5 സെപ്റ്റംബർ 2026:

കെനിയയിലെ കാജിയാഡോ കൗണ്ടിയിലെ മഗാദി തടാകത്തിൽനിന്ന് സോഡാ ആഷ് ഖനനം ചെയ്യുന്ന ടാറ്റ കെമിക്കൽസിനെതിരെ പ്രസിഡന്റ് വില്യം റൂട്ടോ തുറന്നടിച്ചതോടെ ഒരു പഴയ ആഫ്രിക്കൻ ചോദ്യം വീണ്ടും ഉയരുകയാണ്. വിദേശ കമ്പനികൾ ആഫ്രിക്കയുടെ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ എടുക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ യഥാർഥ സാമ്പത്തിക നേട്ടം ആഫ്രിക്കൻ ജനങ്ങൾക്ക് എത്രമാത്രം ലഭിക്കുന്നു? ജൂലൈയിൽ കെനിയൻ മൈനിങ് മന്ത്രാലയം ടാറ്റയുടെ പ്രവർത്തനം നിയമപരമായ ബാധ്യതകൾ പാലിക്കുന്നില്ലെന്ന കാരണത്തിൽ നിർത്തിവെച്ചു. സെപ്റ്റംബർ മൂന്നിന് റൂട്ടോ ടാറ്റയോട് രാജ്യം വിടാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും പകരം കെനിയയിൽ ഗ്ലാസ്, രാസവസ്തു വ്യവസായങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്ന പുതിയ നിക്ഷേപകരെ കൊണ്ടുവരുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.

‘നമ്മൾ മറ്റുള്ളവരുടെ അടിമകളാണോ?’

റൂട്ടോയുടെ വാക്കുകളിൽ ഇത് ഒരു കമ്പനിക്കെതിരായ പരാതി മാത്രമല്ല, വിഭവങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യമാണ്. കാജിയാഡോയിൽ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടും ടാറ്റ അവിടെ മതിയായ ഫാക്ടറിയോ തൊഴിൽ അവസരങ്ങളോ സൃഷ്ടിച്ചില്ലെന്നാണ് റൂട്ടോയുടെ ആരോപണം. സോഡാ ആഷ് ഇവിടെനിന്ന് പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി മറ്റിടങ്ങളിൽ മൂല്യം കൂട്ടുന്നതിന് പകരം, കെനിയയിൽ തന്നെ ഗ്ലാസ്, കെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആവശ്യം. “നമ്മൾ മറ്റുള്ളവരുടെ അടിമകളാണോ?” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യം അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് തർക്കത്തെക്കാൾ വലിയ ആഫ്രിക്കൻ ദേശീയതയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയായി മാറുന്നു.

മന്ത്രാലയം പറഞ്ഞത് റൂട്ടോയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗത്തേക്കാൾ കൃത്യമാണ്

എന്നാൽ റൂട്ടോയുടെ ആരോപണവും സർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക കണ്ടെത്തലും കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കരുത്. മൈനിങ്, ബ്ലൂ ഇക്കണോമി ആൻഡ് മാരിടൈം അഫയേഴ്സ് മന്ത്രാലയം ജൂലൈ 29ന് ടാറ്റയുടെ പ്രവർത്തനം നിർത്തിവെച്ചപ്പോൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത് വ്യക്തമായ മിനറൽ ബെനിഫിഷിയേഷൻ, വാല്യു ആഡിഷൻ പദ്ധതി ഇല്ലായ്മ, റോയൽറ്റി കണക്കുകളിലും പേയ്മെന്റുകളിലും ബാക്കി വിഷയങ്ങൾ, കയറ്റുമതി റിപ്പോർട്ടിങ്ങിലെ അപര്യാപ്തത എന്നിവയാണ്. കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് കരാറുകൾ, കെനിയൻ പൗരന്മാരുടെ തൊഴിലും നൈപുണ്യ കൈമാറ്റവും, പ്രാദേശിക സംഭരണവും പരിസ്ഥിതി പാലനവും സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളും മന്ത്രാലയം ഉന്നയിച്ചു.

‘ഞങ്ങൾ നിയമങ്ങൾ പാലിച്ചു’ എന്നാണ് ടാറ്റയുടെ മറുപടി

ടാറ്റയുടെ മറുപടി അത്ര തന്നെ വ്യക്തമാണ്. കെനിയൻ സർക്കാരിന്റെ ആവശ്യപ്രകാരം എല്ലാ വിവരങ്ങളും റിപ്പോർട്ടുകളും രേഖകളും സമർപ്പിച്ചെന്നും ബാധകമായ നിയമപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പാലിച്ചതായി തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും കമ്പനി ഓഗസ്റ്റ് 17ന് അറിയിച്ചു. സർക്കാരിന്റെ നടപടിയെ ബഹുമാനിക്കുന്നുവെന്നും മന്ത്രാലയത്തിന്റെ തുടർനിർദേശം കാത്തിരിക്കുകയാണെന്നും ടാറ്റ പറയുന്നു. ഏകദേശം 500 ജീവനക്കാരും കുടുംബങ്ങളും കരാറുകാരും വിതരണക്കാരും പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങളും പ്രവർത്തനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ടെന്നും മഗാദി സമൂഹത്തിലെ ഏകദേശം 30,000 പേർക്ക് വിവിധ സാമൂഹിക പദ്ധതികളിലൂടെ പ്രയോജനം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്നും കമ്പനി അവകാശപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കെനിയൻ സർക്കാർ നിയമലംഘനം അന്തിമമായി തെളിയിച്ചുവെന്ന് എഴുതാനാകില്ല; സർക്കാർ ആരോപണങ്ങളും കമ്പനിയുടെ നിഷേധവും ഇപ്പോഴും വേർതിരിച്ചാണ് അവതരിപ്പിക്കേണ്ടത്.

