21 ജൂലായ് 2026

ജമ്മു കാശ്മീരിൽ ഉർദു വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രത്തിലാണ്. സർക്കാർ നിയമനങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് റവന്യൂ വകുപ്പിലെ നായിബ് തഹസിൽദാർ പോലുള്ള തസ്തികകളിലേക്ക് അപേക്ഷിക്കുന്നവർക്ക് ഉർദുവിൽ പ്രവൃത്തി പരിജ്ഞാനം വേണമെന്ന വ്യവസ്ഥയാണ് വിവാദത്തിന് കാരണമായത്. ഒരു വിഭാഗം ഇത് ഭാഷാപരമായ വിവേചനമാണെന്ന് വാദിക്കുന്നു. മറുവിഭാഗം പറയുന്നത് വളരെ ലളിതമാണ്. ഭൂമിയുടെ രേഖകൾ വായിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരാളെ എങ്ങനെ റവന്യൂ ഓഫീസിൽ നിയമിക്കും? ഈ ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ വിവാദത്തിന്റെ ഹൃദയം. രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾക്കപ്പുറം നോക്കിയാൽ, ഇത് ഉർദുവും കാശ്മീരിയും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമല്ല. ഭരണസംവിധാനവും മാതൃഭാഷയും തമ്മിൽ പതിറ്റാണ്ടുകളായി രൂപപ്പെട്ട ഒരു വൈരുധ്യമാണ്.

ആദ്യം ഒരു സത്യം

കാശ്മീരിൽ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നത് കാശ്മീരിയാണ്. ജമ്മുവിൽ ഡോഗ്രിയും, മലനിരകളിൽ ഗുജ്ജരി, പഹാരി, ഗോജ്രി തുടങ്ങിയ ഭാഷകളും വ്യാപകമാണ്. ഉർദു ഒരിക്കലും ജനങ്ങളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ മാതൃഭാഷയായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ അതേസമയം 1889 മുതൽ ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭരണഭാഷയായി ഉർദുവാണ് ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടത്. ഡോഗ്ര ഭരണാധികാരിയായ മഹാരാജാ പ്രതാപ് സിംഗ് പേർഷ്യനെ മാറ്റിയാണ് ഉർദുവിനെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാക്കിയത്. കാരണം, ഒരു ഭാഷാ സമൂഹത്തിന്റെയും മാതൃഭാഷയല്ലാത്തതിനാൽ അത് വിവിധ പ്രദേശങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു “നിഷ്പക്ഷ ഭരണഭാഷ”യായി ഉപയോഗിക്കാൻ എളുപ്പമായിരുന്നു. അതോടെയാണ് ഭൂമിയുടെ രേഖകളും കോടതി രേഖകളും സർക്കാർ ഫയലുകളും ഉർദുവിലേക്ക് മാറിയത്.

ഇന്നും എന്തുകൊണ്ട് ഉർദു?

ഇതാണ് പലർക്കും അത്ഭുതം തോന്നുന്ന കാര്യം. 2020-ൽ ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമം പാസാക്കിയപ്പോൾ ഉർദുവിനെ ഒഴിവാക്കിയില്ല. മറിച്ച് കാശ്മീരി, ഡോഗ്രി, ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ് എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം ഉർദുവും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി തുടർന്നു. കാരണം ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ഇന്നും ഉർദു രേഖകളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. നൂറു വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ള ഭൂമിയുടെ രജിസ്റ്ററുകൾ, ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖകൾ, റവന്യൂ രേഖകൾ എന്നിവയുടെ വലിയ ശേഖരം ഇന്നും ഉർദു ലിപിയിലാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഉർദു അറിയണമെന്ന ആവശ്യം ഭരണപരമായി ന്യായീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇപ്പോഴത്തെ വിവാദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം

2025-ൽ നായിബ് തഹസിൽദാർ നിയമനത്തിനുള്ള പരീക്ഷയിൽ ഉർദു നിർബന്ധമാക്കിയതിനെതിരെ എതിർപ്പ് ഉയർന്നു. പിന്നീട് കേന്ദ്ര അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണൽ ഈ വ്യവസ്ഥ ചോദ്യം ചെയ്തതോടെ വിവാദം കൂടുതൽ ശക്തമായി. ബിജെപി ഇത് വിവേചനമാണെന്ന് വാദിച്ചു. മുഖ്യമന്ത്രി ഒമർ അബ്ദുള്ളയും പിഡിപി നേതാവ് മെഹബൂബ മുഫ്തിയും മറിച്ച് റവന്യൂ രേഖകൾ മുഴുവൻ ഉർദുവിലായതിനാൽ ഉർദു അറിയാത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കാര്യക്ഷമമായി ജോലി ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ഇതോടെ വിഷയം ഭാഷാ വികാരത്തിൽ നിന്ന് ഭരണകാര്യക്ഷമതയിലേക്കും തിരിച്ചെത്തി.

എന്നാൽ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്

കാശ്മീരിൽ ജീവിക്കാൻ ഉർദു വേണോ? അതോ കാശ്മീരി വേണോ?

ഒരു സാധാരണ കാശ്മീരി ഗ്രാമവാസിയുമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം കാശ്മീരിയിലാണ് സംസാരിക്കുക. കുടുംബത്തിലും നാട്ടിലും മാർക്കറ്റിലും ജീവിതം കാശ്മീരിയിലാണ്. എന്നാൽ അതേ വ്യക്തി ഭൂമിയുടെ രേഖ എടുക്കാൻ തഹസിൽ ഓഫീസിലെത്തുമ്പോൾ കൈയിൽ കിട്ടുന്ന രേഖ ഉർദുവിലായിരിക്കും. ഇവിടെ ഭരണവും സമൂഹവും രണ്ട് ഭാഷകളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതാണ് പ്രശ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.

കാശ്മീരി എന്തുകൊണ്ട് ഭരണഭാഷയായില്ല?

ഇതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഉർദുവിന് നൽകിയ പ്രാധാന്യം കാശ്മീരിയെ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റി നിർത്തിയെന്നാണ് നിരവധി ഭാഷാ ഗവേഷകരുടെ വിലയിരുത്തൽ. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ഓഫീസുകളിലും ഉർദുവിന് ലഭിച്ച മേൽക്കൈ കാരണം കാശ്മീരി വീട്ടിലെ ഭാഷയായി മാത്രം ചുരുങ്ങി. സ്വന്തം നാട്ടിലെ സ്വന്തം ഭാഷയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക ഇടം ലഭിക്കാതെ പോയ അവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ വിവാദം ഉർദുവിനെതിരെയുള്ളതല്ല. കാശ്മീരിക്ക് ലഭിക്കാതെ പോയ ചരിത്രനീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യവുമാണ്.

ഉർദു പഠിക്കണമോ?

ഉത്തരം മേഖല അനുസരിച്ച് മാറും.

ഒരു റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ ഭൂമി രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോ ആണെങ്കിൽ ഉർദു അറിയേണ്ടത് പ്രായോഗിക ആവശ്യമാണ്. കാരണം രേഖകൾ അതിലാണ്.

പക്ഷേ ഒരു സാധാരണ കാശ്മീരി വിദ്യാർത്ഥി സ്വന്തം ഭാഷയെക്കാൾ ഉർദുവിന് മുൻഗണന നൽകണമെന്ന വാദം ചരിത്രപരമായോ ഭാഷാപരമായോ ശക്തമല്ല. സ്വന്തം മാതൃഭാഷയിൽ വിദ്യാഭ്യാസവും ഭരണസേവനങ്ങളും ലഭ്യമാകുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വമാണ്. അതിനാൽ കാശ്മീരിയുടെ സ്ഥാനക്കയറ്റം സ്വാഭാവികമായ ആവശ്യമാണ്.

രാഷ്ട്രീയം ഭാഷയെ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ

ജമ്മു കാശ്മീരിലെ ഭാഷാ ചർച്ചകൾ പലപ്പോഴും ഭാഷയെക്കാൾ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചാണ്. ഉർദു മുസ്ലിം ഐഡന്റിറ്റിയുടെ പ്രതീകമാണെന്ന് ഒരു വിഭാഗം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് ഹിന്ദിയെ ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മറ്റൊരു വിഭാഗം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കാശ്മീരി, ഡോഗ്രി, പഹാരി പോലുള്ള യഥാർത്ഥ ജനഭാഷകൾ പലപ്പോഴും പിന്നിലാകുന്നു. ഭാഷ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ എളുപ്പമാക്കാനുള്ള ഉപകരണമാണ്. അതിനെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുമ്പോൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നത് ആ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്കാണ്.

കാശ്മീരിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വം എന്ന ഇസ്ലാമിക സ്വത്വം

ജമ്മു കാശ്മീരിൽ ഉർദുവിനെ ശക്തമായി പിന്തുണയ്ക്കുന്നത് പ്രധാനമായും നാഷണൽ കോൺഫറൻസ് (NC), പീപ്പിൾസ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി (PDP) എന്നീ കാശ്മീർ ആസ്ഥാനമായ പ്രാദേശിക പാർട്ടികളാണ്. ചില വിഷയങ്ങളിൽ കോൺഗ്രസും ഉർദുവിന്റെ ഔദ്യോഗിക പദവി നിലനിർത്തണമെന്ന നിലപാടിനെ എതിർത്തിട്ടില്ല. എന്നാൽ ഏറ്റവും ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ വാദം ഉന്നയിക്കുന്നത് എൻസിയും പിഡിപിയുമാണ്. ഇവരുടെ വാദം, ഉർദു ഒരു ഭാഷ മാത്രമല്ല, ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ഭരണപാരമ്പര്യത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിന്റെയും ഭാഗമാണെന്നാണ്. ഭൂമി, റവന്യൂ, കോടതി എന്നിവയുടെ ലക്ഷക്കണക്കിന് രേഖകൾ ഇന്നും ഉർദുവിലായതിനാൽ ഉർദുവിനെ ഒഴിവാക്കുന്നത് ഭരണസംവിധാനത്തെ തകർക്കുമെന്നും അവർ പറയുന്നു. കൂടാതെ, ഉർദുവിനെ ദുർബലപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമം ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ പ്രത്യേക ചരിത്രവും സാംസ്കാരിക വ്യക്തിത്വവും ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ അജണ്ടയുടെ ഭാഗമാണെന്നും, ഭാഷയെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത് ജനങ്ങളുടെ ഐഡന്റിറ്റിയെ ലക്ഷ്യമിടുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നും മെഹബൂബ മുഫ്തിയും ഫാറൂഖ് അബ്ദുള്ളയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള നേതാക്കൾ ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം, ഒമർ അബ്ദുള്ള ഉർദു നീക്കം ചെയ്യാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ലെന്നും, ഭരണത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യം കണക്കിലെടുത്താണ് ഉർദു പ്രാവീണ്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നതെന്നും വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

 വൈദേശിക സ്വത്വത്തിൽ നിന്ന് പ്രാദേശിക – ദേശീയ സ്വത്വങ്ങളിലേക്ക് – ബിജെപി

ഉർദുവിനെ ഔദ്യോഗിക ഭരണഭാഷയായോ സർക്കാർ ജോലികളിലേക്കുള്ള നിർബന്ധിത യോഗ്യതയായോ നിലനിർത്തുന്നതിനെയാണ് പ്രധാനമായും എതിർക്കുന്നത് ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ആണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ജമ്മു മേഖലയിലെ ബിജെപി നേതൃത്വം, പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് സുനിൽ ശർമ്മ, പാർട്ടി അധ്യക്ഷൻ സത് ശർമ്മ എന്നിവർ നായിബ് തഹസിൽദാർ പോലുള്ള റവന്യൂ തസ്തികകളിൽ ഉർദു നിർബന്ധമാക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണറെ സമീപിക്കുകയും പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ വാദം, ജമ്മു കാശ്മീരിൽ ഇന്ന് അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുണ്ട്. അങ്ങനെയിരിക്കെ അവയിൽ ഒന്ന് മാത്രം നിർബന്ധമാക്കുന്നത് ഭരണഘടനാ തത്വങ്ങൾക്കും തുല്യാവകാശത്തിനും വിരുദ്ധമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ഡോഗ്രി, ഹിന്ദി, കാശ്മീരി തുടങ്ങിയ ഭാഷകൾ പഠിച്ച ജമ്മു മേഖലയിലെ ഉദ്യോഗാർഥികൾക്ക് ഇത് അന്യായമായ തിരിച്ചടിയാകുന്നുവെന്നും അവർ പറയുന്നു. അതിനാൽ ഉർദുവിനെ ഇല്ലാതാക്കണമെന്നല്ല, മറിച്ച് സർക്കാർ ജോലിക്കുള്ള നിർബന്ധിത യോഗ്യത എന്ന പദവി ഒഴിവാക്കി അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിലുള്ള പ്രാവീണ്യം അംഗീകരിക്കണമെന്നാണ് ബിജെപിയുടെ ഔദ്യോഗിക നിലപാട്. ഈ നിലപാടിനെ തുടർന്ന് ചില ജമ്മു ആസ്ഥാനമായ വിദ്യാർഥി സംഘടനകളും ഉദ്യോഗാർഥി കൂട്ടായ്മകളും പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

 മതപരമായ തലത്തിൽ വ്യക്തമാണ്.
ഹിന്ദു അനുകൂലം”, “മുസ്ലിം അനുകൂലം”

ബൗദ്ധിക ലോകത്ത് പൊതുവേ കാണുന്ന വിലയിരുത്തൽ, ജമ്മു കാശ്മീരിലെ ഉർദു വിവാദം ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ളതുപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും, അതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ അധികാരം, ചരിത്രം, സ്വത്വം, ഭരണനിയന്ത്രണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടമാണ് എന്നതാണ്. ഒരു വിഭാഗം ഉർദുവിനെ മുസ്ലിം സ്വത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കാണുകയും അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് കാശ്മീരിന്റെ ചരിത്രപരമായ വ്യക്തിത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കലാണെന്നും വാദിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, ഉർദുവിന് നൽകിയ പ്രത്യേക പദവി കോളനിവൽക്കരണകാലത്തെയും രാജഭരണകാലത്തെയും അവശിഷ്ടമാണെന്നും, മാതൃഭാഷകളായ കാശ്മീരി, ഡോഗ്രി, പഹാരി, ഗുജ്ജരി എന്നിവയ്ക്ക് ഭരണത്തിൽ യഥാർഥ സ്ഥാനം നൽകേണ്ട സമയമായെന്നുമാണ് മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ നിലപാട്. അതുകൊണ്ട് ഈ വിവാദത്തെ ലളിതമായി “ഹിന്ദു അനുകൂലം”, “മുസ്ലിം അനുകൂലം” എന്നിങ്ങനെ വിഭജിക്കുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തെ പൂർണമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കില്ല. എന്നാൽ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ ഭാഷ പലപ്പോഴും മതപരവും ഐഡന്റിറ്റി രാഷ്ട്രീയവുമായി ചേർന്നു വായിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, ഉർദുവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരെ ചിലർ മുസ്ലിം സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമായും, അതിന്റെ നിർബന്ധിത പദവി നീക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരെ ചിലർ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം, ഭാഷാ നയങ്ങളെ പഠിച്ച ഗവേഷകരും നിരവധി രാഷ്ട്രീയ വിശകലനക്കാരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, യഥാർഥ ചർച്ച ഉർദുവിനെ ഇല്ലാതാക്കണമോ എന്നതല്ല, മറിച്ച് ഭരണഭാഷ ജനങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷകളോട് കൂടുതൽ അടുക്കേണ്ടതെങ്ങനെയെന്നതാണ്. രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികൾ ഭാഷയെ വികാരപ്രശ്നമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഭരണരേഖകളുടെ നവീകരണം, ഡിജിറ്റൈസേഷൻ, മാതൃഭാഷകളുടെ ശാക്തീകരണം തുടങ്ങിയ ദീർഘകാല പരിഹാരങ്ങൾ പൊതുചർച്ചയിൽ പിന്നിലാകുന്നുവെന്ന വിമർശനവും പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ശക്തമാണ്.