ന്യൂഡൽഹി /  2026  / ഓഗസ്റ്റ് 13

ഇന്ത്യയിലെ കൃഷിയും അനുബന്ധ മേഖലകളും ഉൽപാദന വർധന, കർഷകർക്കുള്ള ശക്തമായ പിന്തുണ, വിപണി സൗകര്യങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, കന്നുകാലി-ക്ഷീര-മത്സ്യ മേഖലകളിലെ വളർച്ച എന്നിവയുടെ കരുത്തിൽ വലിയ മാറ്റത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. രാജ്യത്തെ തൊഴിലാളികളിൽ ഏകദേശം 46.1 ശതമാനത്തിനും ഉപജീവനം നൽകുന്ന കൃഷി ഇപ്പോഴും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ലാണ്. കന്നുകാലി, മത്സ്യ മേഖലകൾ 5 മുതൽ 6 ശതമാനം വരെ സ്ഥിരമായ വളർച്ച നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടെ വായ്പ, ഇൻഷുറൻസ്, വിപണി, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയിലെ സർക്കാർ ഇടപെടലുകൾ കർഷക പിന്തുണ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കിയതായി കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യസംസ്കരണം, സഹകരണ മേഖല, കന്നുകാലി, ക്ഷീര, മത്സ്യ മേഖലകളിലെ നിക്ഷേപവും മൂല്യവർധനയ്ക്കും വരുമാന വൈവിധ്യവൽക്കരണത്തിനും തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കും സഹായകമായി.

കൃഷിയുടെ മൂല്യം ഉയർന്നു, വിള ഉൽപാദനത്തിലും വലിയ മുന്നേറ്റം

കൃഷി-അനുബന്ധ മേഖലകളുടെ മൊത്ത മൂല്യവർധന 2014-15ലെ 20.94 ലക്ഷം കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ കണക്കാക്കുന്ന 52.08 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. കൃഷി-കർഷകക്ഷേമ വകുപ്പിനുള്ള ബജറ്റ് വിഹിതം 2013-14ലെ 27,663 കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2026-27ൽ 1,40,528.78 കോടി രൂപയായി. ഭക്ഷ്യധാന്യ ഉൽപാദനം 2013-14ലെ 265.05 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 2025-26ലെ മൂന്നാം മുൻകൂർ കണക്കിൽ 376.56 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി. ഉദ്യാനവിള ഉൽപാദനം 280.70 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് രണ്ടാം മുൻകൂർ കണക്കനുസരിച്ച് ഏകദേശം 377.78 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി. എണ്ണക്കുരു ഉൽപാദനം 2014-15ലെ 27.51 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ 43.06 ദശലക്ഷം ടണ്ണായും ഉയർന്നു.

പ്രധാനമന്ത്രി കിസാൻ സമ്മാൻ നിധിയിലൂടെ 23 ഗഡുക്കളിലായി 4.47 ലക്ഷം കോടി രൂപയിലധികം കർഷകരുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിലേക്ക് നേരിട്ട് കൈമാറി. 23-ാം ഗഡുവിൽ 9.49 കോടിയിലധികം കർഷകർക്ക് 18,984 കോടി രൂപയിലധികം ലഭിച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രി വിള ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി 2016-17ൽ ആരംഭിച്ചതിന് ശേഷം 92.46 കോടിയിലധികം കർഷക അപേക്ഷകൾക്ക് ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ നൽകി. 2025 ഡിസംബർ വരെ 1.96 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകി. ഏകദേശം 24.31 കോടി കർഷകർക്കാണ് ഇതിലൂടെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചത്.

കുറഞ്ഞ താങ്ങുവിലയിൽ നടത്തിയ ആകെ സംഭരണം 2004-2014 കാലത്തെ 698.7 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 2014-2026 കാലത്ത് 1,229.2 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി. ഇതിന്റെ ആകെ മൂല്യം 7.41 ലക്ഷം കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2026 ഫെബ്രുവരി വരെയുള്ള കണക്കിൽ 26.32 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി. ഗ്രേഡ് എ നെല്ലിന്റെ ക്വിന്റലിന് താങ്ങുവില 2014-15ലെ 1,400 രൂപയിൽ നിന്ന് 2026-27ൽ 2,461 രൂപയായി. ഗോതമ്പിന്റെ താങ്ങുവില 1,400 രൂപയിൽ നിന്ന് 2,585 രൂപയായി. 2025-26ൽ രാജ്യത്ത് 7.28 കോടി കിസാൻ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് അക്കൗണ്ടുകൾ പ്രവർത്തനത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 3ലെ കണക്കിൽ ഇവയിലെ കുടിശ്ശിക വായ്പ 10.08 ലക്ഷം കോടി രൂപയാണ്. പ്രധാനമന്ത്രി കിസാൻ മാൻധൻ പദ്ധതിയിൽ 2026 ഫെബ്രുവരിയോടെ ഏകദേശം 24.96 ലക്ഷം കർഷകർ ചേർന്നു.

മണ്ണുസംരക്ഷണം മുതൽ സൗരോർജം വരെ സുസ്ഥിര കൃഷിക്ക് കൂടുതൽ പിന്തുണ

2026 ജൂലൈ വരെ 26.09 കോടി സോയിൽ ഹെൽത്ത് കാർഡുകൾ വിതരണം ചെയ്തു. മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിർദേശങ്ങൾ നൽകാൻ 70,002ലധികം കൃഷി സഖിമാർക്ക് പരിശീലനം നൽകി. പരമ്പരാഗത കൃഷി വികാസ് യോജനയിൽ 2026 ജൂൺ വരെയുള്ള കണക്കിൽ 18.93 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഉൾപ്പെടുത്തി. 33.63 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചു. വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിലെ ജൈവ മൂല്യശൃംഖല വികസന ദൗത്യത്തിലൂടെ 2026 ജൂൺ 30 വരെ 2.36 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ജൈവകൃഷിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. 2.74 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് ഇതിന്റെ ഗുണം ലഭിച്ചു.

ദേശീയ പ്രകൃതി കൃഷി ദൗത്യത്തിൽ 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷം 10.32 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഉൾപ്പെടുന്ന 18,893 കൂട്ടായ്മകൾ രൂപീകരിച്ചു. 20.93 ലക്ഷം കർഷകർ ഇതിലുണ്ട്. 33.89 ലക്ഷം കർഷകരെ പ്രകൃതി കൃഷിയെക്കുറിച്ച് ബോധവൽക്കരിച്ചു. പ്രകൃതി കൃഷി സർട്ടിഫിക്കേഷൻ സംവിധാനത്തിൽ 22.47 ലക്ഷത്തിലധികം കർഷകർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. ഇതിൽ 14.43 ലക്ഷത്തിലധികം കർഷകർക്ക് സർട്ടിഫിക്കേഷൻ ലഭിച്ചു.

പ്രധാനമന്ത്രി കിസാൻ ഊർജ സുരക്ഷ ഏവം ഉത്താൻ മഹാഭിയാൻ പദ്ധതിയിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 2 വരെ കൃഷിക്കായി ഏകദേശം 11.49 ലക്ഷം ഗ്രിഡ് ബന്ധമില്ലാത്ത സൗരോർജ പമ്പുകൾ സ്ഥാപിച്ചു. ഫീഡർതല സൗരവൽക്കരണത്തിലൂടെ 15.89 ലക്ഷത്തിലധികം കാർഷിക പമ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. കർഷകരുടെ ഭൂമിയിൽ ഏകദേശം 1,726 മെഗാവാട്ട് വികേന്ദ്രീകൃത സൗരോർജ ശേഷി പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കി. രാജ്യത്താകെ 21.77 ലക്ഷത്തിലധികം കർഷകർക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചു.

ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമത്തിൽ ലക്ഷ്യമിട്ട 81.35 കോടി പേരിൽ 2026 ഫെബ്രുവരിയോടെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും 80.56 കോടി പേരെ സബ്സിഡി ഭക്ഷ്യധാന്യത്തിനായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 2025 ഡിസംബർ കണക്കിൽ ഏകദേശം 79.8 കോടി ഗുണഭോക്താക്കൾ നിയമത്തിന്റെ പരിധിയിലുണ്ട്. റേഷൻ ഗതാഗതവും കൈകാര്യം ചെയ്യലും വരുമാനവും പൊതുവിതരണ സംവിധാനത്തിലെ ഓട്ടോമേഷനും ലക്ഷ്യമിടുന്ന സാർഥക് പൊതുവിതരണ പദ്ധതിക്കായി അടുത്ത അഞ്ച് വർഷം കേന്ദ്രം 25,530 കോടി രൂപ ചെലവിടും. ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമത്തിലെ 81.35 കോടി പേരോടുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിബദ്ധത നിറവേറ്റുക എന്നതാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.

2026 ജൂലൈ വരെ രാജ്യത്ത് 10,000 കർഷക ഉൽപാദക സംഘടനകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. 31 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 79,630 പ്രാഥമിക കാർഷിക വായ്പാ സഹകരണ സംഘങ്ങളുടെ കമ്പ്യൂട്ടർവൽക്കരണത്തിന് അനുമതി നൽകി. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 5 വരെ 63,707 സംഘങ്ങളെ എന്റർപ്രൈസ് റിസോഴ്‌സ് പ്ലാനിങ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ദേശീയ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ദേശീയ കാർഷിക വിപണി സംവിധാനത്തിൽ 2026 ജൂൺ വരെ 1,656 ചന്തകൾ സംയോജിപ്പിച്ചു. 1.89 കോടി കർഷകരും 2.78 ലക്ഷം വ്യാപാരികളും രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു.

കാർഷിക വിപണന അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പദ്ധതിയിൽ 2026 ജൂലൈ വരെ കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടെ 369.18 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ സംഭരണ ശേഷിയുള്ള 12,353 സംഭരണ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പദ്ധതികൾക്ക് അനുമതി നൽകി. കാർഷിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യ ഫണ്ടിലൂടെ 18,893 ഗോഡൗണുകൾക്കും 3,110 കോൾഡ് സ്റ്റോർ-ശീതശൃംഖല പദ്ധതികൾക്കും 2,105 സംയോജിത പ്രാഥമിക-ദ്വിതീയ സംസ്കരണ യൂണിറ്റുകൾക്കും പലിശയിളവ് പിന്തുണ നൽകി.

ഭക്ഷ്യസംസ്കരണവും കയറ്റുമതിയും ഡിജിറ്റൽ കൃഷിയും വേഗത്തിൽ വളർന്നു

ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ വ്യവസായ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ബജറ്റ് വിഹിതം 2014-15ലെ 785.86 കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2026-27ൽ 4,064 കോടി രൂപയായി. ഭക്ഷ്യസംസ്കരണത്തിനുള്ള ഉൽപാദനബന്ധിത പ്രോത്സാഹന പദ്ധതിയിൽ 2026 ജൂൺ വരെ 3,271.44 കോടി രൂപ വിതരണം ചെയ്തു. ഈ നിക്ഷേപങ്ങളിലൂടെ പ്രതിവർഷം 34 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ ശേഷി സൃഷ്ടിച്ചു. പദ്ധതിയുടെ പിന്തുണയുള്ള ഉൽപന്നങ്ങളുടെ വിൽപ്പന 2019-20ലെ 58,758 കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ 1,08,854 കോടി രൂപയായി.

പ്രധാനമന്ത്രി കിസാൻ സമ്പദ യോജനയിൽ 2026 ജൂൺ വരെ വിളവെടുപ്പിന് ശേഷമുള്ള അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും സംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ 1,256 പദ്ധതികൾ പൂർത്തിയാക്കുകയോ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കുകയോ ചെയ്തു. ഏകദേശം 37.76 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചു. പ്രതിവർഷം 294.21 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ സംസ്കരണ-സംരക്ഷണ ശേഷി സൃഷ്ടിച്ചതിനൊപ്പം രാജ്യത്ത് 9.16 ലക്ഷം തൊഴിൽ അവസരങ്ങളും ഉണ്ടായതായി കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

കാർഷിക കയറ്റുമതിയുടെ മൂല്യം 2014-15ലെ 32.08 ബില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളറിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ 54.70 ബില്യൺ ഡോളറായി. വളർച്ച ഏകദേശം 70.5 ശതമാനം. സംസ്കരിച്ച ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ കയറ്റുമതി വിഹിതം 2014-15ലെ 13.7 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 2024-25ൽ 20.4 ശതമാനമായി. ഏകദേശം 49 ശതമാനം വർധനയാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.

ഡിജിറ്റൽ കൃഷി ദൗത്യത്തിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 3 വരെ രാജ്യത്ത് 10.31 കോടിയിലധികം കർഷക തിരിച്ചറിയൽ രേഖകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. 2025-26 റാബി കാലത്ത് 648 ജില്ലകളിലെ 31.3 കോടിയിലധികം കൃഷിയിട ഭാഗങ്ങളിൽ ഡിജിറ്റൽ വിള സർവേ നടത്തി. ദേശീയ കീട നിരീക്ഷണ സംവിധാനം 2026 ജൂലൈ വരെ 73 വിളകളിലെ 436 കീടങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന 10,000ലധികം കാർഷിക വിപുലീകരണ പ്രവർത്തകർ ഉപയോഗിച്ചു. ഭാരത് വിസ്താർ സംവിധാനം മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം കർഷകർ ഉപയോഗിക്കുകയും 72 ലക്ഷത്തിലധികം കർഷക ചോദ്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

ഇന്ത്യൻ കാർഷിക ഗവേഷണ കൗൺസിൽ രാജ്യത്ത് 731 കൃഷി വിജ്ഞാന കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. 2021-22 മുതൽ 2023-24 വരെ ഏകദേശം 58.02 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് പരിശീലനം നൽകി. 2024-25ലെ ആദ്യ പത്ത് മാസങ്ങളിൽ കൂടി 18.56 ലക്ഷം കർഷകർ പരിശീലനം നേടി.

പാൽ, മുട്ട, മാംസം, മത്സ്യം; അനുബന്ധ മേഖലകളിലും കുതിപ്പ്

2014-15 മുതൽ കന്നുകാലി മേഖല 12.77 ശതമാനം സംയുക്ത വാർഷിക വളർച്ച രേഖപ്പെടുത്തി. 2026-27 കേന്ദ്ര ബജറ്റിൽ മൃഗസംരക്ഷണ-ക്ഷീരവികസന വകുപ്പിന് 6,153.46 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു. തദ്ദേശീയവും ഇനം വ്യക്തമല്ലാത്തതുമായ പശുക്കളുടെ ഉൽപാദനക്ഷമത 2014-15ലെ മൃഗം ഒന്നിന് പ്രതിവർഷം 927 കിലോഗ്രാമിൽ നിന്ന് 2024-25ൽ 1,343.2 കിലോഗ്രാമായി. എരുമകളുടെ ഉൽപാദനക്ഷമത 1,880 കിലോഗ്രാമിൽ നിന്ന് 2,365.2 കിലോഗ്രാമായി. ശരാശരി പശുവർഗ പാൽ ഉൽപാദനക്ഷമത 1,648 കിലോഗ്രാമിൽ നിന്ന് 2,251 കിലോഗ്രാമായി.

ലോക പാൽ ഉൽപാദനത്തിന്റെ ഏകദേശം 25 ശതമാനം ഇന്ത്യയുടേതാണ്. ലോകത്ത് ഇന്ത്യയാണ് ഒന്നാമത്. ഒരാൾക്ക് ദിവസേന ലഭ്യമായ പാലിന്റെ അളവ് 2024-25ൽ 485 ഗ്രാമായി. ലോക ശരാശരി 394 ഗ്രാമാണ്. പാൽ ഉൽപാദനം 2014-15ലെ 146.31 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 2024-25ൽ 248 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി, 70 ശതമാനം വർധിച്ചു.

മുട്ട ഉൽപാദനത്തിൽ ഇന്ത്യ ലോകത്ത് രണ്ടാമതും മാംസ ഉൽപാദനത്തിൽ നാലാമതുമാണ്. മുട്ട ഉൽപാദനം 2014-15ലെ 78.48 ബില്യണിൽ നിന്ന് 2024-25ൽ 149.11 ബില്യണായി, 90 ശതമാനം വളർന്നു. ഒരാൾക്ക് വർഷത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന മുട്ടയുടെ എണ്ണം 62ൽ നിന്ന് 106 ആയി. മാംസ ഉൽപാദനം 6.69 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 10.50 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി ഉയർന്നു.

2026-27 ബജറ്റിൽ നീല വിപ്ലവ പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി മത്സ്യമേഖലയ്ക്ക് റെക്കോർഡ് 2,761.80 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു. മത്സ്യ ഉൽപാദനം 2013-14ലെ 95.79 ലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 2024-25ൽ 197.75 ലക്ഷം ടണ്ണായി. സമുദ്രോൽപന്ന കയറ്റുമതി 2013-14ലെ 3.64 ബില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളറിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ ഏകദേശം 8.46 ബില്യൺ ഡോളറായി. പ്രധാനമന്ത്രി മത്സ്യ സമ്പദ യോജനയ്ക്ക് 2026-27 ബജറ്റിൽ 2,500 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.

2026 ഏപ്രിൽ വരെ ഈ പദ്ധതിയിൽ 28,489 മത്സ്യ ഗതാഗത-കൈകാര്യം ചെയ്യൽ യൂണിറ്റുകൾ, 1,394 ജീവനുള്ള മത്സ്യ വിൽപന യൂണിറ്റുകൾ, 6,018 മത്സ്യ കിയോസ്കുകൾ, 117 ചില്ലറ മത്സ്യ വിപണികൾ, 775 കോൾഡ് സ്റ്റോറുകളും ഐസ് പ്ലാന്റുകളും, 24 മൊത്ത മത്സ്യ വിപണികളും അംഗീകരിച്ചു. മത്സ്യമേഖലയിലെ കിസാൻ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡിനായി 6.83 ലക്ഷം അപേക്ഷകൾ ലഭിച്ചു. 6.77 ലക്ഷം അപേക്ഷകൾ സ്വീകരിച്ചു. ഇതിൽ 4.82 ലക്ഷം അപേക്ഷകൾക്ക് വായ്പ അനുവദിച്ചു. 4.39 ലക്ഷം മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്ക് കാർഡ് ആനുകൂല്യം ലഭിച്ചു. 33 ലക്ഷം ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ നൽകി. മത്സ്യബന്ധനം കുറഞ്ഞ കാലയളവിൽ ശരാശരി 7.44 ലക്ഷം മത്സ്യത്തൊഴിലാളി കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഉപജീവന സഹായവും ലഭിച്ചു.

കന്നുകാലി സംരംഭം മുതൽ മൃഗാരോഗ്യം വരെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ ശക്തമായി

ദേശീയ കന്നുകാലി ദൗത്യത്തിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 4 വരെ കോഴി, ചെമ്മരിയാട്, ആട്, പന്നി, ഒട്ടകം, കുതിര, കഴുത എന്നിവയ്ക്കായി 4,084 ഇനവർധന ഫാമുകൾക്ക് അനുമതി നൽകി. 1.61 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ ഗുണമേന്മയുള്ള തീറ്റവിത്ത് ഉൽപാദിപ്പിച്ചു. ദേശീയ കന്നുകാലി ദൗത്യത്തിലെ സംരംഭക വികസന പദ്ധതിയിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 11 വരെ 4,321 പദ്ധതികൾ അംഗീകരിച്ചു. ആകെ പദ്ധതി ചെലവ് 2,948.68 കോടി രൂപയാണ്. 1,386.18 കോടി രൂപ സബ്സിഡിയായി അംഗീകരിച്ചു.

മൃഗസംരക്ഷണ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസന ഫണ്ടിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 4ലെ കണക്കനുസരിച്ച് പ്രതിദിനം 418 ലക്ഷം ലിറ്റർ പാൽ സംസ്കരിക്കാനും മൂല്യവർധന നടത്താനുമുള്ള പദ്ധതികൾ അംഗീകരിച്ചു. ഭാരത് പശുധൻ സംവിധാനത്തിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 6 വരെ 9.84 കോടി കന്നുകാലി ഉടമകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. 38.53 കോടിയിലധികം പശു ആധാർ രേഖകൾ നൽകി. ആകെ 168.67 കോടി വാക്സിനേഷനുകൾ രേഖപ്പെടുത്തി.