ഇത് ടാറ്റയുടെ മാത്രം കഥയല്ല

ഇവിടെയാണ് ആഫ്രിക്കൻ ദേശീയതയുടെ വലിയ പശ്ചാത്തലം വരുന്നത്. 아ഫ്രിക്കൻ യൂണിയന്റെ അജണ്ട 2063 പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ മൂല്യം ആഫ്രിക്കയ്ക്കുള്ളിൽ സൃഷ്ടിക്കുക, പ്രാദേശിക ഉള്ളടക്കം വർധിപ്പിക്കുക, വ്യവസായവൽക്കരണവും മൂല്യവർധനയും വഴി തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നിവയെ വ്യക്തമായ വികസന ലക്ഷ്യങ്ങളാക്കുന്നു. ആഫ്രിക്കൻ മൈനിങ് വിഷനും വിഭവങ്ങളുടെ സുതാര്യവും നീതിപൂർവവുമായ ചൂഷണം ആഫ്രിക്കൻ ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന് ഉപയോഗിക്കണമെന്നാണ് പറയുന്നത്.

അപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ കമ്പനികളും ‘പുറത്തുനിന്നുള്ള ചൂഷകർ’ തന്നെയോ?

ആഫ്രിക്കൻ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ ചോദ്യം ഇന്ത്യയെയും യൂറോപ്പിനെയും അമേരിക്കയെയും വേർതിരിച്ചല്ല ചോദിക്കപ്പെടുന്നത്. കമ്പനി ഏത് രാജ്യത്തിന്റേതാണ് എന്നതിലുപരി, ആ കമ്പനി ആഫ്രിക്കൻ വിഭവത്തിൽനിന്ന് എത്ര മൂല്യം എടുത്തു, എത്ര മൂല്യം അവിടെത്തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു, എത്ര തൊഴിൽ നൽകി, എത്ര നികുതിയും റോയൽറ്റിയും നൽകി എന്നതാണ് പ്രധാന മാനദണ്ഡം. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ കമ്പനികൾ സ്വാഭാവികമായി യൂറോപ്യൻ-അമേരിക്കൻ കമ്പനികളെപ്പോലെ ‘കൊള്ളയടിക്കുന്നവർ’ ആണെന്ന് പറയുന്നത് തെളിവില്ലാത്ത പൊതുവൽക്കരണമാണ്. എന്നാൽ ആഫ്രിക്കൻ ദേശീയവാദത്തിന്റെ കണ്ണിൽ ടാറ്റയോ മറ്റേതെങ്കിലും ഇന്ത്യൻ കമ്പനിയായാലും, പ്രാദേശിക വ്യവസായവും തൊഴിലും മൂല്യവർധനയും ഉറപ്പാക്കാത്ത വിദേശ കോർപ്പറേറ്റ് മാതൃക വിമർശിക്കപ്പെടും. കെനിയയിൽ അദാനിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദങ്ങൾക്കുശേഷം ടാറ്റക്കെതിരായ നടപടി വരുന്നത് ഈ ചർച്ചയ്ക്ക് കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ ഭാരം നൽകുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ചൈനീസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് വിദേശ കമ്പനികളും കെനിയയിൽ സമാനമായ പരിശോധന നേരിടുന്നുവെന്നതിനാൽ ഇത് മാത്രം ഇന്ത്യവിരുദ്ധ നയമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല.

റൂട്ടോയുടെ രാഷ്ട്രീയം: വിഭവം ഇവിടെ, മൂല്യവും ഇവിടെ

മഗാദിയുടെ കാര്യത്തിൽ റൂട്ടോ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന മാതൃക വ്യക്തമാണ്: സോഡാ ആഷ് മാത്രം കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നതിനുപകരം അതിൽനിന്നുള്ള വ്യവസായം കെനിയയിൽ തന്നെ വളരണം. പുതിയ നിക്ഷേപകന് ഗ്ലാസ് ഫാക്ടറിയും കെമിക്കൽ പ്രോസസിങ് വ്യവസായവും സ്ഥാപിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥ മുന്നോട്ടുവച്ചത് അതിന്റെ സൂചനയാണ്.

അതുകൊണ്ട് ടാറ്റാ വിവാദത്തെ വെറും “ഇന്ത്യൻ കമ്പനിക്കെതിരെ കെനിയൻ പ്രസിഡന്റിന്റെ നടപടി” എന്ന തലക്കെട്ടിൽ ഒതുക്കുന്നത് കഥയുടെ പകുതി മാത്രമേ പറയൂ. യഥാർഥ ചോദ്യം ഇതാണ്: ആഫ്രിക്കയുടെ മണ്ണിലുള്ള വിഭവത്തിന്റെ അവസാന വില എവിടെയാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടേണ്ടത്? ആഫ്രിക്കയിലോ, അതോ വിഭവം പുറത്തെടുക്കുന്ന കമ്പനിയുടെ ആഗോള വ്യവസായ ശൃംഖലയിലോ? റൂട്ടോ അതിന് തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരം നൽകിയുകഴിഞ്ഞു.

SOURCES

Kenya News Agency: Tata Chemicals Magadi mining suspension and government compliance concerns.
Kenya News Agency: President Ruto’s announcement on a new investor and local glass and chemical industries.
Tata Chemicals official statement: Company’s response and compliance submission.
African Union: Agenda 2063, African Commodities Strategy and value addition.
African Union: African Mining Vision and equitable exploitation of mineral resources.
African Development Bank: Industrialisation and beneficiation of Africa’s extractive resources.