ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 14 –

ഇന്ത്യയിൽ നടന്ന ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കാതിരുന്ന ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രി താരിഖ് റഹ്മാന്റെ തീരുമാനത്തിനെതിരെ രൂക്ഷവിമർശനവുമായി മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീന. ഉച്ചകോടി ബഹിഷ്കരിച്ചത് പക്വതയില്ലാത്ത തീരുമാനമാണെന്നും ഇത് ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ദേശീയ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് ദോഷം ചെയ്തെന്നും ഹസീന ആരോപിച്ചു. സെപ്റ്റംബർ 12, 13 തീയതികളിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന ഉച്ചകോടിയിലാണ് താരിഖ് റഹ്മാൻ പങ്കെടുക്കാതിരുന്നത്. ഒക്ടോബർ 14ന് പുറത്തുവന്ന അഭിമുഖത്തിലാണ് ഹസീനയുടെ വിമർശനം. വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുടെയും താൽക്കാലിക രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിദേശനയം തീരുമാനിക്കുന്നത് രാജ്യത്തിന് ഗുണകരമാകില്ലെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.

ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രിയും ബിംസ്റ്റെക് കൂട്ടായ്മയുടെ നിലവിലെ അധ്യക്ഷനുമായ താരിഖ് റഹ്മാനെ ഇന്ത്യ ഉച്ചകോടിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹം ക്ഷണം സ്വീകരിച്ചില്ല. താൻ ന്യൂഡൽഹിയിൽ താമസിക്കുന്നതാണ് റഹ്മാൻ ഇന്ത്യയിലേക്ക് വരാതിരിക്കാൻ കാരണമെങ്കിൽ അത് നിർഭാഗ്യകരമാണെന്ന് ഹസീന പറഞ്ഞു. ഒരു വ്യക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തീരുമാനിക്കരുതെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി. ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശിന് വ്യാപാരം, നിക്ഷേപം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, സാങ്കേതികവിദ്യ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പുതിയ അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കുമായിരുന്നുവെന്നും ഹസീന അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

2024 ഓഗസ്റ്റിൽ ബംഗ്ലാദേശിൽ നടന്ന വലിയ സർക്കാർവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭത്തെ തുടർന്ന് അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ഷെയ്ഖ് ഹസീന അന്നുമുതൽ ഇന്ത്യയിലാണ് കഴിയുന്നത്. നിലവിൽ 78 വയസ്സുള്ള അവർ ന്യൂഡൽഹിയിൽ താമസിച്ചുവരികയാണ്. ബംഗ്ലാദേശിലെ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധത്തിലും അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. ഇതിനിടെയാണ് ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടെന്ന തീരുമാനം പുതിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയത്.

ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടി ബഹിഷ്കരിച്ചത് എന്തുകൊണ്ട്?

സെപ്റ്റംബർ 12, 13 തീയതികളിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിലേക്ക് താരിഖ് റഹ്മാനെ ഇന്ത്യ ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. ബിംസ്റ്റെക് അധ്യക്ഷൻ എന്ന നിലയിലായിരുന്നു ക്ഷണം. എന്നാൽ ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടെന്ന തീരുമാനമാണ് ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രി സ്വീകരിച്ചത്.

തന്റെ ഇന്ത്യയിലെ സാന്നിധ്യമാണ് റഹ്മാന്റെ തീരുമാനത്തിന് പിന്നിലെങ്കിൽ അത് ശരിയായ സമീപനമല്ലെന്ന് ഹസീന പറഞ്ഞു. രാജ്യത്തിന്റെ വിദേശബന്ധങ്ങൾ വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നങ്ങളുമായി കൂട്ടിക്കലർത്തരുതെന്നാണ് അവരുടെ നിലപാട്. അതേസമയം, ഹസീനയുടെ സാന്നിധ്യം തന്നെയാണ് റഹ്മാൻ ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണമെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ല.

ബംഗ്ലാദേശിന് വലിയ അവസരം നഷ്ടമായെന്ന് ഹസീന

ബ്രിക്സ് വെറുമൊരു നയതന്ത്ര സമ്മേളനമല്ലെന്ന് ഹസീന ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ലോകത്തിലെ പ്രധാന വളർന്നുവരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ ഒന്നിക്കുന്ന വേദിയാണിത്. വ്യാപാരം, നിക്ഷേപം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സാമ്പത്തിക സഹകരണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ രാജ്യങ്ങൾക്ക് പുതിയ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഈ കൂട്ടായ്മ സഹായിക്കുമെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.

ബംഗ്ലാദേശ് ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നെങ്കിൽ രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക വികസനത്തിന് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന പുതിയ സഹകരണങ്ങൾക്ക് അവസരം ലഭിക്കുമായിരുന്നുവെന്നാണ് ഹസീനയുടെ വിലയിരുത്തൽ. എന്നാൽ ആ അവസരം സർക്കാർ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയെന്നും അവർ ആരോപിച്ചു. രാജ്യത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വിദേശനയമാണ് ആവശ്യമെന്നും ഹസീന വ്യക്തമാക്കി.

റഹ്മാന്റെ പിതാവ് ഇന്ത്യയിൽ വന്നപ്പോൾ താനും ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നെന്ന് ഹസീന

താരിഖ് റഹ്മാന്റെ പിതാവും ബംഗ്ലാദേശ് മുൻ പ്രസിഡന്റുമായ സിയാവുർ റഹ്മാന്റെ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനവും ഹസീന ഓർമിപ്പിച്ചു. 1979ൽ സിയാവുർ റഹ്മാൻ ന്യൂഡൽഹി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ താൻ ഇന്ത്യയിൽ താമസിക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. 1980ൽ അദ്ദേഹം ലണ്ടൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോഴും താൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ഹസീന ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും തന്റെ സാന്നിധ്യം സിയാവുർ റഹ്മാന്റെ സന്ദർശനങ്ങൾക്ക് തടസ്സമായിരുന്നില്ലെന്ന് ഹസീന പറഞ്ഞു. അങ്ങനെയെങ്കിൽ ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ താരിഖ് റഹ്മാന് ഇന്ത്യയിലേക്ക് വരാൻ തന്റെ സാന്നിധ്യം എങ്ങനെ തടസ്സമാകുമെന്നാണ് ഹസീനയുടെ ചോദ്യം.

വിദേശനയത്തിൽ വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ വേണ്ട

രാജ്യത്തിന്റെ വിദേശനയം വ്യക്തിപരമായ പ്രതികരണങ്ങളുടെയോ താൽക്കാലിക രാഷ്ട്രീയ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയോ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെടുത്തരുതെന്ന് ഹസീന ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യ ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത അയൽരാജ്യവും ചരിത്രപരമായ പങ്കാളിയുമാണെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. അതേസമയം, ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധം മാത്രമല്ല, അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹത്തിൽ ബംഗ്ലാദേശിന്റെ സ്ഥാനം ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരം കൂടിയായിരുന്നുവെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി.

തന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇന്ത്യയുമായി അടുത്ത ബന്ധം നിലനിർത്തിയതിനൊപ്പം ചൈന, റഷ്യ, ജപ്പാൻ, അമേരിക്ക, യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായും സഹകരണം വിപുലീകരിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ഹസീന പറഞ്ഞു. ഒരു രാജ്യവുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് മറ്റൊരു രാജ്യവുമായി ശത്രുത പുലർത്തേണ്ട ആവശ്യമില്ലെന്നും അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ പുതിയ ചർച്ച

ബംഗ്ലാദേശ് ഇന്ത്യയുമായി സന്തുലിതവും സ്വതന്ത്രവുമായ വിദേശനയം പിന്തുടരണമെന്നാണ് ഹസീനയുടെ ആവശ്യം. രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിനും ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും സഹായിക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര അവസരങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളാൽ ഒഴിവാക്കരുതെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.

ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള സർക്കാർ രാജ്യത്തിനായി പുതിയ അവസരങ്ങൾ തുറക്കുകയാണ് വേണ്ടതെന്നും അവ അടയ്ക്കുകയല്ല ചെയ്യേണ്ടതെന്നും ഹസീന അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഉച്ചകോടി ബഹിഷ്കരിച്ചതിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശിന് യഥാർഥത്തിൽ എത്രത്തോളം സാമ്പത്തിക നഷ്ടമുണ്ടായെന്നതിന് കണക്കുകളൊന്നും പുറത്തുവന്നിട്ടില്ല.