ദേശീയ ക്ഷീരവികസന പദ്ധതിയിൽ 2026 ജൂൺ വരെ 36,611 പുതിയ ക്ഷീര സഹകരണ സംഘങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചു. ഗ്രാമതലത്തിലെ 34,557 ക്ഷീര സഹകരണ സംഘങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. പ്രതിദിനം 168 ലക്ഷം ലിറ്റർ പാൽ ശീതീകരിക്കാനുള്ള ശേഷി സൃഷ്ടിച്ചു. 76,748 പാൽ ഗുണനിലവാര പരിശോധനാ ഉപകരണങ്ങളും വിതരണം ചെയ്തു.

രാഷ്ട്രീയ ഗോകുൽ മിഷനിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 4 വരെ ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ 47,687 ബഹുമുഖ കൃത്രിമ ബീജസങ്കലന സാങ്കേതിക പ്രവർത്തകർക്ക് പരിശീലനം നൽകി. 24 ഭ്രൂണപരീക്ഷണശാലകൾ സ്ഥാപിച്ചു. 48 ബീജകേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകി. 28 പെൺകിടാവ് വളർത്തൽ കേന്ദ്രങ്ങളും അംഗീകരിച്ചു. കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷത്തിൽ രാജ്യവ്യാപക കൃത്രിമ ബീജസങ്കലന പദ്ധതിയിൽ 17.27 കോടിയിലധികം കൃത്രിമ ബീജസങ്കലനങ്ങൾ നടത്തി. ഏകദേശം 5.98 കോടി കർഷകർക്ക് പ്രയോജനം ലഭിച്ചു.

ത്വരിത ഇനമെച്ചപ്പെടുത്തൽ പദ്ധതിയിൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 4 വരെ 7,959 ഭ്രൂണങ്ങൾ മാറ്റിവച്ചു. 1,666 ഗർഭധാരണങ്ങൾ വിജയകരമായി. 1,223 കിടാക്കൾ ജനിച്ചു. ഇതിൽ 1,142 എണ്ണം പെൺകിടാക്കളാണ്. കന്നുകാലികളുടെ ഉൽപാദനക്ഷമതയും കർഷകരുടെ വരുമാന സ്ഥിരതയും രോഗനിയന്ത്രണവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതിനാൽ മൃഗാരോഗ്യ പദ്ധതികളും വ്യാപിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ദേശീയ മൃഗരോഗ നിയന്ത്രണ പദ്ധതിയിൽ 2026 മാർച്ച് വരെ കുളമ്പുരോഗ-വായ്പുണ്ണ് പ്രതിരോധത്തിനായി 132.49 കോടി വാക്സിൻ ഡോസുകൾ നൽകി. ബ്രൂസെല്ലോസിസ് നിയന്ത്രണ പദ്ധതിയിൽ ആരംഭം മുതൽ നാല് മുതൽ എട്ട് മാസം വരെ പ്രായമുള്ള 3.17 കോടി പെൺകിടാക്കൾക്ക് വാക്സിൻ നൽകി. കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷം മാത്രം അർഹരായ പെൺകിടാക്കൾക്ക് 296.74 ലക്ഷം ഡോസ് വാക്സിൻ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

2026 ജൂലൈ വരെ 29 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 4,019 മൊബൈൽ മൃഗചികിത്സാ യൂണിറ്റുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 1962 എന്ന ടോൾഫ്രീ നമ്പറിലൂടെ വീടുപടിക്കൽ മൃഗചികിത്സ നൽകുന്നു. 119.77 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചു. 245.05 ലക്ഷം മൃഗങ്ങൾക്ക് ചികിത്സ നൽകി. കന്നുകാലി വളർത്തലിനെ ഒരു വരുമാന സംരംഭമായി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നതിലുള്ള കർഷകരുടെ ആത്മവിശ്വാസം ഇതിലൂടെ വർധിച്ചതായാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ.