ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 15 –

ദേശീയ സംരക്ഷിത സ്മാരകത്തിന് സമീപം നിയമവിരുദ്ധമായി നാലുനില കെട്ടിടം നിർമിക്കാൻ അവസരമൊരുക്കിയതിൽ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെയും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഗുരുതര വീഴ്ച സംഭവിച്ചതായി ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി. നിർമാണം തടയാനുള്ള നിയമവ്യവസ്ഥകളും കോടതി ഉത്തരവും നിലവിലുണ്ടായിട്ടും അധികൃതർ നടപടി സ്വീകരിക്കാത്തതാണ് കെട്ടിടനിർമാണം പൂർത്തിയാക്കാൻ സഹായിച്ചതെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. ആക്ടിങ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നിതിൻ വാസുദേവ് സാംബ്രെ, ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് ശർമ എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് നിർണായക നിർദേശം നൽകിയത്. മനീഷ് ഗ്രോവർ സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിൽ ഡൽഹി സർക്കാരും ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ ഏജൻസികളും സ്വകാര്യ കെട്ടിട ഉടമയായ സന്തോഷ് ശർമയുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. വീഴ്ചയ്ക്ക് ഉത്തരവാദികളായ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരും പദവിയും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വ്യക്തിഗത സത്യവാങ്മൂലങ്ങൾ രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം സമർപ്പിക്കാൻ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെയും ഡൽഹി പൊലീസിന്റെയും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കോടതി നിർദേശം നൽകി. ഉത്തരവിന്റെ കൃത്യമായ തീയതിയും ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകളും ലഭ്യമായ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമല്ല.

റോഷനാര ശവകുടീരത്തിന് സമീപം നാലുനില കെട്ടിടം നിർമിച്ചത് നിയമലംഘനമെന്ന് ആരോപണം

ഡൽഹിയിലെ ശക്തിനഗറിലുള്ള സിങ് സഭ റോഡിലെ കെട്ടിടനിർമാണമാണ് കേസിന് ആധാരം.

ദേശീയ സംരക്ഷിത സ്മാരകങ്ങളായ റോഷനാര ശവകുടീരത്തിന്റെയും ബാരാദരിയുടെയും നിയന്ത്രിത മേഖലയിലാണ് വിവാദ കെട്ടിടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

പുരാതന സ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ഏർപ്പെടുത്തിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ലംഘിച്ചാണ് നിർമാണം നടത്തിയതെന്നാണ് ഹർജിക്കാരനായ മനീഷ് ഗ്രോവറിന്റെ ആരോപണം.

സംരക്ഷിത സ്മാരകങ്ങൾക്ക് സമീപമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ കെട്ടിടനിർമാണം നടത്തുന്നതിന് പ്രത്യേക നിയമപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ട്. ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികളുടെ അനുമതിയും നിർമാണച്ചട്ടങ്ങളുടെ പാലനവും ആവശ്യമാണ്.

എന്നാൽ ഈ നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും കെട്ടിട ഉടമ നിർമാണം തുടർന്നുവെന്നും സർക്കാർ ഏജൻസികൾ ഫലപ്രദമായി ഇടപെട്ടില്ലെന്നുമാണ് ഹർജിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്.

2024 ഫെബ്രുവരിയിൽ നിർമാണം നിർത്താൻ നോട്ടീസ്; നടപടി വൈകിയത് ഒരുവർഷത്തോളം

2024 ഫെബ്രുവരി 15ന് ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ കെട്ടിട ഉടമയായ സന്തോഷ് ശർമയ്ക്ക് നിർമാണം നിർത്തിവയ്ക്കാനുള്ള നോട്ടീസ് നൽകിയിരുന്നു.

സംരക്ഷിത സ്മാരകത്തിന്റെ നിയന്ത്രിത മേഖലയിലാണ് നിർമാണം നടക്കുന്നതെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു നടപടി.

അതേ ദിവസം പൊലീസിലും പരാതി നൽകി.

തുടർന്ന് 2024 ഏപ്രിൽ 10ന് ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ഡൽഹി സർക്കിൾ സൂപ്രണ്ടിങ് ആർക്കിയോളജിസ്റ്റ് ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും നോർത്ത് വെസ്റ്റ് ജില്ലാ ഡെപ്യൂട്ടി പൊലീസ് കമ്മീഷണർക്കും കത്തയച്ചു.

അനധികൃത നിർമാണം ഉടൻ നിർത്തിവയ്ക്കണമെന്നും നിർമിച്ച ഭാഗങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണമെന്നുമായിരുന്നു കത്തിലെ ആവശ്യം.

എന്നാൽ 2025 മാർച്ച് 21നാണ് ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കാരണം കാണിക്കൽ നോട്ടീസ് നൽകിയത്.

നിയമലംഘനം അധികൃതരുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ട് ഏകദേശം ഒരുവർഷത്തിനുശേഷമാണ് നടപടി ആരംഭിച്ചതെന്ന് ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

കോടതി വിലക്കിയിട്ടും നിർമാണം പൂർത്തിയായി; നാലുനില കെട്ടിടത്തിൽ ഉടമ താമസം തുടങ്ങി

2025 സെപ്റ്റംബർ ഒമ്പതിന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി കെട്ടിടത്തിന്റെ തുടർനിർമാണം തടഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇടക്കാല ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു.

ഉത്തരവ് കൃത്യമായി നടപ്പാക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ബന്ധപ്പെട്ട പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ ചുമതലയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥനോടും കോടതി നിർദേശിച്ചിരുന്നു.

എന്നാൽ കോടതി വിലക്ക് നിലവിലിരിക്കെ നിർമാണം പൂർത്തിയായതായി പിന്നീട് വ്യക്തമായി.

ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ സമർപ്പിച്ച സ്ഥിതിവിവര റിപ്പോർട്ടിൽ കെട്ടിടം നാലുനില ഉയരത്തിലെത്തിയതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.

നിലവിൽ കെട്ടിട ഉടമ അവിടെ താമസിക്കുന്നതായും കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

കോടതിയുടെ വ്യക്തമായ വിലക്കും സർക്കാർ ഏജൻസികളുടെ നോട്ടീസുകളും ഉണ്ടായിട്ടും നിർമാണം പൂർത്തിയായത് എങ്ങനെയെന്നതാണ് ബെഞ്ച് പ്രധാനമായി ചോദ്യംചെയ്തത്.

ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സമ്പൂർണ പരാജയം അനധികൃത നിർമാണത്തിന് സഹായമായെന്ന് കോടതി

ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെയും ഉദ്യോഗസ്ഥർ നിയമപ്രകാരമുള്ള ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതായി ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

പുരാതന സ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങളും നഗരത്തിലെ കെട്ടിടനിർമാണ നിയന്ത്രണങ്ങളും നടപ്പാക്കുന്നതിൽ അധികൃതർ ആവശ്യമായ ജാഗ്രത പുലർത്തിയില്ല.

ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഇത്തരം പെരുമാറ്റമാണ് സ്വകാര്യ കെട്ടിട ഉടമയ്ക്ക് അനധികൃത നിർമാണം പൂർത്തിയാക്കാൻ സഹായകമായതെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ ഉറപ്പുനൽകിയെങ്കിലും വിഷയത്തിന്റെ ഗൗരവം മനസ്സിലാക്കിയുള്ള സമീപനമോ ഉറച്ച നടപടിക്കുള്ള താൽപ്പര്യമോ പ്രകടമായിട്ടില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വിമർശിച്ചു.

ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നും സമാനമായ അനാസ്ഥയുണ്ടായതായി കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

മുനിസിപ്പൽ അനുമതിയോടെയാണ് നിർമാണമെന്ന് കെട്ടിട ഉടമയുടെ വാദം

ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ അനുമതി നേടിയശേഷമാണ് നിർമാണം നടത്തിയതെന്നാണ് കെട്ടിട ഉടമയായ സന്തോഷ് ശർമ കോടതിയിൽ വാദിച്ചത്.

നിർമാണം അനുവദനീയമായ മേഖലയിലാണെന്നും നിയമവ്യവസ്ഥകൾ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ആർക്കിടെക്ട് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിരുന്നുവെന്നും ഉടമ അറിയിച്ചു.

ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് നിരാക്ഷേപപത്രം ലഭിക്കാൻ പലതവണ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും മറുപടി ലഭിച്ചില്ലെന്നും വാദിച്ചു.

എന്നാൽ നിർമാണം നിർത്താനുള്ള ഔദ്യോഗിക നോട്ടീസ് ലഭിച്ചിട്ടും നിർമാണം തുടരാനുള്ള ഉടമയുടെ തീരുമാനത്തെ കോടതി ചോദ്യംചെയ്തു.

പ്രസക്തമായ നിയമവ്യവസ്ഥകളെ അവഗണിച്ച നടപടിയായി ഇത് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കണക്കാക്കാമെന്നും നിയമപ്രകാരമുള്ള നടപടി ആവശ്യമായ സാഹചര്യമാണെന്നും ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.

കെട്ടിട ഉടമയുടെ വാദങ്ങൾ കോടതി അന്തിമമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല.

വീഴ്ച വരുത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരും പദവിയും വെളിപ്പെടുത്തണം

സംഭവത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്വം കണ്ടെത്തുന്നതിനാണ് ഹൈക്കോടതി പ്രധാന നിർദേശം നൽകിയത്.

ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർ സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾക്ക് ഉത്തരവാദികളായ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വിവരങ്ങൾ വ്യക്തിഗത സത്യവാങ്മൂലത്തിലൂടെ കോടതിയെ അറിയിക്കണം.

ഡൽഹി പൊലീസ് സ്പെഷ്യൽ കമ്മീഷണർ, അനധികൃത നിർമാണം തടയുന്നതിൽ വീഴ്ച വരുത്തിയ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരും പദവിയും വ്യക്തമാക്കണം.

ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കമ്മീഷണറും വീഴ്ചയ്ക്ക് ഉത്തരവാദികളായ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരും പദവിയും വെളിപ്പെടുത്തണം.

ഈ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളിലെയും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർ രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം വ്യക്തിഗത സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കണമെന്നാണ് കോടതി ഉത്തരവ്.

സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ പൊതുവായി വിശദീകരണം നൽകുന്നതിന് പകരം വീഴ്ചയ്ക്ക് ഉത്തരവാദികളായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ തിരിച്ചറിയണമെന്നതാണ് നിർദേശത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത.

നിയമപ്രകാരമുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാൻ അധികൃതർക്ക് അനുമതി

അനധികൃത നിർമാണത്തിനെതിരെ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്ന നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാൻ ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ ഏജൻസികൾക്ക് ഹൈക്കോടതി അനുമതി നൽകി.

എന്നാൽ വിവാദ കെട്ടിടം ഉടൻ പൊളിച്ചുനീക്കണമെന്ന അന്തിമ ഉത്തരവ് ഈ ഘട്ടത്തിൽ കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ല.

കെട്ടിടനിർമാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമലംഘനങ്ങളും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്വവും തുടർന്നുള്ള നടപടികളിലൂടെ പരിശോധിക്കപ്പെടും.

കെട്ടിട ഉടമയ്ക്കെതിരെ നിയമപ്രകാരമുള്ള നടപടി സ്വീകരിക്കാനുള്ള അധികാരം ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് നിലനിൽക്കുന്നതായാണ് കോടതിയുടെ നിർദേശത്തിൽനിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത്.

ഒക്ടോബർ 28ന് വീണ്ടും വാദം; ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വിശദീകരണം നിർണായകം

കേസ് 2026 ഒക്ടോബർ 28ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വീണ്ടും പരിഗണിക്കും.

അതിനുമുമ്പ് ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ, ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ, ഡൽഹി പൊലീസ് എന്നിവയുടെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർ വ്യക്തിഗത സത്യവാങ്മൂലങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം.

അനധികൃത നിർമാണം തടയുന്നതിൽ ആരെല്ലാം വീഴ്ച വരുത്തിയെന്നും ഏതെല്ലാം ഘട്ടങ്ങളിലാണ് നടപടികൾ വൈകിയതെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നതിൽ ഈ സത്യവാങ്മൂലങ്ങൾ നിർണായകമാകും.

ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ ശിക്ഷാനടപടി സ്വീകരിച്ചതായോ കെട്ടിടം പൊളിക്കാൻ അന്തിമ ഉത്തരവിട്ടതായോ നിലവിലെ കോടതി നടപടിയിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ശക്തമാക്കുന്ന നടപടി

ഡൽഹിയിലെ ദേശീയ സംരക്ഷിത സ്മാരകങ്ങൾക്ക് സമീപമുള്ള നിർമാണനിയന്ത്രണങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ നടപടി വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

നിയമപരമായി, നിർമാണത്തിന് നഗരസഭയുടെ അനുമതി ലഭിച്ചുവെന്ന വാദം മാത്രം പുരാവസ്തു സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രത്യേക നിയന്ത്രണങ്ങൾ പാലിക്കാനുള്ള ബാധ്യത ഒഴിവാക്കുന്നില്ലെന്ന പ്രശ്നമാണ് കേസിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്.

സാമൂഹികമായി, ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾക്ക് സമീപമുള്ള അനധികൃത നിർമാണങ്ങൾ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തെ ബാധിക്കാമെന്ന ആശങ്കയും കേസ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.

നീതിന്യായ സംവിധാനത്തിന്റെ തലത്തിൽ, കോടതി വിലക്കുകൾ നടപ്പാക്കുന്നതിൽ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വീഴ്ച വരുത്തിയാൽ വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്വം പരിശോധിക്കാമെന്നതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ നടപടിയുടെ പ്രാധാന്യം.

ഡൽഹിയിലെ ഈ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് കോടതി നിർദേശങ്ങൾ നൽകിയിരിക്കുന്നത്. എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ബാധകമായ പുതിയ പൊതുനിയമം പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.