പുരിയിൽ പുലർച്ചെ തുടങ്ങുന്നത് ക്ഷേത്രമണിയുടെ ശബ്ദത്തിൽ മാത്രമല്ല. സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് പ്രാർഥനയോടെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്ന സ്ത്രീകളുടെ കാൽച്ചുവടുകളിലും കാർത്തിക മാസത്തിന്റെ ഭക്തി നിറയുന്നു. ഒരു നേരത്തെ ലളിതഭക്ഷണം, തുളസിത്തറയിലെ ആരാധന, ജഗന്നാഥദർശനം—മഹാ കാർത്തിക വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരുടെ ദിവസങ്ങൾക്ക് ഇതാണ് താളം.
ഒഡീഷയിലെ പ്രധാന വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൊന്നാണ് കാർത്തിക ബ്രതം അഥവാ ഹബിഷ വ്രതം. കാർത്തിക പൗർണമിവരെ നീളുന്ന ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിനായി നിരവധി സ്ത്രീകൾ പുരിയിലെത്തി താമസിക്കുന്നു. ഇവരെയാണ് ‘ഹബിഷ്യാലി’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. പ്രായമായ സ്ത്രീകളും വിധവകളും ഈ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗമാണ്. ആത്മശുദ്ധിയും ഭക്തിയും മോക്ഷപ്രാപ്തിയുമാണ് വിശ്വാസികൾ വ്രതത്തിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
യശോദയുടെ കയറിൽ ബന്ധിതനായ ദൈവം
കാർത്തിക മാസത്തിന്റെ വൈഷ്ണവവിശ്വാസങ്ങളിൽ ദാമോദരനായ കൃഷ്ണന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. വികൃതിക്കാരനായ ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണനെ യശോദ കയറുകൊണ്ട് അരയിൽ ബന്ധിച്ച കഥയാണ് ദാമോദരനാമത്തിനു പിന്നിൽ. ‘ദാമ’ കയറിനെയും ‘ഉദര’ വയറിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ലോകത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ദൈവം അമ്മയുടെ സ്നേഹത്തിനു വഴങ്ങുന്നുവെന്നതാണ് ഈ കഥയുടെ ഭക്തിഭാവം. കാർത്തികത്തിൽ ദാമോദരാരാധനയ്ക്കും ദീപസമർപ്പണത്തിനും തുളസിയർപ്പണത്തിനും പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത് ഈ വിശ്വാസപശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. പാപമോചനവും ദൈവസാമീപ്യവും ലഭിക്കുമെന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം.
പുരിയിലെ ജഗന്നാഥാരാധനയിൽ രാധാ–ദാമോദര സങ്കൽപ്പവും ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ രാധാ–ദാമോദര വേഷം അശ്വിനമാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശി മുതൽ കാർത്തിക ശുക്ല ദശമിവരെയാണ് പരമ്പരാഗതമായി നടക്കുന്നത്.
ഭക്ഷണത്തിലും ജീവിതത്തിലും ലാളിത്യം
ഹബിഷ വ്രതത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ് ഭക്ഷണനിയന്ത്രണം. വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഒരുനേരം ലളിതമായ സസ്യാഹാരം കഴിക്കുന്നു. പച്ചരിയും അനുവദനീയമായ പച്ചക്കറികളും ഉൾപ്പെടുന്ന ഭക്ഷണക്രമമാണ് പാരമ്പര്യത്തിലുള്ളത്. മത്സ്യം, മാംസം, ഉള്ളി, വെളുത്തുള്ളി തുടങ്ങിയവ ഒഴിവാക്കുന്നു.
വെളുത്ത വസ്ത്രവും നെറ്റിയിലെ ചന്ദനക്കുറിയും ലളിതജീവിതവും വ്രതമെടുക്കുന്ന നിരവധി വിധവകളുടെ പരമ്പരാഗത അടയാളങ്ങളാണ്. ഭക്ഷണത്തിലെ നിയന്ത്രണത്തിനൊപ്പം പ്രാർഥനയ്ക്കും ആരാധനയ്ക്കും സമയം മാറ്റിവയ്ക്കുന്നു. ദിവസേനയുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ ചുരുക്കി ഭക്തിയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതാണ് ഈ ജീവിതരീതിയുടെ ഉള്ളടക്കം.
പുരിയിലെ തീർഥാടനപാരമ്പര്യവും ഒഡീഷയുടെ വൈഷ്ണവഭക്തിയും സ്ത്രീകളുടെ വ്രതജീവിതവും ഒന്നിച്ചുചേർന്നാണ് ഹബിഷ്യാലി സംസ്കാരം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരുമിച്ചുള്ള താമസവും ആരാധനയും അനുഷ്ഠാനത്തിന് കൂട്ടായ്മയുടെ സ്വഭാവവും നൽകുന്നു.
അവസാന ദിവസങ്ങളിൽ മാറുന്ന ദേവവേഷങ്ങൾ
കാർത്തികത്തിന്റെ അവസാനത്തെ അഞ്ചു തിഥികൾ ‘പഞ്ചുക’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഏകാദശി മുതൽ പൗർണമിവരെയുള്ള ഈ കാലത്തിന് പ്രത്യേക പവിത്രതയാണ് വിശ്വാസികൾ നൽകുന്നത്.
പുരി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏകാദശിക്ക് ലക്ഷ്മി–നാരായണ വേഷവും ദ്വാദശിക്ക് ബാങ്കചൂഡ വേഷവും ത്രയോദശിക്ക് ത്രിവിക്രമ വേഷവും ചതുർദശിക്ക് ലക്ഷ്മി–നരസിംഹ വേഷവും നടക്കുന്നു. പൗർണമിയിൽ സ്വർണാഭരണങ്ങളണിയിക്കുന്ന സുനാ വേഷവും പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. ഒരേ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ വ്യത്യസ്ത ആരാധനാസങ്കൽപ്പങ്ങൾ ദൃശ്യമായി അനുഭവിക്കുന്ന അവസരമാണിത്.
വ്രതത്തിന്റെ സമാപനമായ കാർത്തിക പൗർണമിയോടെ ഒരുമാസത്തെ നിയന്ത്രിതജീവിതവും ആരാധനയും പൂർത്തിയാകുന്നു.
പഴയ വ്രതത്തിന് പുതിയ സൗകര്യങ്ങൾ
തീർഥാടകരുടെ താമസത്തിനായി ഇന്ന് സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളുമുണ്ട്. പുരിയിലെ ഹബിഷ്യാലി താമസസൗകര്യത്തിനുള്ള അപേക്ഷ ഒഡീഷയുടെ ഇ-ഡിസ്ട്രിക്ട് പോർട്ടലിലൂടെ നൽകാം. തിരിച്ചറിയൽ രേഖകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഈ സംവിധാനം പാരമ്പര്യാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ നടത്തിപ്പിൽ വന്ന ആധുനിക മാറ്റമാണ്.
ക്ഷേത്രത്തിലെ അലങ്കാരസമൃദ്ധിക്കും വ്രതമെടുക്കുന്നവരുടെ ലളിതജീവിതത്തിനുമിടയിലാണ് പുരിയിലെ കാർത്തികത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ദൈവത്തെ കാണാനുള്ള യാത്രയ്‌ക്കൊപ്പം സ്വന്തം ജീവിതത്തെ ചിട്ടപ്പെടുത്താനുള്ള ഒരുമാസം കൂടിയാണ് വിശ്വാസികൾക്ക് മഹാ കാർത്തിക വ്രതം.
Sources
- Government of Odisha — Odisha Review, November 2018: Kartika and Panchaka Traditions. magazines.odisha.gov.in
- Government of Odisha — Beshas of Deities, June 2006. magazines.odisha.gov.in
- Odisha e-District — Habishyali Accommodation, Puri. edistrict.odisha.gov.in
- Bhaktivedanta Book Trust — Kartika and the Damodara Tradition. Krishna.com
