ന്യൂഡൽഹി, 2026 നവംബർ 08 –

മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ടതിന് പിന്നാലെ രാജീവ് ഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയാകുന്നതിനെ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നുവെന്ന് കോൺഗ്രസ് മുൻ അധ്യക്ഷ സോണിയ ഗാന്ധി. ഭർത്താവിന്റെ ജീവനും അപകടത്തിലാകുമെന്ന ഭയത്താൽ പ്രധാനമന്ത്രി പദവി സ്വീകരിക്കരുതെന്ന് കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ. 1984 ഒക്ടോബർ 31ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ട ദിവസത്തെ സംഭവങ്ങളാണ് സോണിയ തന്റെ പുതിയ ആത്മകഥയായ ‘ബിലോങ്ങിങ്: എ ജേർണി ഓഫ് ലവ്’ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ വിവരിക്കുന്നത്. നവംബർ പത്തിന് പുറത്തിറങ്ങുന്ന പുസ്തകത്തിലെ ഭാഗങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷ് പത്രമായ ദ ഗാർഡിയൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതോടെയാണ് വെളിപ്പെടുത്തൽ ശ്രദ്ധ നേടിയത്. പ്രധാനമന്ത്രിയാകരുതെന്ന് അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ താൻ എന്തായാലും കൊല്ലപ്പെടുമെന്നായിരുന്നു രാജീവിന്റെ മറുപടിയെന്നും സോണിയ ഓർത്തെടുത്തു.

ഇന്ദിരാഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ട ദിവസം

1984 ഒക്ടോബർ 31ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ സഫ്ദർജങ് റോഡിലുള്ള വസതിയിൽവച്ചാണ് അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് സ്വന്തം സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വെടിയേറ്റത്. സംഭവസമയത്ത് സോണിയ ഗാന്ധിയും വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു. കുളിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നതിനിടെയാണ് പടക്കങ്ങൾ പൊട്ടുന്നതുപോലുള്ള ശബ്ദം കേട്ടതെന്ന് സോണിയ ആത്മകഥയിൽ വിവരിക്കുന്നു. പിന്നാലെ കുട്ടികളെ പരിചരിച്ചിരുന്ന ജീവനക്കാരി പരിഭ്രാന്തയായി എത്തി വിവരം അറിയിച്ചു.

പുറത്തേക്കോടിയെത്തിയപ്പോൾ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച നിലയിൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ കാറിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതാണ് കണ്ടതെന്ന് സോണിയ ഓർത്തെടുത്തു. ഉടൻതന്നെ കാറിൽ കയറി ഇന്ദിരയ്ക്കൊപ്പം ആശുപത്രിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഇന്ദിരയുടെ വസ്ത്രങ്ങളിലും ശരീരത്തിലും രക്തമുണ്ടായിരുന്നു. അവരെ വിളിച്ചെങ്കിലും പ്രതികരണമുണ്ടായില്ലെന്നും സോണിയ വിവരിച്ചു.

ആശുപത്രിയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ പ്രതിസന്ധി

വെടിയേറ്റ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുമായി ആശുപത്രിയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ വലിയ ഗതാഗതക്കുരുക്കാണ് നേരിട്ടതെന്ന് സോണിയ പറയുന്നു. വാഹനത്തിൽ സൈറൺ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വഴിയിലെ ട്രാഫിക് സിഗ്നലുകളിൽ വാഹനം നിർത്തേണ്ടിവന്നു. ആശുപത്രിയിലെത്തിയപ്പോഴും പ്രവേശനകവാടത്തിൽ തടസ്സമുണ്ടായതായും പിന്നീട് ജീവനക്കാർ തിരിച്ചറിഞ്ഞശേഷമാണ് അകത്തേക്ക് കടത്തിവിട്ടതെന്നും അവർ ഓർത്തെടുത്തു.

ആശുപത്രിയിലെത്തിയശേഷവും എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇന്ദിരയ്ക്കൊപ്പം തുടരണമെന്നായിരുന്നു ആഗ്രഹമെങ്കിലും ഡോക്ടർമാർ ചികിത്സാ നടപടികളിലേക്ക് കടന്നതോടെ മറ്റൊരു മുറിയിലേക്ക് മാറ്റി. ആ സമയത്ത് രാജീവ് എവിടെയാണെന്നും മക്കളായ രാഹുലും പ്രിയങ്കയും സുരക്ഷിതരാണോയെന്നും ഓർത്ത് ആശങ്കപ്പെട്ടതായി സോണിയ പറഞ്ഞു.

ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയോടെ മരണവിവരം

1984 ഒക്ടോബർ 31ന് ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയോടെയാണ് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ മരണം ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചതെന്ന് സോണിയ ആത്മകഥയിൽ പറയുന്നു. ഡോക്ടറുടെ പ്രതികരണത്തിൽനിന്ന് മരണവിവരം മനസ്സിലാക്കിയതോടെ നിയന്ത്രണം വിട്ട് കരഞ്ഞുപോയെന്നും അവർ ഓർത്തെടുത്തു. തുടർന്ന് ഇന്ദിരയുടെ മൃതദേഹത്തിൽ ധരിപ്പിക്കാനുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിനായി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.

മടക്കയാത്രയ്ക്കിടെ ഒരു സംഘം ആളുകൾ കാർ തടയാൻ ശ്രമിച്ചതായും വാഹനത്തിന്റെ ചില്ലുകളിൽ അടിച്ചതായും സോണിയ വിവരിക്കുന്നു. അവർ എന്താണ് വിളിച്ചുപറഞ്ഞതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ രാഹുലും പ്രിയങ്കയും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് തന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടിയെത്തിയെന്നും സോണിയ ഓർത്തെടുത്തു.

രാജീവ് ഗാന്ധി ഡൽഹിയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി

ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് വെടിയേറ്റ സമയത്ത് രാജീവ് ഗാന്ധി പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ രാഷ്ട്രീയ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുകയായിരുന്നു. ഡൽഹിയിൽ ഗുരുതരമായ സംഭവമുണ്ടായെന്നും ഉടൻ മടങ്ങണമെന്നും സന്ദേശം ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്നാണ് അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചത്. യാത്രയ്ക്കിടെ ബിബിസി വാർത്തയിലൂടെയാണ് അമ്മയ്ക്ക് വെടിയേറ്റ വിവരം രാജീവ് അറിഞ്ഞതെന്ന് സോണിയ പറയുന്നു.

വൈകുന്നേരം മൂന്നരയോടെയാണ് രാജീവ് ഡൽഹിയിലെത്തിയത്. വിമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് നേരിട്ട് ആശുപത്രിയിലേക്കാണ് പോയത്. അമ്മയുടെ മരണവിവരം ആരും നേരിട്ട് പറഞ്ഞിരുന്നില്ലെങ്കിലും സംഭവത്തിന്റെ ഗൗരവം രാജീവ് മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ ഓർമ.

പ്രധാനമന്ത്രിയാകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട വിവരം

ആശുപത്രിയിൽവച്ച് രാജീവിനെ കണ്ടപ്പോൾ കുറച്ചുനേരമെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം തനിച്ചിരിക്കണമെന്നായിരുന്നു ആഗ്രഹമെന്ന് സോണിയ പറയുന്നു. ഇരുവരും പരസ്പരം ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതിനിടെയാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യാൻ തന്നോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് രാജീവ് അറിയിച്ചത്.

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ കത്തി കുത്തിയിറക്കിയതുപോലെ തോന്നിയെന്നാണ് സോണിയ ആത്മകഥയിൽ വിവരിക്കുന്നത്. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ മരണത്തിന്റെ ആഘാതത്തിൽനിന്ന് മോചിതയാകുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ രാജീവിനും സമാനമായ അപകടസാധ്യതയുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന ചിന്ത തന്നെ ഭയപ്പെടുത്തിയെന്നും അവർ പറയുന്നു.

പ്രധാനമന്ത്രിപദവി നിരസിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു

രാജീവ് പ്രധാനമന്ത്രിയാകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ആരാണെന്നും എന്തിനാണ് അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തതെന്നും സോണിയ ചോദിച്ചതായി ആത്മകഥയിൽ പറയുന്നു. കുടുംബത്തിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചായിരുന്നു തന്റെ പ്രധാന ആശങ്ക. മക്കളെ ഓർത്തെങ്കിലും പദവി സ്വീകരിക്കരുതെന്ന് രാജീവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും രാജീവ് നിലപാട് മാറ്റിയില്ലെന്ന് സോണിയ ഓർത്തെടുത്തു. രാജീവിനെയും അവർ കൊലപ്പെടുത്തുമെന്ന ഭയമാണ് അന്ന് പ്രകടിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ താൻ എന്തായാലും കൊല്ലപ്പെടുമെന്നായിരുന്നു രാജീവിന്റെ മറുപടിയെന്നാണ് സോണിയയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ. ആ സംഭാഷണം ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ നിമിഷങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നുവെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി.

ഇന്ദിരയുടെ മരണദിവസം തന്നെ രാജീവ് പ്രധാനമന്ത്രിയായി

ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിന് പിന്നാലെ 1984 ഒക്ടോബർ 31ന് തന്നെ രാജീവ് ഗാന്ധി ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. അമ്മയുടെ മരണത്തിൽ ദുഃഖിക്കാനുള്ള സമയംപോലും ലഭിക്കാതെയാണ് അദ്ദേഹം രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതല ഏറ്റെടുത്തത്.

ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിനുശേഷം ഡൽഹിയിലും മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലും സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെട്ട കലാപം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ രാജീവ് സർക്കാരിന്റെ നടപടികൾ പിന്നീട് വിമർശനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. കുടുംബത്തിലെ ദുരന്തത്തിനൊപ്പം രാജ്യത്തെ ഗുരുതരമായ ക്രമസമാധാന പ്രതിസന്ധിയും നേരിടേണ്ടിവന്ന കാലഘട്ടമായിരുന്നു അത്.

രാജീവിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് നിരന്തരമായ ഭയം

രാജീവ് ഗാന്ധി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമായിരുന്ന കാലത്തുടനീളം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സോണിയ വ്യക്തമാക്കി. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിനുശേഷം കുടുംബത്തിലെ മറ്റൊരാൾക്കും സമാനമായ ദുരന്തം സംഭവിക്കുമോയെന്ന ഭയം ശക്തമായിരുന്നു.

1991 മേയ് 21ന് തമിഴ്നാട്ടിലെ ശ്രീപെരുമ്പത്തൂരിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനിടെയാണ് രാജീവ് ഗാന്ധി ചാവേർ ബോംബാക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടത്. എൽടിടിഇയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചാവേർ ആക്രമണമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിനുശേഷം രാജീവിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് തനിക്കുണ്ടായിരുന്ന ഭയം പിന്നീട് യാഥാർഥ്യമായെന്നാണ് സോണിയയുടെ ഓർമക്കുറിപ്പുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

രാജീവിന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച് സോണിയയുടെ സംശയങ്ങൾ

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ വധത്തിന് പിന്നിലെ എല്ലാ വസ്തുതകളും പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ടോയെന്ന കാര്യത്തിൽ തനിക്ക് ഇപ്പോഴും സംശയങ്ങളുണ്ടെന്ന് സോണിയ ദ ഗാർഡിയന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുരക്ഷ പിൻവലിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും സോണിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു. എന്നാൽ ഇവ സോണിയയുടെ വ്യക്തിപരമായ വിലയിരുത്തലുകളും സംശയങ്ങളുമാണ്; പുതിയ അന്വേഷണ കണ്ടെത്തലുകളായി അവയെ കാണാനാവില്ല.

രാജീവിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് ഇന്നും വേദനാജനകമാണെന്നും സോണിയ പറഞ്ഞു. കുടുംബജീവിതത്തെ പൂർണമായി മാറ്റിമറിച്ച സംഭവമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊലപാതകം. വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആ ഓർമകളിൽനിന്ന് പൂർണമായി മോചിതയാകാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നാണ് അഭിമുഖത്തിൽ സോണിയ വ്യക്തമാക്കിയത്.

രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കാനായിരുന്നു ആഗ്രഹം

വിവാഹശേഷം സ്വകാര്യ കുടുംബജീവിതം നയിക്കാനായിരുന്നു ആഗ്രഹമെന്ന് സോണിയ ഗാന്ധി പറഞ്ഞു. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാകാൻ ഒരിക്കലും പ്രത്യേക താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെയും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും മരണങ്ങൾ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ദിശ മാറ്റിയെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി.

രാജീവിന്റെ മരണത്തിനുശേഷവും വർഷങ്ങളോളം സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിന്ന സോണിയ 1997ലാണ് കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നത്. 1998ൽ പാർട്ടി അധ്യക്ഷയായി. പിന്നീട് 2004ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യം അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ പ്രധാനമന്ത്രിയാകാനുള്ള അവസരം നിരസിക്കുകയും ചെയ്തു.

നവംബർ പത്തിന് ആത്മകഥ പുറത്തിറങ്ങും

സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥയായ ‘ബിലോങ്ങിങ്: എ ജേർണി ഓഫ് ലവ്’ നവംബർ പത്തിന് പുറത്തിറങ്ങും. ഹാർപ്പർകോളിൻസ് ഇന്ത്യയാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ പ്രസാധകർ. ഇറ്റലിയിലെ ബാല്യകാലം, കേംബ്രിഡ്ജിൽ രാജീവ് ഗാന്ധിയെ പരിചയപ്പെട്ടത്, വിവാഹം, ഇന്ത്യയിലെ കുടുംബജീവിതം, രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങളാണ് പുസ്തകത്തിൽ വിവരിക്കുന്നത്.

ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധവും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മരണവും കുടുംബത്തെ എങ്ങനെ ബാധിച്ചുവെന്നും സോണിയ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. വർഷങ്ങളായി പൊതുവേദികളിൽ അധികം സംസാരിക്കാത്ത വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളാണ് ആത്മകഥയിലൂടെ പങ്കുവയ്ക്കുന്നത്. പുസ്തകത്തിലെ ഭാഗങ്ങൾ പുറത്തുവന്നതോടെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിലെ നിർണായക സംഭവങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ വശങ്ങൾ വീണ്ടും ചർച്ചയാകുകയാണ്.