ഒരിക്കൽ രാജസ്ഥാന്റെ അഭിമാനമായിരുന്നു ഒട്ടകം. ഇന്ന് അതിനെ രക്ഷിക്കാൻ കോടതിക്ക് തന്നെ ഇടപെടേണ്ടിവരുന്നു. സംസ്ഥാന മൃഗമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടും എണ്ണം കുത്തനെ ഇടിയുകയാണ്. നിയമങ്ങളുണ്ട്. പദ്ധതികളുണ്ട്. പക്ഷേ ഒട്ടകമില്ല. ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയെ കടുത്ത ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.

15 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഒന്നര ലക്ഷത്തിലേക്ക്… എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?

മരുഭൂമിയുടെ ജീവിതത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും നൂറ്റാണ്ടുകളായി താങ്ങിനിർത്തിയ ജീവിയാണ് ഒട്ടകം. ഗതാഗതം, കൃഷി, വിനോദസഞ്ചാരം, സൈനിക ആവശ്യങ്ങൾ, പാൽ ഉത്പാദനം തുടങ്ങി രാജസ്ഥാനിലെ ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമായിരുന്നു അത്.

എന്നാൽ കണക്കുകൾ ഞെട്ടിക്കുന്നതാണ്. 1980 കാലഘട്ടത്തിൽ ഏകദേശം 15 ലക്ഷം ഒട്ടകങ്ങളുണ്ടായിരുന്ന രാജസ്ഥാനിൽ, ഇന്ന് ആ എണ്ണം ഒന്നര ലക്ഷത്തിനടുത്ത് മാത്രമാണെന്ന് കോടതിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടപ്പെട്ടു. ഏതാണ്ട് 90 ശതമാനത്തോളം ഇടിവ്.

ഹൈക്കോടതി ചോദിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ

രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച്, ഈ അവസ്ഥയെ ഗൗരവത്തോടെ പരിഗണിച്ച് സംസ്ഥാന മൃഗസംരക്ഷണ വകുപ്പിന്റെ ഡയറക്ടറോട് വിശദമായ റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കാൻ നിർദേശിച്ചു.

കോടതി ഉന്നയിച്ച പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ ഇവയാണ്.

• ഒട്ടകങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കാൻ സർക്കാർ സ്വീകരിച്ച നടപടികൾ എന്തൊക്കെ?
• സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമാണ്?
• മൃഗസംരക്ഷണ വകുപ്പിന്റെ നിലവിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്താണ്?
• പരമ്പരാഗത ഒട്ടക വളർത്തൽ സമൂഹങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യുന്നു?

ഇവയ്ക്ക് കൃത്യമായ മറുപടി നൽകാനാണ് കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

നിയമം വന്നിട്ടും ഒട്ടകങ്ങൾ കുറഞ്ഞത് എന്തുകൊണ്ട്?

2015ൽ രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ ഒട്ടക അറവ് നിരോധനവും സംസ്ഥാനത്തിന് പുറത്തേക്കുള്ള നീക്കവും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമം കൊണ്ടുവന്നു. ലക്ഷ്യം ഒട്ടകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കലായിരുന്നു.

പക്ഷേ യാഥാർഥ്യത്തിൽ സംഭവിച്ചത് മറിച്ചാണെന്നാണ് പല വിദഗ്ധരും പറയുന്നത്.

ഒട്ടകവ്യാപാരം നിലച്ചു. മൃഗച്ചന്തകളിലെ വിൽപ്പന കുറഞ്ഞു. ഒട്ടകം വളർത്തിയാൽ വരുമാനം ലഭിക്കില്ലെന്ന അവസ്ഥ വന്നു. അങ്ങനെ പലരും ഒട്ടകവളർത്തൽ ഉപേക്ഷിച്ചു. സംരക്ഷണനിയമം തന്നെ സാമ്പത്തിക പ്രേരണ ഇല്ലാതാക്കിയെന്നാണ് കോടതിയിലും ചൂണ്ടിക്കാട്ടപ്പെട്ടത്.

റൈക്ക സമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതവും മാറി

രാജസ്ഥാനിലെ റൈക്ക, റേബാരി പോലുള്ള പരമ്പരാഗത ഒട്ടക വളർത്തൽ സമൂഹങ്ങൾ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈ മൃഗങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിച്ചത്.

എന്നാൽ ട്രാക്ടറുകളും ലോറിയും എത്തിയതോടെ ഒട്ടകങ്ങളുടെ തൊഴിൽ കുറഞ്ഞു. മേയാനുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ചുരുങ്ങി. തീറ്റച്ചെലവ് വർധിച്ചു. അതിനൊപ്പം വിപണിയും നഷ്ടമായതോടെ ഒട്ടക വളർത്തൽ സാമ്പത്തികമായി നഷ്ടക്കച്ചവടമായി മാറി.

സർക്കാർ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?

ഇതിനിടയിൽ സർക്കാർ ചില പ്രോത്സാഹന പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്.

പിറക്കുന്ന ഓരോ ഒട്ടകക്കുട്ടിക്കും സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്ന ഒട്ടക സംരക്ഷണ പദ്ധതി നിലവിലുണ്ട്. വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലായി 10,000 രൂപ വരെ സഹായം നൽകുന്ന സംവിധാനമാണ് ഇത്. ഒട്ടകങ്ങളുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ, ടാഗിംഗ്, ആരോഗ്യപരിപാലനം എന്നിവയും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാണ്.

ജയ്‌സാൽമേർ പോലുള്ള ചില ജില്ലകളിൽ ഈ പദ്ധതി ഫലമുണ്ടാക്കിയെന്നും, ഒട്ടകക്കുട്ടികളുടെ ജനനം വർധിച്ചെന്നും സർക്കാർ കണക്കുകൾ പറയുന്നു.

ഒട്ടകം ഒരു മൃഗം മാത്രമല്ല

രാജസ്ഥാനിലെ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് ഒട്ടകം. പുഷ്കർ മേള മുതൽ ബിക്കാനേർ ഒട്ടകോത്സവം വരെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക അടയാളങ്ങളിൽ ഒട്ടകത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. അതിനാൽ ഒട്ടകങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുന്നത് ഒരു ജൈവവൈവിധ്യ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല, ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കും വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും പാരമ്പര്യ ജീവിതരീതികൾക്കും വലിയ തിരിച്ചടിയാണ്.

ഒട്ടകത്തെ രാജസ്ഥാന്റെ സംസ്ഥാന മൃഗമെന്ന് വിളിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം കാര്യമില്ല. അതിനെ വളർത്തുന്ന മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം സുരക്ഷിതമാകണം. അതിനുള്ള വരുമാനവും ഉറപ്പാകണം. അല്ലെങ്കിൽ നിയമപുസ്തകത്തിൽ ഒട്ടകത്തിന് സംരക്ഷണമുണ്ടാകും. മരുഭൂമിയിൽ മാത്രം അത് പതിയെ അപ്രത്യക്ഷമാകും. അതാണ് ഇപ്പോൾ രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയും സർക്കാരിനോട് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.