9 ഒക്ടോബർ 2026

അരങ്ങിലേക്ക് കയറുന്നതിനുമുമ്പ് ഒരു വാക്ക് പറയാൻ മടി. ഒരു രാഗം ശിഷ്യനെ നേരിട്ട് പഠിപ്പിക്കാൻ ആശങ്ക. പാടിയാൽ തീ ആളിപ്പടരുമെന്ന സംഗീതകഥ. കലാലോകത്ത് പരിശീലനത്തിനും പ്രതിഭയ്ക്കുമൊപ്പം തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറിവന്ന വിശ്വാസങ്ങൾക്കും സ്ഥാനമുണ്ട്. ചിലത് കലാകാരന്റെ ഭയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റു ചിലത് സുരക്ഷാപതിവുകളിൽനിന്നും ആരാധനയിൽനിന്നും ഐതിഹ്യങ്ങളിൽനിന്നും വളർന്നവയാണ്.

നാനാ പടേക്കർ നടസമ്രാട് നാടകത്തെക്കുറിച്ച് പങ്കുവെച്ച ആശങ്ക ഈ ലോകത്തിലേക്കുള്ള കൗതുകകരമായൊരു വാതിലാണ്.

അരങ്ങിൽ ചെയ്യാൻ മടിച്ച വേഷം

നടസമ്രാടിലെ നായകവേഷം ഓരോ പ്രദർശനത്തിലും നടന്റെ മുഴുവൻ ഊർജവും ആവശ്യപ്പെടുന്നതാണെന്നാണ് നാനാ പടേക്കർ പറഞ്ഞത്. നാഗ്പൂരിലെ ഒരു പ്രസംഗത്തിൽ, നാടകം ചെയ്യില്ലെന്നും സിനിമ ചെയ്യാമെന്നും താൻ അറിയിച്ചിരുന്നതായി അദ്ദേഹം ഓർത്തെടുത്തു.

ഡോ. ശ്രീറാം ലാഗു, ദത്താ ഭട്ട്, ചന്ദ്രകാന്ത് ഗോഖലെ, യശ്വന്ത് ദത്ത് തുടങ്ങിയവരെ പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ നാടകം ചെയ്തവർ ഹൃദയാഘാതം മൂലമാണ് മരിച്ചതെന്ന തന്റെ ധാരണയും അദ്ദേഹം പങ്കുവെച്ചു. പത്തോ പതിനഞ്ചോ ഇരുപത്തഞ്ചോ പ്രദർശനങ്ങൾക്കുശേഷം താനും മരിച്ചുപോയേക്കുമായിരുന്നുവെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശങ്ക.

ഈ വാക്കുകളിൽ കഥാപാത്രത്തിനായി സ്വയം സമർപ്പിക്കുന്ന നടന്റെ ഭയമുണ്ട്. പിന്നീട് 2016ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ നടസമ്രാട് സിനിമയിൽ അദ്ദേഹം അതേ പ്രധാനവേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. നാനായുടെ ഈ വ്യക്തിപരമായ ആശങ്കയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് നടസമ്രാട് ശാപം എന്ന പ്രയോഗം ചർച്ചയാകുന്നത്.

പേരുപോലും പറയാൻ മടിക്കുന്ന മാക്ബത്ത്

ഇംഗ്ലീഷ് നാടകവേദിയിൽ സമാനമായൊരു വിശ്വാസം ഷേക്സ്പിയറുടെ മാക്ബത്തിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുണ്ട്. തിയേറ്ററിനുള്ളിൽ ആ പേര് പറഞ്ഞാൽ ദുർഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ട് പലരും അതിനെ ദ സ്കോട്ടിഷ് പ്ലേ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

നാടകത്തിലെ മന്ത്രവാദിനികളും മന്ത്രങ്ങളും ശാപകഥയുടെ ഭാഗമാണ്. യഥാർഥ മന്ത്രങ്ങൾ നാടകത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചതിനാൽ മന്ത്രവാദിനികൾ അതിനെ ശപിച്ചുവെന്നാണ് ഒരു ഐതിഹ്യം.

മാക്ബത്തിന്റെ അവതരണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപകടങ്ങളും പിന്നീട് ഈ വിശ്വാസത്തോട് ചേർന്നു. 1937ൽ ലോറൻസ് ഒലിവിയറിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വേദിയിലെ ഭാരമുള്ള ഉപകരണം വീണ സംഭവം അതിലൊന്നാണ്. സാമ്പത്തികപ്രതിസന്ധിയിലായ നാടകസംഘങ്ങൾ വരുമാനം കണ്ടെത്താൻ ജനപ്രിയമായ മാക്ബത്ത് അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന പതിവും അതിന്റെ ദുർഭാഗ്യപ്രതിച്ഛായയ്ക്കുള്ള ഒരു വിശദീകരണമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.

വിസിലിനു പിന്നിൽ ഒരു സുരക്ഷാകഥ

വേദിക്കുപിന്നിൽ വിസിലടിക്കരുതെന്ന പതിവിന് പഴയ തിയേറ്റർ സാങ്കേതികവിദ്യയുമായി ബന്ധമുണ്ട്. കപ്പലുകളിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്നവർ നാടകവേദിയിലെ തിരശ്ശീലകളും പശ്ചാത്തലങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ജോലിയും ചെയ്തിരുന്നു. വിസിൽസൂചനകളിലൂടെയായിരുന്നു അവർ നിർദേശങ്ങൾ കൈമാറിയത്.

മറ്റൊരാൾ വിസിലടിച്ചാൽ തെറ്റായ സമയത്ത് രംഗസജ്ജീകരണം മാറാനും അപകടമുണ്ടാകാനും ഇടയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത്തരമൊരു സുരക്ഷാപതിവ് പിന്നീട് ദുർഭാഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശ്വാസമായും നിലനിന്നു.

പ്രകടനത്തിനുമുമ്പുള്ള ആശംസകളിലും പ്രത്യേക പതിവുകളുണ്ട്. അഭിനേതാക്കൾ ബ്രേക്ക് എ ലെഗ് എന്നും ബാലെ നർത്തകർ മെർദ് എന്നും ഓപ്പറ ഗായകർ ടോയ് ടോയ് ടോയ് എന്നും പറയാറുണ്ട്. വേദിയിലെ വിജയത്തിനായുള്ള ആശംസയാണ് ഈ പ്രയോഗങ്ങളുടെ ഉള്ളടക്കം.

വരാളി പഠിപ്പിച്ചാൽ ബന്ധം പിണങ്ങുമോ?

കർണാടകസംഗീതത്തിലെ വരാളി രാഗത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വിശ്വാസം ഗുരു–ശിഷ്യബന്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഗുരു ഈ രാഗം നേരിട്ട് പഠിപ്പിച്ചാൽ ഇരുവരുടെയും ബന്ധത്തിൽ അസ്വാരസ്യമുണ്ടാകുമെന്നാണ് പഴയ ധാരണ. അതുകൊണ്ട് ഗുരു പാടുന്നത് കേട്ട് ശിഷ്യൻ സ്വയം പഠിക്കണമെന്ന പതിവുമായി വരാളിയെ ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു.

സൂക്ഷ്മമായ സ്വരപ്രയോഗങ്ങളും ആഴമുള്ള ഭാവവും ആവശ്യപ്പെടുന്ന രാഗമാണ് വരാളി. അതിനാൽ ഈ പാരമ്പര്യത്തിൽ രാഗത്തോടുള്ള പ്രത്യേക ആദരവും കരുതലും കാണാം. പഠനത്തിന്റെ സങ്കീർണതയും വിശ്വാസവും ഇവിടെ പരസ്പരം ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു.

താൻസെന്റെ പാട്ടും ദീപക്കിന്റെ അഗ്നികഥയും

ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലെ ദീപക് രാഗത്തിന് അഗ്നിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രസിദ്ധമായ ഐതിഹ്യമുണ്ട്. അക്ബറിന്റെ സദസ്സിൽ താൻസെൻ ദീപക് പാടിയപ്പോൾ തീ ആളിപ്പടർന്നുവെന്നും മേഘ് രാഗത്തിന്റെ ആലാപനത്തിലൂടെ അത് ശമിപ്പിച്ചുവെന്നുമാണ് കഥ.

സംഗീതത്തിന് പ്രകൃതിയെപ്പോലും സ്വാധീനിക്കാനാകുമെന്ന സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ശക്തമായ ആവിഷ്കാരമാണിത്. ദീപക് പഴയ സംഗീതഗ്രന്ഥങ്ങളിലും രാഗമാല ചിത്രങ്ങളിലും ഇടംപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. അഗ്നികഥ അതിന്റെ സാംസ്കാരികപ്രതിച്ഛായയെ കൂടുതൽ നാടകീയമാക്കി.

കേരളത്തിൽ സംഗീതം ആരാധനയാകുമ്പോൾ

കേരളത്തിലെ പുള്ളുവൻപാട്ടും സർപ്പംതുള്ളലും സംഗീതം, ആചാരം, വിശ്വാസം എന്നിവയുടെ സംഗമമാണ്. നാഗദേവതകളെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് കുടുംബത്തിന് ഐശ്വര്യം ലഭിക്കണമെന്ന വിശ്വാസത്തിലാണ് സർപ്പംതുള്ളൽ നടത്തുന്നത്.

നിലത്ത് കളം വരയ്ക്കുന്നു. പുള്ളുവൻകുടം, പുള്ളുവൻവീണ, ഇലത്താളം എന്നിവയുടെ അകമ്പടിയോടെ പാട്ടുകൾ ഉയരുന്നു. സംഗീതത്തിന്റെയും ആചാരാന്തരീക്ഷത്തിന്റെയും ഭാഗമായി സർപ്പത്തിന്റെ ചലനങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന തുള്ളൽ നടക്കുന്നു. ഇവിടെ സംഗീതം ആരാധനയുടെ ഭാഷയാണ്.

കലാലോകത്തെ ഇത്തരം വിശ്വാസങ്ങളിൽ പല കാലങ്ങളുടെയും അനുഭവങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. കഥാപാത്രത്തിന്റെ തീവ്രത, പ്രകടനത്തിന്റെ ഉത്കണ്ഠ, വേദിയിലെ സുരക്ഷ, ഗുരുവിനോടുള്ള ആദരം, ദൈവാരാധന—ഇവയെല്ലാം കലയുടെ ചുറ്റും കഥകളും പതിവുകളും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്.

• ABP Majha — Nana Patekar on Rejecting the Natsamrat Stage Role marathi.abplive.com
• Zee Studios Marathi — Natsamrat Official Trailer www.youtube.com
• Royal Shakespeare Company — The Curse of the Scottish Play Royal Shakespeare Company
• Royal Shakespeare Company — Theatrical Superstitions Royal Shakespeare Company
• The Phantom of the Opera — Theatre Superstitions Phantom of the Opera
• Shankar Mahadevan Academy — Raga Varali shankarmahadevanacademy.com
• Rāga Junglism — Raag Deepak 365+ Ragas
• Kerala Tourism — Sarpam Thullal