ന്യൂഡൽഹി, 2026 നവംബർ 04 –

വെബ്സൈറ്റ് ഡൽഹിയിൽ ലഭ്യമാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം വ്യാപാരമുദ്ര, പകർപ്പവകാശം തുടങ്ങിയ ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ ലംഘനക്കേസുകൾ ഡൽഹിയിലെ കോടതികളിൽ നൽകാനാവില്ലെന്ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു. 2026 നവംബർ മൂന്നിന് ജസ്റ്റിസ് പുരുഷേന്ദ്ര കുമാർ കൗരവാണ് നിർണായക വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ തർക്കങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 17 വാണിജ്യക്കേസുകൾ ഒരുമിച്ച് പരിഗണിച്ചാണ് ഉത്തരവ്. എബിഡി മാസ്ട്രോ പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ്, ആംബർ ന്യൂട്രീഷൻ പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട കേസുകളാണ് പരിഗണിച്ചത്. എബിഡി മാസ്ട്രോയുടെ കേസിൽ ഗ്രേറ്റ് ഗാലിയൻ വെഞ്ചേഴ്സ് ലിമിറ്റഡാണ് എതിർകക്ഷി. ഹർജിക്കാർക്കുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകരായ രാജീവ് നയ്യാർ, അഖിൽ സിബൽ എന്നിവരും എതിർകക്ഷിക്കുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ചന്ദർ എം. ലാലും ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ഹാജരായി. കേസുകൾ പരിഗണിക്കാനുള്ള ഭൂപ്രദേശ അധികാരം ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിക്കില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി, 17 കേസുകളിലെയും ഹർജികൾ ഉചിതമായ കോടതികളിൽ സമർപ്പിക്കുന്നതിനായി മടക്കിനൽകാൻ ഉത്തരവിട്ടു.

ഹർജിക്കാരും എതിർകക്ഷികളും ഡൽഹിക്ക് പുറത്തായിട്ടും കേസുകൾ ഹൈക്കോടതിയിൽ എത്തി

ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ ലംഘനമുണ്ടായെന്നാരോപിച്ച് വിവിധ കമ്പനികളും വ്യക്തികളും സമർപ്പിച്ച 17 വാണിജ്യക്കേസുകളാണ് കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലെത്തിയത്. ഇവയിൽ പല കേസുകളിലും ഹർജിക്കാരോ എതിർകക്ഷികളോ ഡൽഹിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും തർക്കത്തിലുള്ള ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വെബ്സൈറ്റുകൾ ഡൽഹിയിൽ ലഭ്യമാണെന്നും ഓൺലൈനിലൂടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വാങ്ങാൻ കഴിയുമെന്നുമുള്ള കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

എന്നാൽ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ലഭ്യമാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇത്തരത്തിലുള്ള ലഭ്യത മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാൽ രാജ്യത്തെ എല്ലാ കോടതികൾക്കും ഒരേ തർക്കത്തിൽ അധികാരമുണ്ടെന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടും. അത് നിയമം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള കോടതികളുടെ ഭൂപ്രദേശ അധികാരപരിധിക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഓൺലൈനിലൂടെ ഉൽപ്പന്നം വാങ്ങിയെന്നത് മാത്രം ഡൽഹിയിൽ കേസ് നൽകാൻ മതിയായ കാരണമല്ല

ഡൽഹിയിൽനിന്ന് ഒരു ഉൽപ്പന്നം ഓൺലൈനിലൂടെ വാങ്ങാൻ കഴിയുന്നതോ ഡൽഹിയിലേക്ക് ഉൽപ്പന്നം എത്തിക്കുന്നതോ മാത്രം കോടതിയുടെ അധികാരപരിധി സ്ഥാപിക്കാൻ മതിയാകില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പ്രത്യേകിച്ച് ഹർജിക്കാരനോ അയാളുടെ പ്രതിനിധിയോ കേസിനുവേണ്ടി മനഃപൂർവം നടത്തിയ ഒരു ഇടപാടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കോടതിയുടെ അധികാരപരിധി സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല.

ഉൽപ്പന്നം ഡൽഹിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അത് മാത്രം തർക്കത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണമായി കണക്കാക്കാനാവില്ല. ഹർജിക്കാരന് ഇഷ്ടമുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് ഉൽപ്പന്നം എത്തിക്കാൻ കഴിയുമെന്നിരിക്കെ ഇത്തരം ഇടപാടുകളെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി കേസ് പരിഗണിക്കാൻ കോടതിയെ നിർബന്ധിക്കാനാവില്ലെന്നും ജസ്റ്റിസ് കൗരവ് വ്യക്തമാക്കി.

വ്യാജ ഇടപാടുകളിലൂടെ ഇഷ്ടമുള്ള കോടതിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണം

ഒരു പ്രത്യേക കോടതിയിൽ കേസ് നൽകാനുള്ള സാഹചര്യം കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിക്കാൻ ഹർജിക്കാർക്ക് അനിയന്ത്രിതമായ അധികാരം നൽകുന്ന രീതിയിൽ നിയമം വ്യാഖ്യാനിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കേസുമായി യഥാർഥ ബന്ധമുള്ള സ്ഥലത്താണ് നിയമനടപടികൾ ആരംഭിക്കേണ്ടത്. കോടതി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനുവേണ്ടി മാത്രം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഇടപാടുകളോ ബന്ധങ്ങളോ അംഗീകരിക്കാനാവില്ല.

ഒരു ഓൺലൈൻ വിപണന സംവിധാനത്തിലൂടെ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കാണാനോ വാങ്ങാനോ കഴിയുന്നുവെന്നത് മാത്രം ആ പ്രദേശത്തെ കോടതിക്ക് കേസ് പരിഗണിക്കാനുള്ള അധികാരം നൽകുന്നില്ല. തർക്കത്തിന്റെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ എവിടെയാണ് നടന്നതെന്നും അവയ്ക്ക് കോടതിയുടെ അധികാരപരിധിയുമായി എത്രത്തോളം ബന്ധമുണ്ടെന്നും പരിശോധിക്കണമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

തർക്കത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം മറ്റൊരു സ്ഥലത്താണെങ്കിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിക്ക് കേസ് പരിഗണിക്കാതിരിക്കാം

തർക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചെറിയൊരു ഇടപാട് ഡൽഹിയിൽ നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും കേസിന്റെ പ്രധാന സംഭവങ്ങളും നിയമപരമായ കാരണങ്ങളും മറ്റൊരു സ്ഥലത്താണെങ്കിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിക്ക് കേസ് പരിഗണിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാമെന്ന് വിധിയിൽ വ്യക്തമാക്കി. ഇതിനായി കേസ് പരിഗണിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ കോടതിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന നിയമതത്ത്വം പ്രയോഗിക്കാമെന്നും കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

ഡൽഹിയിലെ കോടതിക്ക് കേസുമായി ചെറിയൊരു ബന്ധമുണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം കേസ് അവിടെ തുടരണമെന്നില്ല. തർക്കവുമായി കൂടുതൽ നേരിട്ടുള്ള ബന്ധമുള്ള കോടതിയാണ് കേസ് പരിഗണിക്കാൻ അനുയോജ്യമെങ്കിൽ ആ കോടതിയുടെ അധികാരത്തെ മാനിക്കണം. അതേസമയം, നിയമപ്രകാരം ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിക്ക് യഥാർഥ അധികാരമുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമായ കേസുകൾ പരിഗണിക്കുന്നതിൽ തടസ്സമില്ലെന്നും ജസ്റ്റിസ് കൗരവ് വ്യക്തമാക്കി.

ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ കേസുകളിൽ മറ്റ് ഹൈക്കോടതികളുടെ അധികാരവും മാനിക്കണമെന്ന് നിർദേശം

രാജ്യത്തെ ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ നിയമങ്ങളുടെ വളർച്ചയിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വലിയ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് കൗരവ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ ഈ മേഖലയിലെ വൈദഗ്ധ്യം കാരണം ഡൽഹിയുമായി കാര്യമായ ബന്ധമില്ലാത്ത കേസുകളും ഇവിടെ പരിഗണിക്കണമെന്നില്ല. മറ്റ് ഹൈക്കോടതികൾക്കും ജില്ലാ കോടതികൾക്കും ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ തർക്കങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമായി പരിഗണിക്കാൻ കഴിയുമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ പ്രത്യേക ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം അംഗീകരിച്ച കോടതി, അതിന്റെ പേരിൽ മറ്റ് കോടതികൾക്ക് നിയമപ്രകാരം ലഭിക്കേണ്ട കേസുകൾ ഡൽഹിയിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കരുതെന്ന് നിരീക്ഷിച്ചു. കോടതികൾ തമ്മിലുള്ള അധികാരവിഭജനവും സ്ഥാപനപരമായ അച്ചടക്കവും പാലിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

17 കേസുകളിലെയും ഹർജികൾ ഉചിതമായ കോടതികളിൽ വീണ്ടും സമർപ്പിക്കാം

കേസുകൾ പരിഗണിക്കാനുള്ള ഭൂപ്രദേശ അധികാരമില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്ന് 17 ഹർജികളും മടക്കിനൽകാനാണ് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടത്. സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ ഏഴാം ഉത്തരവിലെ പത്താം ചട്ടവും 151-ാം വകുപ്പും പ്രകാരമാണ് നടപടി. ഹർജിക്കാർക്ക് നിയമോപദേശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരമുള്ള മറ്റ് കോടതികളിൽ കേസുകൾ സമർപ്പിക്കാം.

ഇതോടെ 17 കേസുകളിലും ആരോപിക്കപ്പെട്ട ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ ലംഘനങ്ങൾ ശരിയാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല. തർക്കങ്ങൾ പരിഗണിക്കേണ്ടത് ഏത് കോടതിയാണെന്ന നിയമപ്രശ്നത്തിലാണ് വിധി. കേസുകളുടെ ഉള്ളടക്കത്തിലുള്ള അവകാശവാദങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് തീരുമാനിക്കാനുള്ള അവസരം അധികാരമുള്ള കോടതികൾക്കായിരിക്കും.

ഓൺലൈൻ വ്യാപാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ കേസുകളിൽ കോടതിയുടെ അധികാരം നിർണയിക്കാൻ വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡം

ഇന്റർനെറ്റ് വ്യാപാരം വ്യാപകമായ സാഹചര്യത്തിൽ ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ തർക്കങ്ങൾ ഏത് കോടതിയിൽ നൽകണമെന്നത് സംബന്ധിച്ച നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിനാണ് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വിധി പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. നിയമപരമായി, വെബ്സൈറ്റിന്റെ ലഭ്യതയോ കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ഇടപാടോ മാത്രം കോടതിയുടെ ഭൂപ്രദേശ അധികാരം സ്ഥാപിക്കാൻ മതിയാകില്ലെന്ന നിലപാടാണ് വിധിയിലുള്ളത്.

സാമൂഹികവും വാണിജ്യപരവുമായ തലത്തിൽ, ഓൺലൈൻ വ്യാപാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കങ്ങളിൽ കക്ഷികൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള കോടതിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് നിയമപരമായ നിയന്ത്രണമുണ്ടെന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജുഡീഷ്യൽ തലത്തിൽ, മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കോടതികൾക്ക് പരിഗണിക്കേണ്ട കേസുകൾ ഡൽഹിയിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്നതാണ് പ്രധാന നിരീക്ഷണം. ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ അധികാരപരിധിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം സമാന തർക്കങ്ങളിൽ മാർഗനിർദേശമാകാം. എന്നാൽ രാജ്യത്തെ എല്ലാ കോടതികളുടെയും അധികാരപരിധി പുതുതായി നിശ്ചയിക്കുന്ന പൊതുനിയമം കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.