21 ജൂലായ് 2026

ജന്തമന്ദിറിൽ തടിച്ചുകൂടിയ വിവിധ സംഘടനകളുടെ വോളണ്ടിയർമാർ ആയിരക്കണക്കിന് പേരായിരുന്നു.അവർ പാർലമെന്റിലേക്ക് ആണ് മാർച്ച് സംഘടിപ്പിച്ചത്.മാർച്ചിൽ ജനപ്രതിനിധികൾ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹ്യ സംഘടന നേതാക്കൾ പൗരപ്രമുഖർ എല്ലാം അണിനിരന്നു.ആയിരക്കണക്കിന് യുവാക്കൾ പാർലമെന്റിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്തി.വഴിയിൽ പോലീസ് തടഞ്ഞു ഏറ്റുമുട്ടതായി ഡിയർ ഗ്യാസ് ലാത്തിചാർജ് അറസ്റ്റ് അങ്ങനെ പലതായിരുന്നു.പകൽ പിരിഞ്ഞു പോയവർ അർദ്ധരാത്രിയുടെ ജന്തർ മന്തറിൽ വീണ്ടും ഒത്തുകൂടി.

ഓരോ ജനാധിപത്യ രാജ്യത്ത് പ്രതിഷേധങ്ങളും പ്രതിഷേധ സമരങ്ങളും റാലികളും രാഷ്ട്രീയ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്.അതെല്ലാം ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളുമാണ്.അവകാശങ്ങൾക്ക് പക്ഷേ പരിധിയുണ്ട്.അവ നിയമങ്ങളിലൂടെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടായപ്പോൾ കോടതികൾ അതിനെ വ്യാഖ്യാനിച്ച് അതിർ രേഖകൾ വരച്ച ഇട്ടിട്ടുണ്ട്.ഇപ്പോഴത്തെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ജനാധിപത്യ സമരങ്ങളുടെ നിയമപരമായ അതിർത്തികൾ അന്വേഷിക്കുകയാണ് ഈ സ്പെഷ്യൽ റിപ്പോർട്ടിൽ

ഭരണഘടന നൽകിയ അവകാശം, നിയമം വരച്ച അതിർത്തി

ജനാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധം ഒരു കുറ്റമല്ല. അതൊരു മൗലികാവകാശമാണ്. പക്ഷേ, “ജനാധിപത്യമാണല്ലോ” എന്ന പേരിൽ എവിടെയും ഏത് രീതിയിലും പ്രതിഷേധിക്കാമോ? പാർലമെന്റിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്താമോ? റോഡ് മണിക്കൂറുകളോളം ഉപരോധിക്കാമോ? പൊതുഗതാഗതം തടയാമോ? കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലായി ഡൽഹിയിൽ നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി വീണ്ടും ഉയർന്ന ചോദ്യമാണിത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇന്ത്യൻ നിയമം പ്രതിഷേധത്തിന് വലിയ സംരക്ഷണം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതിന് വ്യക്തമായ അതിരുകളും നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഭരണഘടനയും സുപ്രീംകോടതി വിധികളും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

അവകാശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ഭരണഘടനയിൽ

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയിലെ അനുച്ഛേദം 19(1)(a) അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. അനുച്ഛേദം 19(1)(b) ആയുധങ്ങളില്ലാതെ സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനുള്ള അവകാശവും നൽകുന്നു. അനുച്ഛേദം 19(1)(c) സംഘടനകൾ രൂപീകരിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇതാണ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെയും നിയമപരമായ അടിത്തറ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സർക്കാർ നയത്തെ വിമർശിക്കുന്നതും, പ്രതിഷേധ റാലി നടത്തുന്നതും, ധർണ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതും, മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്നതും ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ ഈ അവകാശങ്ങൾ “സമ്പൂർണ സ്വാതന്ത്ര്യം” അല്ല. ഭരണഘടനയിലെ അനുച്ഛേദം 19(2), 19(3) എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൊതുസമാധാനം, ദേശീയ സുരക്ഷ, രാജ്യത്തിന്റെ പരമാധികാരം, ധാർമികത, മറ്റുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ സർക്കാർ ന്യായമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താം.

“പ്രതിഷേധിക്കാം… പക്ഷേ മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതം സ്തംഭിപ്പിക്കരുത്”

ഇന്ത്യൻ കോടതികൾ പലവട്ടം ആവർത്തിച്ച ഒരു തത്വമുണ്ട്. പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം ഒരാളുടേതാണ്. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് മറ്റൊരാളുടെ സ്വതന്ത്ര സഞ്ചാരാവകാശം, ജോലി ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം, ചികിത്സ തേടാനുള്ള അവകാശം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കാൻ പാടില്ല. 2020ലെ അമിത് സാഹ്നി വേഴ്സസ് കമ്മീഷണർ ഓഫ് പൊലീസ് (ഷഹീൻബാഗ് കേസ്) വിധിയിൽ സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്, പൊതുവഴികളും പ്രധാന പാതകളും അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് കൈയേറി പ്രതിഷേധം നടത്താനാകില്ല എന്നാണ്. പ്രതിഷേധത്തിന് സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച സ്ഥലങ്ങളും നടപടിക്രമങ്ങളും പാലിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. പ്രതിഷേധം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആത്മാവാണെങ്കിലും അത് പൊതുജീവിതത്തെ ബന്ദിയാക്കരുത് എന്നതാണ് ആ വിധിയുടെ സന്ദേശം.

അനുമതി വേണോ?

“ഭരണഘടന അവകാശം തന്നല്ലോ, പിന്നെ പോലീസിന്റെ അനുമതി എന്തിന്?” എന്ന ചോദ്യം പലരും ഉയർത്താറുണ്ട്. ഇവിടെ നിയമം പറയുന്നത് ലളിതമാണ്. പ്രതിഷേധം നടത്താനുള്ള അവകാശം ഭരണഘടന നൽകുന്നു. പക്ഷേ എവിടെ, എപ്പോൾ, എത്രപേർ, എന്ത് സുരക്ഷാക്രമീകരണങ്ങളോടെ എന്നതൊക്കെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പോലീസിന് അധികാരമുണ്ട്. ട്രാഫിക് നിയന്ത്രണം, വി.ഐ.പി. സുരക്ഷ, അടിയന്തര സേവനങ്ങൾ, പൊതുസമാധാനം എന്നിവ പരിഗണിച്ചാണ് ഇത്തരം നിയന്ത്രണങ്ങൾ. അതിനാൽ അനുമതി ആവശ്യപ്പെടുന്നത് അവകാശം നിഷേധിക്കുന്നതല്ല. പ്രതിഷേധവും പൊതുസമാധാനവും ഒരുമിച്ച് നിലനിർത്താനുള്ള ഭരണപരമായ സംവിധാനമാണ് അത്. അടുത്തിടെ പാർലമെന്റ് മാർച്ചിന് അനുമതിയില്ലെന്ന് ഡൽഹി പൊലീസ് വ്യക്തമാക്കിയതും ഇതേ നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.

നിയമം ലംഘിച്ചാൽ എന്താകും?

പ്രതിഷേധം സമാധാനപരമായി തുടരുന്നിടത്തോളം നിയമം സംരക്ഷണം നൽകും. എന്നാൽ അക്രമം, കല്ലേറ്, പൊതുമുതൽ നശിപ്പിക്കൽ, പൊലീസ് നിർദേശം അവഗണിക്കൽ, കലാപത്തിന് പ്രേരിപ്പിക്കൽ, അടിയന്തര സേവനങ്ങൾ തടസ്സപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയിലേക്ക് പ്രതിഷേധം മാറിയാൽ അത് ക്രിമിനൽ നിയമത്തിന്റെ പരിധിയിലേക്ക് കടക്കും. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ അറസ്റ്റ്, കേസ്, നിരോധനാജ്ഞ, നഷ്ടപരിഹാരം ഈടാക്കൽ തുടങ്ങിയ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാൻ അധികാരികൾക്ക് സാധിക്കും. അതായത് പ്രതിഷേധം നിയമപരമാണ്. എന്നാൽ നിയമലംഘനം പ്രതിഷേധത്തിന്റെ പേരിൽ ന്യായീകരിക്കാനാവില്ല.

പാർലമെൻ്റിലേയ്ക്ക് പ്രതിഷേധക്കാർക്ക് മാർച്ച് നടത്താമോ ?

നിയമപരമായി ഉത്തരം: ഉണ്ട്, പക്ഷേ അത് ഒരു മൗലികാവകാശമല്ല.

“പാർലമെന്റിലേക്ക് മാർച്ച്” എന്നതിന് ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിൽ പ്രത്യേക ഭരണഘടനാ അവകാശമില്ല. പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. എന്നാൽ പാർലമെന്റ് പോലുള്ള അതീവ സുരക്ഷാ മേഖലയിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്താനുള്ള അവകാശം സ്വതവേ ലഭിക്കുന്നില്ല. അത്തരം മാർച്ചുകൾക്ക് സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലും പോലീസിന്റെ അനുമതിയും നിർണായകമാണ്. പാർലമെന്റ് സമ്മേളനം നടക്കുന്ന സമയത്ത് നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൂടുതൽ കർശനമാകും.

നിയമം എന്താണ് പറയുന്നത്?

ഭരണഘടനയുടെ Article 19(1)(b) സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നു. എന്നാൽ Article 19(3) പ്രകാരം പൊതുസമാധാനം, രാജ്യസുരക്ഷ, പരമാധികാരം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി സർക്കാർ യുക്തിസഹമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താം.

അതിനാൽ,

പ്രതിഷേധം നടത്താം. ✔️
റാലി നടത്താം. ✔️

എന്തുകൊണ്ട് പാർലമെന്റ് വേറിട്ടതാണ്?

പാർലമെന്റ് ഒരു സാധാരണ സർക്കാർ ഓഫീസ് അല്ല.

അത്,

• ദേശീയ നിയമനിർമാണ കേന്ദ്രം
• ഭരണഘടനാപരമായ സ്ഥാപനം
• അതീവ സുരക്ഷാ മേഖല
• വി.ഐ.പി. സംരക്ഷണമുള്ള പ്രദേശം.

2001-ലെ പാർലമെന്റ് ഭീകരാക്രമണത്തിനുശേഷം ഈ മേഖലയിൽ സുരക്ഷാ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഗണ്യമായി ശക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

അനുമതി കിട്ടിയാൽ?

അതെ.

ചരിത്രത്തിൽ വിവിധ സംഘടനകൾക്ക് പാർലമെന്റിന് സമീപം വരെ മാർച്ച് നടത്താൻ ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ അനുമതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അത് നിശ്ചിത റൂട്ട്, നിശ്ചിത സമയം, നിശ്ചിത ആളുകൾ, കർശനമായ പോലീസ് നിബന്ധനകൾ എന്നിവയ്ക്ക് വിധേയമായിരുന്നു.

അനുമതിയില്ലാതെ പോയാൽ?

ഡൽഹി പൊലീസ് ഇപ്പോൾ വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ,

• പാർലമെന്റ് സമ്മേളനകാലത്ത് Section 163 BNSS (മുൻ Section 144 CrPC) നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ
• അഞ്ചോ അതിലധികമോ പേരുടെ അനധികൃത കൂട്ടം
• പ്രതിഷേധ മാർച്ച്
• പ്രകടനം

ഇവ നിയമവിരുദ്ധമാകാം. അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ പൊലീസ് തടയാനും, അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനും, കേസ് എടുക്കാനും അധികാരമുണ്ട്.

സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിലപാട്

ഷഹീൻ ബാഗ് (2020) കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി പറഞ്ഞ പ്രധാന തത്വം ഇതാണ്:

പ്രതിഷേധം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്. എന്നാൽ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ പേരിൽ പൊതുസ്ഥലങ്ങളോ പൊതുവഴികളോ അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് കൈയേറാൻ കഴിയില്ല.

അതേ തത്വം പാർലമെന്റ് മാർച്ചുകൾക്കും ബാധകമാണ്. പ്രതിഷേധാവകാശം നിലനിൽക്കും. പക്ഷേ സുരക്ഷയും പൊതുസമാധാനവും പരിഗണിച്ച് സർക്കാർ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താം.
[02:43, 21/07/2026] Rajan Sir: “പാർലമെന്റിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്തുക” എന്നത് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന സ്വതന്ത്ര അവകാശമല്ല. സാഹചര്യവും സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലും നിയമപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും അനുമതിയും അനുസരിച്ചാണ് അത് അനുവദിക്കപ്പെടുന്നത്. അനുമതിയില്ലാതെ, പ്രത്യേകിച്ച് പാർലമെന്റ് സമ്മേളനകാലത്ത് സുരക്ഷാ നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിലവിലുള്ളപ്പോൾ നടത്തുന്ന മാർച്ച് നിയമപരമായി തടയാൻ അധികാരികൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്.

അർധരാത്രിയിൽ ജന്തർ മന്തറിൽ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ഒത്തുകൂടാമോ? നിയമം പറയുന്നത് എന്ത്?

“ജന്തർ മന്തറല്ലേ… അവിടെ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും എത്രപേർ വേണമെങ്കിലും പ്രതിഷേധിക്കാമല്ലോ?” എന്ന ധാരണ ശരിയല്ല. ജന്തർ മന്തർ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കായി സർക്കാർ അനുവദിച്ച സ്ഥലമാണെങ്കിലും, അത് 24 മണിക്കൂറും നിയന്ത്രണങ്ങളില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന പൊതുപ്രതിഷേധ കേന്ദ്രമല്ല.

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(1)(b) സമാധാനപരമായ ഒത്തുചേരലിന് അവകാശം നൽകുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ അതേ ഭരണഘടനയിലെ അനുച്ഛേദം 19(3) പ്രകാരം പൊതുസമാധാനം, സുരക്ഷ, പൊതുജീവിതം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ സർക്കാർ യുക്തിസഹമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താൻ അധികാരമുണ്ട്. അതായത്, പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. എന്നാൽ എപ്പോൾ, എവിടെ, എത്രപേർ, എത്രനേരം എന്ന കാര്യങ്ങൾ നിയമപരമായി നിയന്ത്രിക്കാം.

2018-ൽ മസ്ദൂർ കിസാൻ ശക്തി സംഘടന കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി പറഞ്ഞത് വളരെ വ്യക്തമാണ്. ജന്തർ മന്തറിൽ പ്രതിഷേധം പൂർണമായി നിരോധിക്കാനാകില്ല. എന്നാൽ പ്രതിഷേധം നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കും നിബന്ധനകൾക്കും വിധേയമാക്കാം. ഒരാൾക്ക് “ഈ സ്ഥലത്ത് തന്നെ പ്രതിഷേധിക്കണം” എന്ന മൗലികാവകാശം ഭരണഘടന നൽകുന്നില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഡൽഹി പൊലീസ് ജന്തർ മന്തറിലെ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക മാർഗനിർദേശങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നത്. സാധാരണയായി മുൻകൂർ അനുമതി, നിശ്ചിത സമയം, നിശ്ചിത എണ്ണം ആളുകൾ, ശബ്ദനിയന്ത്രണം, സുരക്ഷാ വ്യവസ്ഥകൾ എന്നിവ പാലിക്കണമെന്നതാണ് വ്യവസ്ഥ. അനുമതിയിൽ പറഞ്ഞ സമയത്തിന് ശേഷം പ്രതിഷേധം തുടരുന്നത് നിയമലംഘനമായി കണക്കാക്കാം.

അതുകൊണ്ട് അർധരാത്രിയിൽ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ജന്തർ മന്തറിൽ ഒത്തുകൂടുന്നത് നിയമപരമാണോ? എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ ഉത്തരമേയുള്ളൂ.

അത് അനുമതിയുടെ വ്യവസ്ഥകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ആ സമയത്ത് പ്രതിഷേധിക്കാൻ പോലീസിന്റെ വ്യക്തമായ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിൽ, നിയമം ലംഘിക്കാതെ പ്രതിഷേധം നടത്താം.
എന്നാൽ അനുമതി പകൽ സമയത്തേക്കു മാത്രമാണെങ്കിൽ, അർധരാത്രിവരെ തുടരുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാകും.

അതുപോലെ, ബി.എൻ.എസ്.എസ്. (BNSS) സെക്ഷൻ 163 പ്രകാരമുള്ള നിരോധന ഉത്തരവ് നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ, അനുമതിയില്ലാത്ത കൂട്ടായ്മ നിയമവിരുദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിക്കാനും പൊലീസ് പിരിച്ചുവിടാനും അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനും അധികാരമുണ്ട്.

ജന്തർ മന്തർ പ്രതിഷേധത്തിനുള്ള സ്ഥലമാണ്. പക്ഷേ അത് “എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും, എത്രപേർ വേണമെങ്കിലും” പ്രതിഷേധിക്കാവുന്ന സ്വതന്ത്ര മേഖലയല്ല. അർധരാത്രിയിൽ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ഒത്തുകൂടുന്നത് നിയമപരമാകണമെങ്കിൽ പോലീസിന്റെ അനുമതിയും അതിലെ എല്ലാ നിബന്ധനകളും പാലിച്ചിരിക്കണം. ഇല്ലെങ്കിൽ അത് നിയമപരമായ സംരക്ഷണം നഷ്ടപ്പെടുകയും പൊലീസ് ഇടപെടൽ നിയമാനുസൃതമാകുകയും ചെയ്യും.

സർക്കാരിൻറെ ജോലി നിയന്ത്രിക്കൽ മാത്രമല്ല പരിഹരിക്കലുമാണ്

സർക്കാർ എല്ലാ പ്രതിഷേധങ്ങളെയും നിയമത്തിന്റെയും അനുമതിയുടെയും പേരിൽ നിരന്തരം നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ, അത് ജനാധിപത്യത്തിന് ഗൗരവമായ ഒരു മുന്നറിയിപ്പാകും. കാരണം, നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പ്രതിഷേധത്തെ അടിച്ചമർത്തലല്ല, മറിച്ച് പൊതുസമാധാനവും പൗരാവകാശങ്ങളും ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കലാണ്. നിയന്ത്രണങ്ങൾ യുക്തിസഹമായ പരിധി വിട്ട് എതിർസ്വരങ്ങളെ നിശ്ശബ്ദമാക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി മാറുകയാണെങ്കിൽ, ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും ഭരണകൂടത്തോട് വിയോജിക്കാനുള്ള അവകാശവും ക്രമേണ ദുർബലമാകും. അതേസമയം, പ്രതിഷേധത്തിന്റെ പേരിൽ നിയമലംഘനവും അക്രമവും പൊതുജീവിതം സ്തംഭിപ്പിക്കലും അനുവദിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം സർക്കാർ എത്ര പ്രതിഷേധങ്ങൾ തടയുന്നു എന്നതിലല്ല, മറിച്ച് പൊതുസമാധാനം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് എത്രമാത്രം വിയോജിപ്പുകൾക്ക് ഇടം നൽകുന്നു എന്നതിലാണ്. ജനാധിപത്യത്തിൽ നിയമം പ്രതിഷേധത്തെ പകരംവയ്ക്കാനല്ല, പ്രതിഷേധത്തിനും പൊതുജീവിതത്തിനും ഒരുപോലെ സംരക്ഷണം നൽകാനാണ് നിലനിൽക്കേണ്ടത്.

ഈ ആശങ്കയെക്കുറിച്ച് സുപ്രീംകോടതി തന്നെ പലവട്ടം അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് 2018-ലെ Mazdoor Kisan Shakti Sangathan vs Union of India കേസിൽ കോടതി പറഞ്ഞത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. “നിയമാനുസൃതമായ വിയോജിപ്പിനുള്ള ഇടമാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത” എന്നും, പ്രതിഷേധിക്കുന്നവർ ഉന്നയിക്കുന്ന വിഷയം ശരിയോ തെറ്റോ എന്നതല്ല പ്രധാനമെന്നും, ജനങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ പരാതികളും വിയോജിപ്പും ഭരണകൂടത്തിന്റെ മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശമാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കാതൽ എന്നും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം, പ്രതിഷേധം മറ്റുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങളെയും പൊതുസമാധാനത്തെയും ബാധിക്കാത്ത വിധം നിയന്ത്രിക്കാമെന്നും കോടതി കൂട്ടിച്ചേർത്തു. മറ്റൊരു തരത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, നിയന്ത്രണം പ്രതിഷേധത്തെ ഇല്ലാതാക്കാനല്ല, പ്രതിഷേധത്തിനും പൊതുജീവിതത്തിനും ഇടയിൽ ഭരണഘടനാപരമായ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താനാണ് എന്നതാണ് സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിലപാട്. എന്നാൽ അത്തരം നിയന്ത്രണങ്ങൾ യുക്തിസഹമായ പരിധി വിട്ട് എതിർശബ്ദങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള ഉപാധിയായി മാറുകയാണെങ്കിൽ, അത് ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിനും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമാകുമെന്ന മുന്നറിയിപ്പും കോടതി തന്റെ വിധികളിലൂടെ നൽകുന്നുണ്ട്.