ന്യൂഡൽഹി, 2026 നവംബർ 14

സ്വച്ഛ് സർവേക്ഷൺ 2025–26ന്റെ ഭാഗമായി ശുചിത്വത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം നടത്തിയ നഗരജോഡികൾക്കുള്ള പുരസ്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു. അഹമ്മദാബാദ്–സാണന്ദ് കൂട്ടുകെട്ടിനാണ് ഒന്നാം സ്ഥാനം. ഇൻഡോർ–ദേപാൽപുർ രണ്ടാം സ്ഥാനവും തിരുപ്പതി–കുപ്പം മൂന്നാം സ്ഥാനവും നേടി. സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ നഗരപദ്ധതിയുടെ രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലുള്ള ‘സ്വച്ഛ് ഷെഹർ ജോഡി’ പരിപാടിയിലാണ് അംഗീകാരം. നഗരങ്ങൾ പരസ്പരം പഠിക്കുന്നതും സഹകരിക്കുന്നതും മികച്ച പ്രവർത്തനരീതികൾ മറ്റിടങ്ങളിൽ നടപ്പാക്കുന്നതും പരിഗണിച്ചാണ് പുരസ്കാരം.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗര ശുചിത്വ സർവേയായ സ്വച്ഛ് സർവേക്ഷണിന്റെ പത്താം പതിപ്പിലെ പുരസ്കാരദാനച്ചടങ്ങ് നവംബർ 11ന് ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്നു. രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപദി മുർമു രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വൃത്തിയുള്ള നഗരങ്ങളെ ആദരിച്ചു. കേന്ദ്ര ഭവന, നഗരകാര്യ, ഊർജമന്ത്രി മനോഹർ ലാൽ, ഭവന, നഗരകാര്യ സഹമന്ത്രി തോഖൻ സാഹു എന്നിവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലായിരുന്നു പുരസ്കാരവിതരണം. ‘ശുചിത്വത്തിന് പുതിയ തുടക്കം; കൈകോർക്കാം, ഒരുമിച്ച് വൃത്തിയാക്കാം’ എന്നതാണ് ഇത്തവണത്തെ പ്രമേയം. കേന്ദ്ര ഭവന, നഗരകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിലെ നഗരവികസന വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനം സംബന്ധിച്ച വാർത്താക്കുറിപ്പ് നവംബർ 13ന് രാത്രി 9.24ന് പുറത്തിറങ്ങി.

4,751 നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളിൽ പരിശോധന

പത്താം പതിപ്പിൽ 4,751 നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളെയാണ് വിലയിരുത്തിയത്. പത്ത് വിഭാഗങ്ങളിലായി 176 ഉപസൂചകങ്ങൾ പരിശോധിച്ചു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ള പരിശീലനം നേടിയ മൂവായിരത്തിലേറെ പരിശോധനാ ഉദ്യോഗസ്ഥർ എല്ലാ നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളിലും നേരിട്ടെത്തി സർവേ നടത്തി. തത്സമയം വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്ന ജി പി എസ് അധിഷ്ഠിത നിരീക്ഷണ സംവിധാനവും ഉപയോഗിച്ചു.

തെളിവുകൾ സമർപ്പിക്കുന്നതുമുതൽ അവ പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പാക്കുന്നതുവരെയുള്ള നടപടികൾ പൂർണമായും ഡിജിറ്റലായിരുന്നു. സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കിയ ഈ നടപടിക്രമത്തിൽ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും കർശനമായ ഗുണനിലവാര പരിശോധനയും നടത്തി. ഇത്തവണ ഏഴ് വിഭാഗങ്ങളിലായി 60 ദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങളാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. മികച്ച മൂന്ന് സ്വച്ഛ് ഷെഹർ ജോഡികൾ; സ്വച്ഛ് ഷെഹർ ജോഡിയിൽ പുരസ്കാരം നേടിയ നഗരങ്ങളെ ഒഴിവാക്കിയുള്ള മികച്ച മൂന്ന് വൃത്തിയുള്ള നഗരങ്ങൾ; അഞ്ച് ജനസംഖ്യാ വിഭാഗങ്ങളിലെ ഒന്നും രണ്ടും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള ശുചിത്വ നഗരങ്ങൾ; നദീതീര പട്ടണങ്ങളിലെ ആദ്യ മൂന്ന് സ്ഥാനക്കാർ; തീരദേശ പട്ടണങ്ങളിലെ ആദ്യ മൂന്ന് സ്ഥാനക്കാർ; ഹിമാലയൻ നഗരങ്ങളിലെ ആദ്യ മൂന്ന് സ്ഥാനക്കാർ; ഓരോ സംസ്ഥാനത്തെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശത്തെയും ഒന്നാമത്തെ ശുചിത്വ നഗരം എന്നിവയാണ് വിഭാഗങ്ങൾ.

ഒരു നഗരം മറ്റൊരു നഗരത്തിന് വഴികാട്ടും

സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ നഗരപദ്ധതിയുടെ രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന പരസ്പരപഠന പരിപാടിയാണ് സ്വച്ഛ് ഷെഹർ ജോഡി. നഗര മാലിന്യസംസ്കരണത്തിൽ മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നതിനുള്ള ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ സംരംഭം കേന്ദ്രമന്ത്രി മനോഹർ ലാൽ 2025 സെപ്റ്റംബർ 27നാണ് ആരംഭിച്ചത്. സ്വച്ഛ് സർവേക്ഷൺ 2024–25ലെ റാങ്കിങ്ങിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം നടത്തിയ 70 മാർഗദർശക നഗരങ്ങളും 33 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിലുമായി മാർഗനിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്ന ഏകദേശം 191 നഗരങ്ങളും പങ്കെടുത്തു. 2025 സെപ്റ്റംബറിൽ സോനിപത്തിൽ നടന്ന ദേശീയ പരിപാടിയിൽ മാർഗദർശക നഗരങ്ങളും മാർഗനിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്ന നഗരങ്ങളും തമ്മിൽ ധാരണാപത്രം ഒപ്പുവച്ചു.

‘ഓരോരുത്തരും മറ്റൊരാളെ പഠിപ്പിക്കുക’ എന്ന ആശയമാണ് പദ്ധതിയുടെ അടിസ്ഥാനം. ഇന്ത്യയുടെ ഗുരു–ശിഷ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽനിന്നാണ് പ്രചോദനം. അറിവും അനുഭവവും മികച്ച പ്രവർത്തനരീതികളും ഒരു നഗരത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറുന്നു. നഗരങ്ങളുടെ മികവും ശുചിത്വവും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം. മന്ത്രാലയം പ്രഖ്യാപിച്ച 191 നഗരജോഡികളിൽ ഓരോ മാർഗദർശക നഗരത്തിന്റെയും ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനം നടത്തിയ ഒരു ജോഡിയെ മാത്രമാണ് പരിഗണിച്ചത്.

രണ്ട് നഗരങ്ങളുടെയും കൂട്ടായ മികവിന് പുരസ്കാരം

മാർഗദർശക നഗരത്തിനും മാർഗനിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്ന നഗരത്തിനും ലഭിച്ച ആകെ സ്കോറുകൾ കൂട്ടിയാണ് ആദ്യ മൂന്ന് നഗരജോഡികളെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ഇരുനഗരങ്ങളുടെയും സംയുക്ത പ്രകടനവും സഹകരണവും ഈ സ്കോറിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. മാർഗനിർദേശത്തിലൂടെ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം ശുചിത്വത്തിലും സേവനവിതരണത്തിലുമുണ്ടായ പുരോഗതിക്കും ഇതിലൂടെ അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നു. മികച്ച മൂന്ന് നഗരജോഡികളെ കേന്ദ്ര ഭവന, നഗരകാര്യ മന്ത്രാലയം നവംബർ 11നാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.

ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ ഗുജറാത്തിലെ അഹമ്മദാബാദ് പത്തുലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള വിഭാഗത്തിലാണ്. ഒപ്പമുള്ള സാണന്ദ് 20,000 മുതൽ 50,000 വരെ ജനസംഖ്യയുള്ള വിഭാഗത്തിലും. രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ മധ്യപ്രദേശിലെ ഇൻഡോർ പത്തുലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരമാണ്. ദേപാൽപുർ 20,000ൽ താഴെ ജനസംഖ്യയുള്ള വിഭാഗത്തിലാണ്. മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ തിരുപ്പതി 50,000 മുതൽ മൂന്നുലക്ഷം വരെ ജനസംഖ്യയുള്ള വിഭാഗത്തിലും കുപ്പം 20,000 മുതൽ 50,000 വരെ ജനസംഖ്യയുള്ള വിഭാഗത്തിലുമാണ്.

നഗരജോഡികളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തിൽനിന്ന് മട്ടന്നൂരും ചിറ്റൂർ–തത്തമംഗലവും

മന്ത്രാലയം നൽകിയ നഗരജോഡികളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തിൽനിന്ന് മട്ടന്നൂർ നഗരസഭയും ചിറ്റൂർ–തത്തമംഗലവുമുണ്ട്. മട്ടന്നൂരാണ് മാർഗദർശക നഗരം. സംസ്ഥാനവും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശവും മാർഗദർശക നഗരവും മാർഗനിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്ന നഗരവും ഉൾപ്പെട്ട മുഴുവൻ പട്ടിക ചുവടെ.

പട്ടികയിലെ 62 മുതൽ 70 വരെയുള്ള നഗരജോഡികളെ പരിഗണിച്ചില്ല. മാർഗനിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്ന നഗരങ്ങളെ മന്ത്രാലയം നൽകിയ പട്ടികയിൽനിന്ന് തിരഞ്ഞെടുത്തില്ലെന്നതാണ് കാരണം.

.