ര പരിശോധന എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കുമെന്ന ചോദ്യമാണ് ഇതിലൂടെ ഉയരുന്നത്. ഹൈക്കോടതി ഒടുവിൽ സി.ബി.ഐ അന്വേഷണത്തിന് നിർദേശം നൽകി.

പത്ത് വർഷം പഴക്കമുള്ള വിധി വീണ്ടും മുന്നിലേക്ക്

ഇതിന്റെ അടിത്തറ 2014ലെ സുപ്രീംകോടതിയുടെ പി.യു.സി.എൽ. വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് മഹാരാഷ്ട്ര വിധിയാണ്. എൻകൗണ്ടറിൽ മരണമോ ഗുരുതര പരിക്കോ ഉണ്ടായാൽ ഉടൻ പ്രത്യേക എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണം, അന്വേഷണം സി.ഐ.ഡി അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ വഴി സ്വതന്ത്രമായി നടത്തണം, അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ എൻകൗണ്ടർ സംഘത്തലവനേക്കാൾ കുറഞ്ഞത് ഒരു റാങ്കെങ്കിലും ഉയർന്നയാളായിരിക്കണം. തെളിവുകൾ സംരക്ഷിക്കണം, പരിക്കേറ്റയാൾക്ക് ചികിത്സ നൽകണം, മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെയോ മെഡിക്കൽ ഓഫീസറുടെയോ മുമ്പാകെ മൊഴി രേഖപ്പെടുത്തണം.

പാരിതോഷികം ആദ്യം, പരിശോധന പിന്നീട് പാടില്ല

രാജു കേസിൽ ഹൈക്കോടതി ഈ സുരക്ഷാ നടപടികൾ കർശനമാക്കാൻ ആറു നിർദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ചു. എഫ്.ഐ.ആർ, സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണം, പരിക്കേറ്റയാളുടെ മൊഴി, കോടതിയിലേക്കുള്ള അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട്, ഉടൻ നൽകുന്ന പാരിതോഷികവും സ്ഥാനക്കയറ്റവും ഒഴിവാക്കൽ, നടപടിക്രമം പാലിച്ചില്ലെങ്കിൽ കുടുംബത്തിന് സെഷൻസ് കോടതിയെ സമീപിക്കാനുള്ള അവസരം എന്നിവ അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ജില്ലാ പൊലീസ് മേധാവികൾക്കും വീഴ്ചയ്ക്ക് കോടതിയലക്ഷ്യവും വകുപ്പുതല നടപടിയും നേരിടേണ്ടിവരുമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പൊലീസിനുള്ള സന്ദേശം ഒറ്റവാക്കിൽ

കോടതി പൊലീസ് സ്വയംരക്ഷയ്ക്കുള്ള അവകാശം നിഷേധിക്കുന്നില്ല. പക്ഷേ എൻകൗണ്ടർ നിയമത്തിന് പുറത്തുള്ള ശിക്ഷയാകാൻ പാടില്ല എന്നതാണ് സന്ദേശം. കുറ്റം ആരോപിക്കപ്പെട്ട ഒരാൾ കുറ്റവാളിയാണെന്ന് കോടതി വിധിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പൊലീസ് ശിക്ഷ നടപ്പാക്കുന്ന അവസ്ഥ വന്നാൽ ഭരണഘടനയുടെ അധികാര വിഭജനം തന്നെ തകരും. പി.യു.സി.എൽ. വിധിയിലെ സുരക്ഷാ നടപടികൾ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. ലക്ഷ്യം പൊലീസിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയല്ല, പൗരന്റെ ജീവനും സ്വാതന്ത്ര്യവും നിയമപരമായ പരിശോധനയും സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ പൊലീസ് ശക്തിയെ നിർത്തുകയാണ്.

Sources

Supreme Court of India, People’s Union for Civil Liberties v. State of Maharashtra, 23 September 2014
Allahabad High Court, Raju Alias Rajkumar v. State of U.P., 30 January 2026
Supreme Court of India, PUCL Encounter Guidelines, official judgment record
Allahabad High Court, Chhotkau Alias Allauddin v. State of U.P., 26 August 2026