ജബൽപുർ, 2026 ഒക്ടോബർ 8-

ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയത്തിൽ റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നേരത്തെ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടുണ്ടെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അതേ വിഷയത്തിൽ സിവിൽ കോടതിയിൽ കേസ് നൽകുന്നത് തടയാനാകില്ലെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി. ജസ്റ്റിസ് ദീപക് ഖോട്ടാണ് രാജേന്ദ്ര ജെയിൻ നൽകിയ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി തള്ളിയത്. രാജേന്ദ്ര ജെയിനും ജിതേന്ദ്ര കുർമിയും തമ്മിലുള്ള കേസിലാണ് വിധി. സിവിൽ കോടതിയിൽ നൽകിയ ഹർജി തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ തള്ളണമെന്ന ആവശ്യം നിരസിച്ച കീഴ്ക്കോടതി ഉത്തരവിനെതിരെയായിരുന്നു രാജേന്ദ്ര ജെയിൻ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ ആകാശ് സിംഘായ് ഹാജരായി. എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകൾ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല. സിവിൽ കേസുകൾ പരിഗണിക്കുന്നതിന് നിയമത്തിൽ വ്യക്തമായ വിലക്കില്ലെങ്കിൽ റവന്യൂ അധികാരികളുടെ മുൻതീരുമാനം മാത്രം തടസ്സമാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വിധിയുടെ കൃത്യമായ തീയതി ലഭ്യമായ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

2023 മാർച്ച് പത്തിന് ഭൂമിയുടെ റവന്യൂ രേഖകൾ തിരുത്തി; തർക്കം കോടതിയിലെത്തി

ഭൂമിയുടെ റവന്യൂ രേഖകളിൽ വരുത്തിയ മാറ്റമാണ് കേസിന് തുടക്കമായത്. മധ്യപ്രദേശ് ഭൂവരുമാന നിയമത്തിലെ 115-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം 2023 മാർച്ച് പത്തിന് രേഖകളിൽ തിരുത്തൽ വരുത്തിയിരുന്നു.

ഈ തീരുമാനം 2023 മേയ് മൂന്നിന് ദാമോ ജില്ലാ കളക്ടർ ശരിവച്ചു. തുടർന്ന് 2025 ഒക്ടോബർ 20ന് സാഗർ അഡീഷണൽ കമ്മീഷണറും തീരുമാനം അംഗീകരിച്ചു.

ഇതിനുശേഷമാണ് ജിതേന്ദ്ര കുർമിയും മറ്റൊരു കക്ഷിയും റവന്യൂ അധികാരികളുടെ ഉത്തരവുകൾ ചോദ്യം ചെയ്ത് സിവിൽ കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

തങ്ങളുടെ പേരുകൾ റവന്യൂ രേഖകളിൽനിന്ന് നീക്കിയത് അറിയിക്കാതെയാണെന്നും വാദം കേൾക്കാൻ അവസരം നൽകിയില്ലെന്നുമായിരുന്നു പരാതിക്കാരുടെ ആരോപണം.

റവന്യൂ അധികാരികളുടെ ഉത്തരവുകൾ അസാധുവാക്കണമെന്ന ആവശ്യവും സിവിൽ കേസിൽ ഉന്നയിച്ചിരുന്നു.

റവന്യൂ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ച വിഷയം വീണ്ടും പരിഗണിക്കരുതെന്ന് രാജേന്ദ്ര ജെയിൻ

റവന്യൂ അധികാരികൾ വിഷയം നേരത്തെ പരിഗണിച്ച് തീരുമാനിച്ചതിനാൽ സിവിൽ കോടതിക്ക് വീണ്ടും കേസ് കേൾക്കാൻ അധികാരമില്ലെന്നായിരുന്നു രാജേന്ദ്ര ജെയിനിന്റെ വാദം.

മധ്യപ്രദേശ് ഭൂവരുമാന നിയമത്തിലെ 257(എഫ്) വകുപ്പ് പ്രകാരം സിവിൽ കോടതിയുടെ അധികാരം ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

റവന്യൂ നടപടികളിൽ എതിർകക്ഷികൾക്ക് വാദം കേൾക്കാൻ മതിയായ അവസരം നൽകിയിരുന്നുവെന്നും ഹർജിക്കാരൻ വാദിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് സിവിൽ നടപടിക്രമച്ചട്ടത്തിലെ ഓർഡർ ഏഴ്, റൂൾ പതിനൊന്ന് പ്രകാരം കേസ് തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ തള്ളണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം.

എന്നാൽ സിവിൽ ജഡ്ജി ഈ അപേക്ഷ നിരസിച്ചു. ഇതിനെതിരെയാണ് രാജേന്ദ്ര ജെയിൻ ഹൈക്കോടതിയിൽ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി നൽകിയത്.

റവന്യൂ തീരുമാനം മാത്രം ഒരേ വിഷയം വീണ്ടും പരിഗണിക്കുന്നത് തടയുന്ന നിയമതത്ത്വമാകില്ല

ഒരേ വിഷയം അധികാരമുള്ള കോടതി നേരത്തെ അന്തിമമായി തീർപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ വീണ്ടും അതേ തർക്കം ഉന്നയിക്കുന്നത് തടയുന്ന നിയമതത്ത്വമാണ് റെസ് ജുഡിക്കാറ്റ.

എന്നാൽ റവന്യൂ അധികാരികളുടെ തീരുമാനം മാത്രം ഈ തത്ത്വം പ്രയോഗിക്കാൻ മതിയായ കാരണമല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സിവിൽ അവകാശങ്ങൾ തീരുമാനിക്കേണ്ട കേസുകളിൽ സിവിൽ കോടതിയുടെ അധികാരം നിലനിൽക്കുമെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ദീപക് ഖോട്ട് നിരീക്ഷിച്ചു.

സിവിൽ നടപടിക്രമച്ചട്ടത്തിലെ ഒമ്പതാം വകുപ്പ് പ്രകാരം സിവിൽ സ്വഭാവമുള്ള കേസുകൾ പരിഗണിക്കാൻ സിവിൽ കോടതികൾക്ക് അധികാരമുണ്ട്.

നിയമം വ്യക്തമായോ പരോക്ഷമായോ വിലക്കിയിട്ടുള്ള കേസുകൾ മാത്രമാണ് ഈ അധികാരത്തിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെടുന്നത്.

മധ്യപ്രദേശ് ഭൂവരുമാന നിയമത്തിലെ 257-ാം വകുപ്പ് പരിശോധിച്ചപ്പോൾ നിലവിലെ സിവിൽ കേസ് പരിഗണിക്കുന്നതിന് വിലക്കില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

വാദം കേൾക്കാൻ അവസരം നൽകിയോ എന്നത് തെളിവെടുപ്പിലൂടെ തീരുമാനിക്കണം

റവന്യൂ രേഖകളിൽനിന്ന് പേരുകൾ നീക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബന്ധപ്പെട്ട കക്ഷികൾക്ക് വാദം കേൾക്കാൻ അവസരം നൽകിയിരുന്നോ എന്നത് വസ്തുതാപരമായ തർക്കമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഈ വിഷയം തെളിവുകൾ പരിശോധിച്ചശേഷമാണ് തീരുമാനിക്കേണ്ടത്. അതിനാൽ കേസ് തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ തള്ളാനുള്ള കാരണമായി ഇതിനെ കാണാനാകില്ല.

പരാതിയിലെ ആരോപണങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സിവിൽ കോടതിയിൽ കേസ് തുടരാൻ മതിയായ കാരണമുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

സിവിൽ നടപടിക്രമച്ചട്ടത്തിലെ ഓർഡർ ഏഴ്, റൂൾ പതിനൊന്ന് പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ പരാതിയിലെ വിവരങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും പരിശോധിക്കേണ്ടതെന്ന് സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധിയും ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ജൂൺ 17ലെ സിവിൽ കോടതി ഉത്തരവ് ശരിവച്ചു; രാജേന്ദ്ര ജെയിനിന്റെ ഹർജി തള്ളി

2026 ഒക്ടോബർ ആറിനാണ് ജസ്റ്റിസ് ദീപക് ഖോട്ട് അന്തിമ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. ദാമോ ജില്ലയിലെ പഥാരിയ ജൂനിയർ ഡിവിഷൻ സിവിൽ ജഡ്ജി 2026 ജൂൺ 17ന് പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവാണ് ഹൈക്കോടതി ശരിവച്ചത്.

കീഴ്ക്കോടതി ഉത്തരവിൽ നിയമവിരുദ്ധതയോ അധികാരപരിധി സംബന്ധിച്ച പിഴവോ ഇടപെടൽ ആവശ്യമായ ഗുരുതരമായ ക്രമക്കേടോ ഇല്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

അതുകൊണ്ട് രാജേന്ദ്ര ജെയിനിന്റെ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി തള്ളി. ജിതേന്ദ്ര കുർമിയും മറ്റൊരു കക്ഷിയും നൽകിയ സിവിൽ കേസ് തുടർന്നും പരിഗണിക്കാം.

എന്നാൽ റവന്യൂ അധികാരികളുടെ ഉത്തരവുകൾ ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കിയിട്ടില്ല. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം സംബന്ധിച്ച തർക്കത്തിലും അന്തിമ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല. സിവിൽ കേസ് തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ തള്ളേണ്ടതില്ലെന്നതാണ് വിധിയുടെ കൃത്യമായ ഫലം.

ഭൂമിയുടമസ്ഥാവകാശ തർക്കങ്ങളിൽ സിവിൽ കോടതിയെ സമീപിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത

മധ്യപ്രദേശിലെ ഭൂമിയുടമസ്ഥാവകാശ തർക്കങ്ങളിൽ സിവിൽ കോടതിയുടെ അധികാരം സംബന്ധിച്ച നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിന് ഈ വിധി കൂടുതൽ വ്യക്തത നൽകുന്നു.

നിയമപരമായി, റവന്യൂ അധികാരികളുടെ തീരുമാനം അന്തിമമാണെന്ന വാദം മാത്രം ഉന്നയിച്ച് സിവിൽ അവകാശങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച കേസ് തടയാനാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സാമൂഹികമായി, റവന്യൂ രേഖകളിൽനിന്ന് പേരുകൾ നീക്കിയതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവകാശതർക്കമുള്ളവർക്ക് നിയമത്തിൽ വിലക്കില്ലാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ സിവിൽ കോടതിയെ സമീപിക്കാനുള്ള അവസരം നിലനിൽക്കും.

ജുഡീഷ്യറിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സിവിൽ കോടതിയുടെ അധികാരം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നിയമത്തിലെ വിലക്കുകളും പരാതിയിൽ ഉന്നയിച്ച അവകാശവാദങ്ങളും പരിഗണിക്കണമെന്ന തത്ത്വമാണ് വിധി ഉറപ്പിക്കുന്നത്.

1976ലെ രാംഗോപാൽ കൻഹയ്യാലാൽ കേസിലെ മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി ഫുൾ ബെഞ്ച് വിധിയും കോടതി ആശ്രയിച്ചു. അതിനാൽ ഇത് എല്ലാ റവന്യൂ തീരുമാനങ്ങൾക്കെതിരെയും സിവിൽ കേസ് നൽകാൻ അനുമതി നൽകുന്ന പൊതുവിധിയല്ല. ഓരോ കേസിലും നിയമപരമായ വിലക്കുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്