9 ഒക്ടോബർ 2026

ഒരു കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കാൻ നടൻ എത്രത്തോളം സ്വയം മറക്കണം? ഓരോ രാത്രിയും ആ കഥാപാത്രത്തിന്റെ വേദന സ്വന്തം വേദനയായി അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്നാൽ എന്താകും? നാനാ പടേക്കറിന് നടസമ്രാട് എന്ന നാടകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക ഈ ചോദ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായിരുന്നു. നാടകത്തിൽ നായകനാകാൻ വിസമ്മതിച്ച അദ്ദേഹം, 2016ൽ അതേ കഥയുടെ സിനിമയിൽ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമായി.

നടസമ്രാടിൽ അഭിനയിക്കുന്നവർ ഹൃദയാഘാതം മൂലം മരിക്കുമെന്ന വാദം അദ്ദേഹം സ്വന്തം പ്രസംഗത്തിൽ ഉന്നയിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മറാത്തി നാടകക്കാരെല്ലാം ഇങ്ങനെ വിശ്വസിച്ചിരുന്നുവെന്നോ ഒരു ദുർവിധി തന്നെ പിന്തുടരുന്നതായി അദ്ദേഹം കരുതിയിരുന്നുവെന്നോ ഉറപ്പിക്കാൻ ആ പ്രസംഗം മതിയാകില്ല.

കഥാപാത്രത്തിനുള്ളിലെ വലിയ സങ്കടം

കുസുമാഗ്രജ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന വി.വി. ശിരവാഡ്കറുടെ നടസമ്രാട്, മറാത്തി നാടകവേദിയിലെ പ്രശസ്തമായ ദുരന്തനാടകമാണ്. 1970ൽ അരങ്ങിലെത്തിയ നാടകത്തിലെ ഗണപത്‌റാവു ബെൽവൽക്കർ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ ഡോ. ശ്രീറാം ലാഗു അനശ്വരനാക്കി.

അരങ്ങിൽ വലിയ അംഗീകാരം നേടിയ ഒരു നടന്റെ വാർധക്യമാണ് കഥയുടെ കേന്ദ്രം. അഭിനയത്തിൽനിന്ന് വിരമിച്ചെങ്കിലും അരങ്ങിലെ ഓർമകൾ അയാളെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. കുടുംബത്തിലെ സംഘർഷങ്ങളും ബന്ധങ്ങളിലെ തകർച്ചയും ആ മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ വേഷത്തിന് ലാഗു നൽകിയ സമർപ്പണവും കഥാപാത്രത്തിന്റെ തീവ്രതയും സിനിമാ ചരിത്രശേഖരത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

എന്താണ് നടസമ്രാട് ശാപം?

ഈ നാടകത്തിലെ പ്രധാനവേഷം ചെയ്ത അഭിനേതാക്കളുടെ മരണങ്ങളെ കഥാപാത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആശങ്കയാണ് നടസമ്രാട് ശാപം എന്ന പ്രയോഗത്തിനു പിന്നിലുള്ളത്. എന്നാൽ ഈ വിശ്വാസം ആദ്യം പറഞ്ഞത് ആരാണ്, ഏതു വർഷമാണ് രൂപപ്പെട്ടത്, എങ്ങനെയാണ് നാടകസമൂഹത്തിൽ പ്രചരിച്ചത് എന്നതിന് വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖ ലഭ്യമല്ല.

നാനാ പടേക്കറുടെ പ്രസംഗത്തിൽ ഈ ആശങ്കയ്ക്ക് ഒരു വിശദീകരണമുണ്ട്: കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ നടൻ അനുഭവിക്കുന്ന കടുത്ത ശാരീരികവും മാനസികവുമായ അധ്വാനം. അതിനൊപ്പം മുൻകാല അഭിനേതാക്കളുടെ മരണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധാരണയും ചേർന്നിരുന്നു.

നാനാ പറഞ്ഞത് എന്തായിരുന്നു?

നാഗ്പൂരിലെ ജലക്രാന്തി സമ്മേളനത്തിൽ സംസാരിക്കുമ്പോഴാണ് നാനാ നാടകവേഷം നിരസിച്ചതിന്റെ കാരണം വിശദീകരിച്ചത്. നാടകം ചെയ്യില്ലെന്നും സിനിമ ചെയ്യാമെന്നും താൻ പറഞ്ഞിരുന്നതായി അദ്ദേഹം ഓർത്തെടുത്തു.

ഓരോ പ്രദർശനത്തിലും കഥാപാത്രത്തിനായി മുഴുവൻ ജീവനും ഊർജവും നൽകേണ്ടിവരുമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പത്തോ പതിനഞ്ചോ ഇരുപത്തഞ്ചോ പ്രദർശനങ്ങൾക്കുശേഷം താൻ മരിച്ചുപോയേക്കുമായിരുന്നുവെന്ന ആശങ്കയും പങ്കുവെച്ചു. ശ്രീറാം ലാഗു, ദത്താ ഭട്ട്, ചന്ദ്രകാന്ത് ഗോഖലെ, യശ്വന്ത് ദത്ത് എന്നിവരുടെ പേരുകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, നടസമ്രാട് ചെയ്തവർ ഹൃദയാഘാതം മൂലമാണ് മരിച്ചതെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

ഇത് നാനായുടെ വ്യക്തിപരമായ വാദമാണ്. പേരെടുത്ത എല്ലാവരുടെയും മരണകാരണങ്ങൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന വൈദ്യരേഖയായി അതിനെ കാണാനാവില്ല.

ഉദാഹരണത്തിൽത്തന്നെ മറ്റൊരു വശമുണ്ട്

നാനാ പരാമർശിച്ച ശ്രീറാം ലാഗുവിന്റെ ജീവിതം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ചെറുപ്പത്തിൽ ഹൃദയാഘാതം ഉണ്ടായിട്ടും അദ്ദേഹം പിന്നീട് പതിറ്റാണ്ടുകളോളം കലാരംഗത്ത് സജീവമായി തുടർന്നു. എൺപതുകളുടെ മധ്യത്തിലും അഭിനയിച്ചു; 2019ൽ 92ാം വയസ്സിലാണ് മരിച്ചത്.

അതുകൊണ്ട് നടസമ്രാട് അവതരിപ്പിച്ചതിനുപിന്നാലെ ഉടൻ മരണം സംഭവിക്കുമെന്ന കഥയ്ക്ക് ലാഗുവിന്റെ ജീവിതം ഉദാഹരണമല്ല. അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെ എതിർത്തിരുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

സിനിമയിൽ ഭയം മറികടന്ന നടൻ

മഹേഷ് മഞ്ജ്രേക്കർ സംവിധാനം ചെയ്ത നടസമ്രാട് 2016 ജനുവരി ഒന്നിനാണ് പുറത്തിറങ്ങിയത്. ഗണപത് ബെൽവൽക്കറായി നാനാ പടേക്കർ അഭിനയിച്ചു. അരങ്ങിൽ ആവർത്തിച്ച് അവതരിപ്പിക്കാൻ മടിച്ച കഥാപാത്രത്തെ അദ്ദേഹം ക്യാമറയ്ക്കുമുന്നിൽ ഏറ്റെടുത്തു.

ഈ വേഷത്തിൽ തനിക്ക് മുൻഗാമികളുടെ അഭിനയമാണ് വഴികാട്ടിയായതെന്ന് നാനാ പിന്നീട് പറഞ്ഞു. ലാഗുവിനെയും ദത്താ ഭട്ടിനെയും ഓർത്തുകൊണ്ട്, അവരുടെ പ്രകടനങ്ങളോടുള്ള വലിയ ആദരവും പങ്കുവെച്ചു. നാടകവേദിയുടെ ശക്തി അടുത്തറിഞ്ഞ കലാകാരന്റെ ആശങ്കയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ തെളിഞ്ഞത്.

ചിതയ്ക്കുള്ള വിറകും മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തമാശയും

2023ൽ നടത്തിയ സംഭാഷണത്തിൽ സ്വന്തം സംസ്കാരത്തിനായി ഉണങ്ങിയ വിറക് മാറ്റിവെച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് നാനാ പറഞ്ഞിരുന്നു. നനഞ്ഞ വിറക് കത്തിച്ചാൽ പുകകൊണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളുടെ കണ്ണുനിറയുമെന്നും, അവർ തനിക്കുവേണ്ടി കരയുകയാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കാനിടയാകുമെന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ തമാശ.

മരണശേഷം തന്റെ ചിത്രം വെക്കേണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഈ വാക്കുകളിൽ മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യത അംഗീകരിക്കുന്ന മനോഭാവവും നാനായുടെ നർമവുമുണ്ട്. നടസമ്രാടിന്റെ ശാപത്തെ ഭയന്നാണ് വിറക് ഒരുക്കിയതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടില്ല. രണ്ടിനെയും കൂട്ടിച്ചേർത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദർശനത്തിന് മറ്റൊരു അർഥം നൽകുകയാകും.

Sources

• ABP Majha — Nana Patekar on Rejecting the Natsamrat Stage Role
• Cinemaazi — Dr Shreeram Lagoo: Biography and Theatre Career
• Zee Studios Marathi — Natsamrat Official Trailer
• Aaj Tak — Nana Patekar on Death and His Funeral Preparations, September 15, 2023