ഒരു റബർതോട്ടം… ഒരു മാവിൻതോട്ടം… തെങ്ങുകൾ നിറഞ്ഞ കൃഷിയിടം… ഇവയെല്ലാം കാണുമ്പോൾ പച്ചപ്പാണ് കണ്ണിൽ നിറയുന്നത്. പക്ഷേ, ഇവയെല്ലാം ശരിക്കും ‘വനം’ ആണോ? അതോ ‘മരങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം’ മാത്രമാണോ? ഇന്ത്യയിലെ വനവിസ്തൃതി വർധിച്ചുവെന്ന ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പുറത്തുവരുമ്പോഴെല്ലാം ഈ ചോദ്യം വീണ്ടും ഉയരാറുണ്ട്. കാരണം, മരങ്ങൾ കൂടുതലുള്ള ഒരു പ്രദേശം വനമാകണമെന്നില്ല; അതുപോലെ നിയമപരമായി വനമായി പ്രഖ്യാപിച്ച ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ന് മരങ്ങൾ കുറവായിരിക്കാം. ഈ വ്യത്യാസമാണ് ഇപ്പോൾ പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധരും നയരൂപീകരണ മേഖലയും വീണ്ടും ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്.

വനം, ഫോറസ്റ്റ് കവർ, ട്രീ കവർ… മൂന്നും ഒന്നല്ല

സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഈ മൂന്ന് പദങ്ങളും ഒരേ അർഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഔദ്യോഗിക കണക്കെടുപ്പിൽ ഇവയ്ക്ക് വ്യക്തമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

വനം (Forest) എന്നത് ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയാണ്. അവിടെ മരങ്ങൾ മാത്രമല്ല, സസ്യങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, ജലസ്രോതസ്സുകൾ തുടങ്ങി സമ്പൂർണമായ ഒരു പ്രകൃതി വ്യവസ്ഥ നിലനിൽക്കുന്നു.

ഫോറസ്റ്റ് കവർ (Forest Cover) എന്നാൽ ഉപഗ്രഹ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒരു ഹെക്ടറിലധികം വിസ്തീർണമുള്ളതും കുറഞ്ഞത് 10 ശതമാനം മരച്ചില്ലകളുടെ സാന്ദ്രതയുള്ളതുമായ ഏത് സ്ഥലവും ഉൾപ്പെടും. അത് സർക്കാർ വനമായിരിക്കണമെന്നില്ല. സ്വകാര്യ തോട്ടങ്ങളോ പ്ലാന്റേഷനുകളോ പോലും ഈ കണക്കിൽ ഉൾപ്പെടാം.

ഒരു റബർതോട്ടവും വനക്കണക്കിൽ വരുമോ?

അതെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ വരാം.

ഒരു റബർതോട്ടമോ യൂക്കാലിപ്റ്റസ് പ്ലാന്റേഷനോ മാവിൻതോട്ടമോ ഒരു ഹെക്ടറിലധികം വിസ്തീർണമുണ്ടെങ്കിൽ, മരങ്ങളുടെ സാന്ദ്രത 10 ശതമാനത്തിലധികമാണെങ്കിൽ, ഫോറസ്റ്റ് സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ‘ഫോറസ്റ്റ് കവർ’ കണക്കിൽ അത് ഉൾപ്പെടാം. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ആ പ്രദേശം സ്വാഭാവിക വനമാണെന്ന് അർഥമില്ല. പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന പ്രധാന വ്യത്യാസവും ഇതുതന്നെയാണ്.

ട്രീ കവർ എന്നാൽ എന്താണ്?

വീടിനോട് ചേർന്നൊരു വലിയ മാവ്, റോഡരികിലെ മരനിരകൾ, ചെറിയ കാവുകൾ, കൃഷിയിടങ്ങളിലെ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മരങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ട്രീ കവർ (Tree Cover) വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നത്.

ഒരു ഹെക്ടറിൽ താഴെയുള്ള മരക്കൂട്ടങ്ങൾ സാധാരണയായി ഫോറസ്റ്റ് കവറിലല്ല, ട്രീ കവറിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ “ആകെ പച്ചപ്പ്” കണക്കാക്കുമ്പോൾ ഫോറസ്റ്റ് കവറും ട്രീ കവറും ചേർത്താണ് ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ടുകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ വ്യത്യാസം ഇത്ര പ്രധാനമാകുന്നത്?

ഒരു സ്വാഭാവിക വനത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് സസ്യജാലങ്ങളും വന്യജീവികളും സൂക്ഷ്മജീവികളും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. മഴയുടെ ചക്രം നിയന്ത്രിക്കുന്നതും മണ്ണ് സംരക്ഷിക്കുന്നതും കാർബൺ സംഭരിക്കുന്നതും ഇവയാണ്.

പക്ഷേ ഒരേ ഇനം മരങ്ങൾ മാത്രം നട്ട പ്ലാന്റേഷൻ അതേ രീതിയിലുള്ള ജൈവവൈവിധ്യം നൽകണമെന്നില്ല. അതിനാൽ മരങ്ങളുടെ എണ്ണം കൂടുന്നതും വനത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെടുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല എന്നാണ് നിരവധി വനശാസ്ത്രജ്ഞർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.

കണക്കിൽ പച്ചപ്പ് കൂടാം… പക്ഷേ പ്രകൃതി വനങ്ങൾ കുറഞ്ഞാൽ?

ഒരു വശത്ത് പുതിയ പ്ലാന്റേഷനുകൾ കാരണം ഫോറസ്റ്റ് കവർ വർധിക്കാം. മറുവശത്ത് പഴക്കമുള്ള സ്വാഭാവിക വനങ്ങൾ ഖനനം, റോഡ്, അണക്കെട്ട്, മറ്റ് വികസന പദ്ധതികൾ എന്നിവ കാരണം നശിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

അങ്ങനെ സംഭവിക്കുമ്പോൾ ആകെ ഫോറസ്റ്റ് കവർ വർധിച്ചുവെന്ന കണക്ക് പുറത്തുവന്നാലും, യഥാർഥ വനങ്ങളുടെ ജൈവവൈവിധ്യം കുറയുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാമെന്നാണ് വിദഗ്ധർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കണക്കുകൾ വായിക്കുമ്പോൾ “എത്ര പച്ചപ്പുണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യത്തിനൊപ്പം “എന്തുതരം പച്ചപ്പാണ്?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്.

ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ എന്താണ് പറയുന്നത്?

ഏറ്റവും പുതിയ India State of Forest Report പ്രകാരം, ഇന്ത്യയിൽ ഫോറസ്റ്റ് കവർ 7,15,343 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററും (21.76%), ട്രീ കവർ 1,12,014 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററും (3.41%) ആണ്. രണ്ടും ചേർന്നാൽ രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ 25.17 ശതമാനം പച്ചപ്പിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നു. എന്നാൽ ഈ കണക്കിൽ സ്വാഭാവിക വനങ്ങളും പ്ലാന്റേഷനുകളും വിവിധ തരത്തിലുള്ള മരക്കൂട്ടങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നതിനാൽ, “ഫോറസ്റ്റ് കവർ” എന്ന കണക്ക് മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് രാജ്യത്തെ പ്രകൃതി വനങ്ങളുടെ യഥാർഥ അവസ്ഥ വിലയിരുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന ചർച്ചയും തുടരുകയാണ്.

കാടിനെ മരങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാകുമോ?

ഈ ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രചോദ്യം അതാണ്. ഒരു കൃഷിയിടത്തിൽ ആയിരം മരങ്ങൾ നട്ടാൽ അത് പച്ചപ്പാകാം. പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് അവിടെ ഒരു വനത്തിന്റെ ജൈവവ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെടണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് വനശാസ്ത്രജ്ഞർ പറയുന്നത്: “ഓരോ വനത്തിലും മരങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ മരങ്ങളുള്ള എല്ലാ സ്ഥലവും വനമല്ല.” ഇന്ത്യയിലെ വനസംരക്ഷണ ചർച്ചകളിൽ ഈ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം.