ജോധ്പുർ  / 2026  / ഒക്ടോബർ 11 

പ്രതിരോധരംഗത്ത് സ്വന്തം ശേഷി വളർത്തുന്നതിനൊപ്പം വിശ്വസ്ത രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സഹകരണവും ശക്തമാക്കണമെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി രാജ്നാഥ് സിങ്. ഒക്ടോബർ പത്തിന് ജോധ്പുർ വ്യോമസേനാ നിലയത്തിൽ തരംഗ് ശക്തി വ്യോമാഭ്യാസത്തിന്റെ രണ്ടാം പതിപ്പിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സെപ്റ്റംബർ 26 മുതൽ ഒക്ടോബർ 12 വരെ നടക്കുന്ന അഭ്യാസത്തിൽ ഓസ്ട്രേലിയ, ബംഗ്ലാദേശ്, ഫ്രാൻസ്, ജർമനി, ശ്രീലങ്ക, യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്, അമേരിക്ക എന്നീ ഏഴ് സൗഹൃദരാജ്യങ്ങളുടെ വ്യോമസേനകൾ പങ്കെടുക്കുന്നു. നിരീക്ഷകരായി 32 രാജ്യങ്ങളും എത്തിയിട്ടുണ്ട്. മാറുന്ന യുദ്ധസാഹചര്യങ്ങളെ നേരിടാൻ പ്രതിരോധത്തിലെ സ്വയംപര്യാപ്തതയും സാങ്കേതിക നവീകരണവും രാജ്യാന്തര പങ്കാളിത്തവും നിർണായകമാണെന്ന് മന്ത്രി പറഞ്ഞു.

രാജ്യങ്ങളും വിമാനങ്ങളും പലത്; ആകാശം ഒന്ന്

അഭ്യാസം വിജയകരമായി നടത്തുന്നതിൽ പങ്കാളികളായ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയെയും എല്ലാ സംഘടനകളെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും സേനാംഗങ്ങളെയും രാജ്നാഥ് സിങ് അഭിനന്ദിച്ചു. പങ്കെടുക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, സൈനിക പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരസ്പര ധാരണയും പ്രവർത്തന സഹകരണവും ശക്തമാക്കുന്നതിൽ അവരുടെ സംഭാവനയെ പ്രശംസിച്ചു. വിദേശ വ്യോമസേനകളുടെ സാന്നിധ്യം അഭ്യാസത്തിന്റെ മൂല്യം ഏറെ വർധിപ്പിച്ചെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. വിലപ്പെട്ട പ്രവർത്തനപരിചയവും ഇന്ത്യയുടെ ശേഷികളെയും സമീപനങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വ്യക്തമായ ധാരണയുമായി സംഘങ്ങൾ മടങ്ങുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. “വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങൾ, വ്യത്യസ്ത വിമാനങ്ങൾ, വ്യത്യസ്ത അനുഭവങ്ങൾ. പക്ഷേ, ആകാശം ഒന്ന്. അതാണ് തരംഗ് ശക്തിയുടെ സന്ദേശം” എന്ന് മന്ത്രി പറഞ്ഞു. ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാനും പ്രവർത്തനപരമായ അറിവുകൾ കൈമാറാനും നടപടിക്രമങ്ങൾ വിലയിരുത്താനും അഭ്യാസം അവസരമൊരുക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത വിമാനങ്ങളെയും സംവിധാനങ്ങളെയും സൈനിക സിദ്ധാന്തങ്ങളെയും ദൗത്യാസൂത്രണ രീതികളെയും അടുത്തറിയാനും കഴിയും. വിമാന ജീവനക്കാർക്കും കമാൻഡർമാർക്കും പരസ്പരം പഠിക്കാനും നിലവിലുള്ള ധാരണകൾ പരിശോധിക്കാനും സംവിധാനങ്ങളും നടപടിക്രമങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യതകൾ കണ്ടെത്താനും ഇത്തരം ബഹുരാഷ്ട്ര അഭ്യാസങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

ഇനി സൈനിക കരുത്ത് നിർണയിക്കുന്നത് തീരുമാനങ്ങളുടെ വേഗം

ആധുനിക യുദ്ധം വലിയ മാറ്റത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നതെന്ന് രാജ്നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. കരയിലും കടലിലും ആകാശത്തും ഒതുങ്ങിയിരുന്ന യുദ്ധമേഖല ഇപ്പോൾ ബഹിരാകാശം, സൈബർ മേഖല, വൈദ്യുതകാന്തിക തരംഗമേഖല, വിവരമേഖല എന്നിവയിലേക്കും വ്യാപിക്കുകയാണ്. ആളില്ലാ സംവിധാനങ്ങൾ, ഡ്രോണുകൾ, നിർമിതബുദ്ധി, ഇലക്ട്രോണിക് യുദ്ധം, ദീർഘദൂര കൃത്യതാ ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ സൈനിക പ്രവർത്തനങ്ങളെ കൂടുതൽ സ്വാധീനിക്കുന്നു. “ഭാവിയിലെ സൈനിക ശക്തി നിർണയിക്കുന്നതിൽ കൈവശമുള്ള വിമാനങ്ങളുടെയും മറ്റു സംവിധാനങ്ങളുടെയും എണ്ണത്തിന് പ്രാധാന്യം കുറയും. സാഹചര്യം തിരിച്ചറിയാനും മനസ്സിലാക്കാനും തീരുമാനമെടുക്കാനും പ്രവർത്തിക്കാനുമുള്ള വേഗമാണ് നിർണായകമാകുക” എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. വേഗം, കൃത്യത, വിവരം, ഏകോപനം എന്നിവ സൈനിക ശേഷിയുടെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. അതിവേഗം മാറുന്ന ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യവും പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകളിലെ മുന്നേറ്റങ്ങളോടൊപ്പമുള്ള അനിശ്ചിതത്വവും കണക്കിലെടുത്ത് തുടർച്ചയായ ജാഗ്രത വേണമെന്നും മന്ത്രി ആവശ്യപ്പെട്ടു.

സ്വന്തം ആയുധങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യയും നിർമിക്കാൻ കഴിയണം

പുതിയ സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ ശേഷി ശക്തമാക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്ത്യ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെന്ന് രാജ്നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. പ്രതിരോധത്തിലെ സ്വയംപര്യാപ്തത ദേശീയ നയമായി സ്വീകരിച്ചു. നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന സംഘർഷങ്ങളിലും അനിശ്ചിതത്വമുള്ള കാലങ്ങളിലും പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ സ്വന്തം ആയുധങ്ങളും നിർണായക സാങ്കേതികവിദ്യകളും നിർമിക്കാനുള്ള ശേഷി ഒരു രാജ്യത്തിന് ഉണ്ടായിരിക്കണം. സ്വാതന്ത്ര്യസമയത്ത് പരിമിതമായ വിഭവങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന ഇന്ന് ആധുനിക വ്യോമ–ബഹിരാകാശ ശക്തിയായി വളർന്നു. അത്യാധുനിക വിമാനങ്ങൾ, കൃത്യതാ ആയുധങ്ങൾ, മികച്ച സെൻസറുകൾ, ഏകോപിത ശൃംഖലകൾ, കൂടുതൽ പുരോഗമിക്കുന്ന തദ്ദേശീയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവ ഇന്ന് വ്യോമസേനയ്ക്കുണ്ട്. ആത്മനിർഭർ ഭാരത് എന്നത് ലോകത്തുനിന്ന് ഒറ്റപ്പെടലല്ലെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. നിർണായക പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാനും വികസിപ്പിക്കാനും നിർമിക്കാനും പരിപാലിക്കാനും നവീകരിക്കാനുമുള്ള ശേഷിയാണ് അതിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ വളരുന്ന വ്യോമ–ബഹിരാകാശ, പ്രതിരോധ നിർമാണ സംവിധാനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി തേജസ് യുദ്ധവിമാനം, ധ്രുവ്, രുദ്ര, പ്രചണ്ഡ്, ലൈറ്റ് യൂട്ടിലിറ്റി ഹെലികോപ്റ്റർ എന്നിവയും ആകാശ് വ്യോമപ്രതിരോധ സംവിധാനം, എഇഎസ്എ റഡാറുകൾ, ഇലക്ട്രോണിക് സംവിധാനങ്ങൾ, വികസിച്ചുവരുന്ന ആളില്ലാ സംവിധാനങ്ങൾ, വ്യോമ–ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവയും മന്ത്രി എടുത്തുപറഞ്ഞു. അഞ്ചാം തലമുറയിലെ റഡാറിൽ എളുപ്പം കണ്ടെത്താനാകാത്ത യുദ്ധവിമാന സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടാനുള്ള പ്രധാന ചുവടാണ് അഡ്വാൻസ്ഡ് മീഡിയം കോംബാറ്റ് എയർക്രാഫ്റ്റ് പദ്ധതി. അത്യാധുനിക വിമാന എൻജിനുകളുടെ വികസനത്തിനും സംയുക്ത നിർമാണത്തിനും പ്രാധാന്യമുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ഭാവിയിലെ പ്രതിരോധബന്ധങ്ങളുടെ അടിത്തറ വിശ്വാസവും സാങ്കേതികവിദ്യയും

സമാന കാഴ്ചപ്പാടുള്ള രാജ്യങ്ങളുമായി ഗവേഷണം, സംയുക്ത വികസനം, സംയുക്ത നിർമാണം, പരിപാലനം, പരിശീലനം, നവീകരണം എന്നീ മേഖലകളിൽ സഹകരിക്കാൻ ഇന്ത്യ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് രാജ്നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. വിശ്വസ്ത പങ്കാളിത്തത്തിനും പ്രതിസന്ധികളിലും നിലനിൽക്കുന്ന വിതരണശൃംഖലകൾക്കും പ്രാധാന്യം വർധിക്കുകയാണ്. “ഭാവിയിലെ പ്രതിരോധബന്ധങ്ങൾ വിമാനങ്ങളും മറ്റു സംവിധാനങ്ങളും മാത്രം സംബന്ധിച്ചായിരിക്കില്ല. സാങ്കേതികവിദ്യയും വിശ്വാസവുമായിരിക്കും അവയുടെ അടിത്തറ” എന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ശക്തമായ തദ്ദേശീയ ശേഷി വളർത്തുന്നതിനൊപ്പം വിശ്വസ്ത പങ്കാളികളുമായി അർഥവത്തായ സഹകരണവും വേണം. ആവശ്യമായപ്പോൾ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാനും താൽപര്യങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ മറ്റു രാജ്യങ്ങളുമായി ഫലപ്രദമായി പ്രവർത്തിക്കാനും ഇന്ത്യയ്ക്ക് കഴിയണം. ശേഷി, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള കഴിവ്, വിശ്വാസം എന്നിവയെ പ്രായോഗിക അനുഭവമാക്കി മാറ്റുന്നതിലാണ് തരംഗ് ശക്തിയുടെ പ്രസക്തി. അഭ്യാസത്തിന്റെ മൂല്യം നടത്തിയ പറക്കലുകളിലും പരിശീലിച്ച സാഹചര്യങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. പങ്കാളി സേനകളുമായി ആശയവിനിമയം നടത്താനും ഏകോപിപ്പിക്കാനും ഫലപ്രദമായി പ്രവർത്തിക്കാനുമുള്ള കഴിവും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. അഭ്യാസത്തിൽനിന്നുള്ള പാഠങ്ങൾ പരിശീലനം, തന്ത്രങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, സൈനിക സിദ്ധാന്തം, ഭാവിയിലെ ശേഷിവികസനം എന്നിവയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് മന്ത്രി ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇവിടെ വളർന്ന പ്രവർത്തനബന്ധങ്ങളും പരസ്പര ധാരണയും മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയി വ്യോമ–ബഹിരാകാശ, പ്രതിരോധ സഹകരണത്തിന്റെ പുതിയ വഴികൾ കണ്ടെത്താൻ പങ്കാളി രാജ്യങ്ങൾക്ക് കഴിയുമെന്ന ആത്മവിശ്വാസവും അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂരിന്റെ അനുഭവവും തരംഗ് ശക്തിയുടെ പ്രസക്തിയും

2024ലെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ വിജയത്തെ തുടർന്നാണ് തരംഗ് ശക്തിയുടെ രണ്ടാം പതിപ്പ് നടക്കുന്നത്. ക്രിയാത്മക പ്രതിരോധബന്ധങ്ങൾക്കും രാജ്യാന്തര സഹകരണത്തിനുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിബദ്ധത അഭ്യാസം ശക്തമാക്കുന്നു. യുദ്ധം, ഗതാഗതം, നിരീക്ഷണം, ആകാശത്തുവെച്ച് ഇന്ധനം നിറയ്ക്കൽ എന്നീ വ്യത്യസ്ത ശേഷികൾ അഭ്യാസത്തിൽ ഒന്നിച്ചു. സംയുക്ത ദൗത്യാസൂത്രണത്തിനും പ്രവർത്തനപരമായ പഠനത്തിനും പരസ്പരം യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള കഴിവ് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഇത് അവസരമൊരുക്കി. തദ്ദേശീയ ലഘു യുദ്ധവിമാനമായ തേജസിന്റെയും ലഘു യുദ്ധഹെലികോപ്റ്ററായ പ്രചണ്ഡിന്റെയും പങ്കാളിത്തം വ്യോമ–ബഹിരാകാശ രൂപകൽപ്പനയിലും എൻജിനീയറിങ്ങിലും നിർമാണത്തിലും ഇന്ത്യ കൈവരിച്ച പുരോഗതി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂരിൽ വ്യോമശക്തി വഹിച്ച നിർണായക പങ്കും അഭ്യാസത്തിന്റെ സമകാലിക പ്രസക്തി അടിവരയിടുന്നു. ദേശീയ സുരക്ഷാ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി കൃത്യവും സാഹചര്യം വിലയിരുത്തിയുള്ളതും ഫലപ്രദവുമായ നടപടികൾ നടപ്പാക്കാനുള്ള ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ കഴിവ് ആ ഓപ്പറേഷൻ തെളിയിച്ചു. പ്രവർത്തനസജ്ജത, ഏകോപിത ആസൂത്രണം, വിശ്വസനീയമായ പ്രതിരോധശേഷി, സങ്കീർണ സുരക്ഷാ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യോമശക്തിയുടെ ഫലപ്രദമായ ഉപയോഗം എന്നിവയുടെ പ്രാധാന്യവും അത് വ്യക്തമാക്കി. യഥാർഥ സൈനിക നടപടികളിൽനിന്നുള്ള അനുഭവം, പ്രവർത്തനപരമായ ധാരണ വർധിപ്പിക്കാനും മാറുന്ന യുദ്ധവെല്ലുവിളികൾക്ക് തയ്യാറാകാനും തരംഗ് ശക്തിപോലുള്ള അഭ്യാസങ്ങൾക്കുള്ള മൂല്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. പറക്കൽ പരിശീലനത്തിനു പുറമേ പ്രവർത്തനപരമായ ആശയവിനിമയ പരിപാടികൾ, വ്യവസായ സന്ദർശനങ്ങൾ, യോഗ പരിശീലനം, പൈതൃകസ്ഥല സന്ദർശനങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകൾ എന്നിവയും നടന്നു. പങ്കെടുത്ത രാജ്യങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യങ്ങൾ ആഘോഷിക്കുന്ന രാജ്യാന്തര സാംസ്കാരിക രാവും സംഘടിപ്പിച്ചു. സംയുക്ത സേനാമേധാവി ജനറൽ എൻ. എസ്. രാജ സുബ്രമണി, വ്യോമസേനാമേധാവി എയർ ചീഫ് മാർഷൽ എ. പി. സിങ്, നാവികസേനാമേധാവി അഡ്മിറൽ കൃഷ്ണ സ്വാമിനാഥൻ, മറ്റു വിശിഷ്ടാതിഥികൾ, പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, പങ്കാളി രാജ്യങ്ങളിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്നിവർ ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു.