സമർഖണ്ഡ്, 2026 ഒക്ടോബർ 19 –

മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സാമ്പത്തിക, നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമാക്കാൻ അമേരിക്ക പുതിയ നീക്കം തുടങ്ങി. അമേരിക്കൻ വിദേശകാര്യ സെക്രട്ടറി മാർക്കോ റൂബിയോ ഒക്ടോബർ 19 തിങ്കളാഴ്ച ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ സമർഖണ്ഡിൽ അഞ്ച് മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികളുമായി ചർച്ച നടത്തി. കസാഖിസ്ഥാൻ, കിർഗിസ്ഥാൻ, താജിക്കിസ്ഥാൻ, തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ, ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായാണ് ചർച്ചകൾ. ഞായറാഴ്ച രാത്രിയാണ് റൂബിയോ സമർഖണ്ഡിലെത്തിയത്. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ മേഖലയിൽ അമേരിക്കൻ കമ്പനികൾക്ക് കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ ഒരുക്കുകയാണ് സന്ദർശനത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ചൈനയുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാധീനം ശക്തമായിരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് അമേരിക്കയുടെ പുതിയ നയതന്ത്ര നീക്കം.

കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറിന്റെ കരാറുകൾ ലക്ഷ്യം

അമേരിക്കൻ വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വലിയ പ്രതിനിധിസംഘവുമായാണ് മാർക്കോ റൂബിയോ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെത്തിയത്. ഏകദേശം 300 അമേരിക്കൻ കമ്പനികളുടെ പ്രതിനിധികൾ സംഘത്തിലുണ്ടെന്ന് റൂബിയോ അറിയിച്ചു. മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുമായി കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറിന്റെ വ്യാപാര കരാറുകൾ ഒപ്പിടാനുള്ള അവസരമാണ് സന്ദർശനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അമേരിക്കയ്ക്കും മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക നേട്ടമുണ്ടാക്കുന്ന സഹകരണമാണ് ലക്ഷ്യമെന്നും വ്യക്തമാക്കി. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സിൽക്ക് റോഡിലെ പ്രധാന വ്യാപാരകേന്ദ്രമായ സമർഖണ്ഡിലെ പഴയ നഗരം സന്ദർശിച്ച ശേഷമാണ് റൂബിയോ വിവിധ രാജ്യങ്ങളുടെ നേതാക്കളുമായി ചർച്ചകൾ നടത്തിയത്. ഊർജമേഖലയിലെ സഹകരണത്തിനാണ് അമേരിക്ക പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുമായി ദീർഘകാല വ്യാപാരബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനാണ് ശ്രമമെന്ന് അമേരിക്കൻ വിദേശകാര്യവകുപ്പും വ്യക്തമാക്കി.

ചൈനയുടെ സ്വാധീനത്തിന് ബദലാകാൻ അമേരിക്ക

മധ്യേഷ്യയിലെ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങളും മുൻ സോവിയറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കുകളാണ്. ഊർജ പൈപ്പ്‌ലൈനുകൾ, സുരക്ഷാ സഹകരണം, തൊഴിൽ കുടിയേറ്റം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ റഷ്യയുമായി ഇവയ്ക്ക് ഇപ്പോഴും അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. എന്നാൽ യുക്രെയ്ൻ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം മേഖലയിൽ റഷ്യയുടെ സ്വാധീനം കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യം ചൈനയ്ക്ക് കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. നിലവിൽ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങളുടെയും ഏറ്റവും വലിയ വ്യാപാര പങ്കാളിയാണ് ചൈന. തുർക്ക്മെനിസ്ഥാനിൽനിന്ന് പ്രകൃതിവാതകം, കസാഖിസ്ഥാനിൽനിന്ന് യുറേനിയം, താജിക്കിസ്ഥാനിൽനിന്ന് അപൂർവ ധാതുക്കൾ എന്നിവ വാങ്ങുന്നതിനായി ചൈനീസ് കമ്പനികൾ നിരവധി കരാറുകളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ മേഖലകളിൽ അമേരിക്കൻ കമ്പനികൾക്കും കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് റൂബിയോയുടെ സന്ദർശനത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്ന്.

ട്രംപുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് പിന്നാലെ പുതിയ ചർച്ചകൾ

2025 നവംബറിൽ മധ്യേഷ്യയിലെ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങളുടെയും നേതാക്കൾ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപുമായി വൈറ്റ് ഹൗസിൽ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിരുന്നു. ആ ചർച്ചകളുടെ തുടർച്ചയായാണ് പുതിയ നയതന്ത്ര നീക്കം. ഇറാനുമായുള്ള യുദ്ധവും റഷ്യ–യുക്രെയ്ൻ സംഘർഷവും അമേരിക്കയുടെ വിദേശനയത്തിൽ പ്രധാന വെല്ലുവിളികളായി തുടരുകയാണ്. ഇതിനിടെ യൂറോപ്പിലും ലാറ്റിനമേരിക്കയിലും സന്ദർശനങ്ങൾ നടത്തിയ റൂബിയോ ഇപ്പോൾ മധ്യേഷ്യയിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുകയാണ്. അടിയന്തര പ്രതിസന്ധികൾക്കപ്പുറം ഭാവിയിലെ തന്ത്രപ്രധാന ബന്ധങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നാണ് റൂബിയോയുടെ നിലപാട്.

മധ്യേഷ്യൻ സന്ദർശനത്തിന് പിന്നാലെ ഇന്ത്യയിലേക്ക്

ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ സന്ദർശനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം മാർക്കോ റൂബിയോ ഇന്ത്യയിലെത്തും. മുംബൈയിലും ഗുജറാത്തിലെ ജാംനഗറിലുമാണ് സന്ദർശനം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ വർഷത്തെ റൂബിയോയുടെ രണ്ടാമത്തെ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനമാണിത്. ഇന്ത്യയും അമേരിക്കയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാര കരാർ അന്തിമഘട്ടത്തിലാണെന്ന് മുതിർന്ന അമേരിക്കൻ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ അറിയിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ഉൽപന്നങ്ങളുടെ തീരുവ കുറയ്ക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഫെബ്രുവരിയിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും താൽക്കാലിക ധാരണയിലെത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ ട്രംപിന്റെ തീരുവ നടപടികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അമേരിക്കൻ കോടതികളിലെ നിയമപോരാട്ടങ്ങൾ കരാർ നടപ്പാക്കുന്നതിൽ അനിശ്ചിതത്വം സൃഷ്ടിച്ചു. റഷ്യൻ എണ്ണ വാങ്ങുന്നതിന്റെ പേരിൽ ഇന്ത്യൻ ഉൽപന്നങ്ങൾക്ക് അമേരിക്ക ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്ന 25 ശതമാനം അധിക തീരുവ പിന്നീട് പിൻവലിച്ചിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ റൂബിയോയുടെ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനം ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും വ്യാപാരബന്ധത്തിൽ നിർണായകമാകുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ.