ലോകം ഓർക്കുന്ന ജന്മദിനം, പുരസ്കാരപ്പട്ടികയിലെ ശൂന്യത

ഒക്ടോബർ 2. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ജന്മദിനം. ഇന്ത്യയിൽ ഗാന്ധിജയന്തിയായി ആചരിക്കുന്ന ഈ ദിവസം ലോകം അന്താരാഷ്ട്ര അഹിംസാദിനമായും ആചരിക്കുന്നു. ഒരാളെ ആക്രമിക്കാതെ, അയാളുടെ അനീതിക്കെതിരെ ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയുമെന്ന ആശയമാണ് ഈ ദിവസം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ആയുധത്തെക്കാൾ ശക്തിയുള്ളതാകാം മനുഷ്യന്റെ മനസ്സാക്ഷി എന്ന വിശ്വാസവും അതിലുണ്ട്. എന്നാൽ ലോകത്തിന്റെ അഹിംസാപ്രതീകമായി മാറിയ ഗാന്ധിജിയുടെ പേര് സമാധാനത്തിനുള്ള നൊബേൽ പുരസ്കാരജേതാക്കളുടെ പട്ടികയിൽ ഇല്ല.

2007 ജൂൺ 15-നാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പൊതുസഭ ഒക്ടോബർ 2 അന്താരാഷ്ട്ര അഹിംസാദിനമായി ആചരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും പൊതുജനബോധവത്കരണത്തിലൂടെയും അഹിംസയുടെ സന്ദേശം പ്രചരിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഗാന്ധിയുടെ ജന്മദിനം തിരഞ്ഞെടുത്തത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾക്ക് ലോകം നൽകിയ അംഗീകാരമായിരുന്നു.

അപ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി ഒരു ചോദ്യം വരും. അഹിംസയുടെ ആധുനിക അവതാരമായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഗാന്ധിജിയെ നൊബേൽ കമ്മിറ്റി എന്തുകൊണ്ട് അംഗീകരിച്ചില്ല? അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ അറിയാത്തതുകൊണ്ടാണോ? ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തെ അവർ മറ്റൊരു രീതിയിൽ കണ്ടതുകൊണ്ടാണോ? അതോ അവസാന അവസരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തോടെ നഷ്ടപ്പെട്ടതാണോ?

അഞ്ചു വർഷങ്ങളിൽ നാമനിർദേശം

ഗാന്ധിജിയെ നൊബേൽ സമാധാന പുരസ്കാരത്തിന് ആരും നിർദേശിച്ചിട്ടില്ല എന്ന ധാരണ തെറ്റാണ്. 1937, 1938, 1939, 1947, 1948 എന്നീ അഞ്ചു വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് നാമനിർദേശം ലഭിച്ചിരുന്നു. “അഞ്ചു തവണ” എന്നു പറയുന്നതിനെക്കാൾ “അഞ്ചു വർഷങ്ങളിൽ” എന്നു പറയുന്നതാണ് കൃത്യം. ഒരേ വർഷം ഒന്നിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. നാമനിർദേശം ലഭിക്കുന്നതും അന്തിമ പരിഗണനാപട്ടികയിൽ ഇടം നേടുന്നതും പുരസ്കാരം നേടുന്നതും വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളാണ്.

അഹിംസയിലൂടെ ഗാന്ധിജി നടത്തിയ സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആ പുരസ്കാരത്തിന് അർഹമാണോ എന്നായിരുന്നു പരിഗണന. അതായത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദർശനം മാത്രം വിലയിരുത്തിയ ഒരു മത്സരമായിരുന്നില്ല ഇത്; പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലവും അന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയസാഹചര്യവും പരിഗണനയിൽ വന്നു.

1937: സമാധാനദൂതനോ ദേശീയനേതാവോ?

ആദ്യ നാമനിർദേശവർഷമായ 1937-ൽ, നോർവീജിയൻ പാർലമെന്റ് അംഗം ഓലെ കോൾബ്യോൺസെനാണ് ഗാന്ധിജിയെ നിർദേശിച്ചത്. പക്ഷേ കമ്മിറ്റിയുടെ ഉപദേഷ്ടാവ് ജേക്കബ് വോം-മുള്ളറുടെ വിലയിരുത്തൽ വിമർശനപരമായിരുന്നു. ഗാന്ധിയുടെ മഹത്ത്വം അംഗീകരിച്ചപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെയും അഹിംസയുടെ സ്ഥിരതയെയും ചോദ്യം ചെയ്തു. ദേശീയസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളെ സർവലോക സമാധാനപ്രവർത്തനമായി കാണുന്നതിലും സംശയമുണ്ടായിരുന്നു.

ഇത് ഗാന്ധിജിയുടെ അഹിംസ പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന വിധിയായി വായിക്കരുത്. അദ്ദേഹത്തെ വിലയിരുത്തിയവരുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ എന്തായിരുന്നു എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇവിടെ ഉയരുന്നത്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ജനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തലിൽനിന്ന് മോചിപ്പിക്കാനുള്ള സമരം സമാധാനപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ? അനീതിയുള്ള നിയമത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് സംഘർഷം സൃഷ്ടിക്കലാണോ, അതോ നീതിയുള്ള സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള ശ്രമമാണോ? ഗാന്ധിയുടെ പ്രവർത്തനം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ഈ വ്യത്യാസം പ്രധാനമാണ്.

1947: സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനൊപ്പം വിഭജനത്തിന്റെ മുറിവ്

1947-ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായി. പക്ഷേ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനൊപ്പം വിഭജനവും സാമുദായിക അക്രമവും വന്നു. ഗാന്ധിജിയെ പുരസ്കാരത്തിന് പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഈ സംഘർഷസാഹചര്യം കമ്മിറ്റിയുടെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നു. അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിലെ രണ്ടുപേർ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചെങ്കിലും മൂന്നുപേർ എതിർത്തു. ഇന്ത്യ–പാകിസ്താൻ സംഘർഷത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പക്ഷവുമായി അധികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന ആശങ്കയും എതിർപ്പിലുണ്ടായിരുന്നു.

ഇവിടെ ഒരു മനുഷ്യനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള അക്രമത്തിന്റെ പേരിൽ വിലയിരുത്തുന്നതിലെ ബുദ്ധിമുട്ട് കാണാം. അക്രമം നടക്കുന്നു എന്നതും ഒരാൾ അക്രമത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു എന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല. സംഘർഷം തടയാൻ ശ്രമിക്കുന്നയാൾക്കും അത് പൂർണമായി തടയാനാകണമെന്നില്ല. അതേസമയം, പുരസ്കാരസമിതി വ്യക്തിയുടെ ഉദ്ദേശ്യം മാത്രമല്ല, പ്രവർത്തനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രതിഫലനവും പരിശോധിക്കും. ഗാന്ധിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ രണ്ടു കാഴ്ചപ്പാടുകൾ തമ്മിൽ അകലം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നതാണ് ചരിത്രരേഖകളിൽനിന്നുള്ള വിലയിരുത്തൽ.

ബ്രിട്ടന്റെ സമ്മർദമായിരുന്നോ കാരണം?

ഗാന്ധിക്ക് പുരസ്കാരം നൽകിയാൽ ബ്രിട്ടനെ പിണക്കുമെന്ന ഭയമാണ് കമ്മിറ്റിയെ തടഞ്ഞതെന്ന വാദം പലപ്പോഴും കേൾക്കാം. എന്നാൽ അതിനെ സ്ഥിരീകരിച്ച കാരണമായി എഴുതാനാവില്ല. നൊബേൽ വെബ്‌സൈറ്റിലെ ചരിത്രവിശകലനം പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച മണിഭവൻ ഗാന്ധി സംഗ്രഹാലയത്തിന്റെ വിശദീകരണം ഈ അനുമാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ല.

അതുകൊണ്ട് “ബ്രിട്ടൻ തടഞ്ഞു” എന്ന ഒറ്റവാചകത്തിൽ കഥ അവസാനിപ്പിക്കുന്നത് ചരിത്രത്തെ ലളിതമാക്കലാകും. രേഖകളിൽ കാണുന്ന വിമർശനങ്ങൾ, അംഗങ്ങൾക്കിടയിലെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയസാഹചര്യം എന്നിവ വിശദീകരിക്കണം. രേഖപ്പെടുത്തിയ ആശങ്കയും നമുക്ക് തോന്നുന്ന കാരണവും വേർതിരിക്കുമ്പോഴാണ് റിപ്പോർട്ട് വിശ്വസനീയമാകുന്നത്.

1948: മരണത്തോടെ മാറിയ പരിഗണന

1948-ൽ ഗാന്ധിജിയെ നിർദേശിച്ചവരിൽ നേരത്തേ സമാധാന നൊബേൽ നേടിയ എമിലി ഗ്രീൻ ബാൾച്ചും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ നാമനിർദേശത്തിന്റെ വിശദീകരണത്തിൽ ഗാന്ധിയുടെ വംശീയ, സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ സമാധാനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ അഹിംസാസമരത്തെ നയിച്ചുകൊണ്ട് സമാധാനത്തിന്റെ ആദർശം ജീവിതത്തിൽ പ്രകടമാക്കിയ വ്യക്തിയായാണ് അവർ അദ്ദേഹത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്.

ഇത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഗാന്ധിയെ സമാധാനപുരസ്കാരത്തിന് അർഹനായി കണ്ടത് ഇന്ത്യയിലെ അനുയായികൾ മാത്രം ആയിരുന്നില്ല. സമാധാനപ്രവർത്തനത്തിനുള്ള ലോകപുരസ്കാരം നേടിയ ഒരാളും അദ്ദേഹത്തെ ശക്തമായി പിന്തുണച്ചു. ആദ്യകാല വിമർശനങ്ങൾക്കൊപ്പം ഇത്തരം പിന്തുണയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഓർക്കണം. ഗാന്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വിലയിരുത്തൽ ഏകസ്വരമായിരുന്നില്ല.

എന്നാൽ 1948 ജനുവരി 30-ന് ഗാന്ധിജി വധിക്കപ്പെട്ടു. അതോടെ ചോദ്യം മാറി: ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഗാന്ധിക്ക് പുരസ്കാരം നൽകണോ എന്നതിൽനിന്ന്, മരിച്ച ഗാന്ധിക്ക് പുരസ്കാരം നൽകാനാകുമോ എന്നതിലേക്കായി. ആ വർഷത്തെ ഔദ്യോഗിക നാമനിർദേശ രേഖകൾ, മരണാനന്തര സമാധാനപുരസ്കാരം നൽകുന്നതിനെ നൊബേൽ ഫൗണ്ടേഷൻ ശക്തമായി എതിർത്തതായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. കമ്മിറ്റി ഒടുവിൽ പുരസ്കാരം നൽകാതിരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.

അന്നത്തെ ചട്ടവും ഇന്നത്തെ ചട്ടവും

ഇവിടെ ചെറിയൊരു വിശദീകരണം ആവശ്യമാണ്. ഇന്ന് നിലവിലുള്ള മരണാനന്തര പുരസ്കാരനിയമം അതേപടി 1948-ലും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നു പറയുന്നത് കൃത്യമല്ല. 1974 മുതൽ, പുരസ്കാരപ്രഖ്യാപനത്തിനുശേഷം ജേതാവ് മരിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഒഴികെ മരണാനന്തരമായി നൊബേൽ നൽകാനാവില്ലെന്നാണ് ചട്ടം.

ഗാന്ധിയുടെ കാര്യത്തിൽ മരണാനന്തര പുരസ്കാരം ഗൗരവമായി പരിഗണിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ അന്നത്തെ ചട്ടങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനവും പുരസ്കാരത്തുക ആരാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത് എന്ന പ്രായോഗികപ്രശ്നവും തടസ്സമായി. ഒടുവിൽ “അനുയോജ്യനായ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥാനാർഥിയില്ല” എന്ന അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1948-ലെ സമാധാനപുരസ്കാരം ആർക്കും നൽകിയില്ല.

ഇത് ഗാന്ധിക്ക് പുരസ്കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവല്ല. അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ തീർച്ചയായും നേടിയേനെ എന്നും ഉറപ്പിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അവസാന പരിഗണനയുടെ സ്വഭാവം മാറ്റിയെന്നത് വ്യക്തമാണ്.

പുരസ്കാരമില്ലെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്ന അംഗീകാരം

പിന്നീടുള്ള നൊബേൽ കമ്മിറ്റി അംഗങ്ങൾ ഗാന്ധിജിക്ക് പുരസ്കാരം നൽകാതിരുന്നതിൽ ഖേദം പ്രകടിപ്പിച്ചു. നൊബേലിന്റെ ഔദ്യോഗിക ചരിത്രലേഖനം അദ്ദേഹത്തെ “പുരസ്കാരപ്പട്ടികയിൽ ഇല്ലാത്ത ജേതാവ്” എന്ന അർഥമുള്ള The Missing Laureate എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അഹിംസാദിനാചരണം മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള അംഗീകാരമാണ്. ഒരു മെഡൽ നൽകുന്നതിൽ ഒതുങ്ങാതെ, ഗാന്ധിയുടെ സന്ദേശം വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും പൊതുജീവിതത്തിലും ചർച്ച ചെയ്യാൻ എല്ലാ രാജ്യങ്ങൾക്കും അവസരം നൽകുന്നു. മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾക്കും സാമൂഹികമാറ്റത്തിനുമുള്ള അഹിംസാപ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഗാന്ധി പ്രചോദനമായതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഗാന്ധിക്ക് നൊബേൽ ലഭിക്കാതിരുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതപ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമവിധിയല്ല. ഒരു പുരസ്കാരസമിതി, ഒരു പ്രത്യേക കാലത്ത്, സ്വന്തം മാനദണ്ഡങ്ങളും ലഭ്യമായ വിവരങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കി എടുത്ത തീരുമാനങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. അതിന്റെ പരിമിതികൾ പിന്നീട് അതേ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു. അഹിംസയുടെ മൂല്യം മനസ്സിലാക്കാൻ ഗാന്ധിക്ക് ലഭിക്കാത്ത പുരസ്കാരം മാത്രം നോക്കേണ്ടതില്ല; അനീതിയെ നേരിടുമ്പോൾ മനുഷ്യർ ഇന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്നു എന്നതും നോക്കണം.

Sources

• United Nations — International Day of Non-Violence
• NobelPrize.org — Mahatma Gandhi, the Missing Laureate
• NobelPrize.org — Facts on the Nobel Peace Prize
• NobelPrize.org — Gandhi’s 1948 Nomination by Emily Greene Balch
• NobelPrize.org — Gandhi’s 1948 Nomination Record
• Mani Bhavan Gandhi Sangrahalaya — Why Was Gandhi Never Awarded the Nobel Peace Prize?
• Gandhian Institutions — Mahatma Gandhi, the Missing Laureate, reproduced article